شوک به ترکیه: سرنوشت بزرگترین حزب مخالف در لبه پرتگاه!
جدال سیاسی در ترکیه میان اردوغان و اپوزیسیون به رهبری اماماوغلو، در بحبوحه انتخابات، با دخالت قضایی و نقش رای کردها.
جدال سیاسی میان رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، و رهبر بزرگترین حزب مخالف وی، در پی انتصاب بحثبرانگیز دادستان سابق دادگاه جمهوری چاغلایان به عنوان وزیر دادگستری، وارد مرحله جدیدی شده است. منتقدان بر این باورند که آکین گورلک، وزیر جدید، هرگز یک دادستان مستقل نبوده و انتصاب او پاداشی برای عملیات طولانیمدتش علیه اکرم اماماوغلو، شهردار سابق استانبول، و اعمال فشار گسترده بر رهبران حزب جمهوری خلق (CHP) تلقی میشود.
تشدید نگرانیهای حزب جمهوری خلق و موازنه قدرت
حزب جمهوری خلق، قدیمیترین حزب جمهوری ترکیه، بیش از سایر احزاب سیاسی این کشور از وضعیت کنونی ابراز نگرانی میکند. با وجود افزایش محبوبیت این حزب و پیشی گرفتن از حزب حاکم در اغلب نظرسنجیهای میدانی، بیم آن میرود که در صورت به حاشیه رانده شدن یا زندانی شدن چهرههای کلیدی، فرصت دستیابی به قدرت را از دست بدهد.
در حال حاضر، از مجموع ۶۰۰ کرسی پارلمان ترکیه، ۲۷۵ کرسی در اختیار حزب عدالت و توسعه (AKP) به رهبری رجب طیب اردوغان و ۱۳۸ کرسی در اختیار حزب جمهوری خلق به رهبری اوزگور اوزل است. با این حال، در انتخابات شهرداریها در سال ۲۰۱۴ میلادی، حزب جمهوری خلق توانست از حزب اردوغان پیشی گرفته و از آن زمان تاکنون عملاً در رده نخست احزاب ترکیه قرار گیرد. استراتژی اصلی اوزگور اوزل نه تنها کسب شهرداریهای بیشتر، بلکه کنار زدن اردوغان و حزب عدالت و توسعه از قدرت در اولین انتخابات آتی است؛ هرچند با توجه به حجم حملات فعلی و استفاده حزب حاکم از قوه قهریه، دستیابی به این هدف آسان نخواهد بود.
تحولات ایدئولوژیک و چالشهای داخلی CHP
حزب جمهوری خلق که پیش از این به عنوان یک حزب سکولار-کمالیست با مشی سوسیال دموکراسی و دفاع از اندیشههای لیبرالیسم شناخته میشد و نزد جامعه محافظهکار ترکیه جایگاهی نداشت، طی سالهای اخیر بخش قابل توجهی از اسلامگرایان را به خود جذب کرده و روابط خوبی با کردها و علویان برقرار نموده است. با این وجود، این حزب اکنون با فشارهای قضایی، شکنندگی رهبری و چندپارگی اتحاد مواجه است.
تحلیلگران معتقدند که تعدد هجمههای اردوغان و آکپارتی، عملاً حزب جمهوری خلق را با نوعی مهار قضایی و فلج سازمانی روبرو ساخته است. اکرم اماماوغلو همچنان تحت پیگرد قضایی قرار دارد، اقدامات قضایی علیه اوزگور اوزل گسترش یافته و شهرداران نیز تحت فشار هستند. در همین حال، گزارشها حاکی از آن است که تعدادی از کادرهای برتر این حزب با وعدههای مالی، استعفا داده و به حزب اردوغان پیوستهاند.
شکافهای درونی و شکنندگی اپوزیسیون
شورای روابط خارجی اروپا اذعان کرده است که حزب جمهوری خلق به جای حضور در رقابت انتخاباتی برابر، با عدم تقارن نهادی مواجه است که منجر به ضعف ساختاری شده و حزب را در حالت تدافعی و چندپاره قرار داده است. یکی دیگر از مشکلات عمده، چندپارگی در میان نخبگان و شکاف داخلی است؛ حلقه سران حزب چندان مستحکم نیست و رهبران دیگر احزاب مخالف اردوغان نیز روابط نزدیکی با CHP ندارند.
در بدنه حزب جمهوری خلق، گروههایی با تمایلات متفاوت ملیگرایی در برابر جناح کمالیست قرار دارند. همچنین یک جناح عملگرا نیز شکل گرفته که خاستگاه ایدئولوژیک خاصی ندارد و ممکن است در صورت دریافت سیگنال از حزب حاکم، به اردوگاه رقیب بپیوندد. تحلیلگران اندیشکده صندوق مارشال آلمان بر این باورند که انسجام اپوزیسیون ترکیه بسیار تاکتیکی و شکننده است و این شکنندگی در CHP بیش از دیگر احزاب مخالف دولت مشهود است. این امر به دلیل آن است که احزاب مخالف، که در انتخابات ۲۰۲۳ متحد شده بودند، تنها نقطه اشتراکشان مخالفت با اردوغان بود. محققان موسسه بروکینگز نیز تأکید میکنند که اپوزیسیون ترکیه فراتر از صفبندی ضد اردوغان، فاقد انسجام ایدئولوژیک است.
فشار قضایی: تهدید یا فرصت برای محبوبیت؟
برخی تحلیلگران معتقدند که حملات قضایی حزب عدالت و توسعه و اردوغان، اگرچه CHP را در شرایط دشواری قرار داده، اما میتواند برای اماماوغلو، اوزل و دیگر سران این حزب، نوعی محبوبیت و مشروعیت متمایز به ارمغان آورد. به عنوان مثال، زندانی شدن اماماوغلو واکنش منفی عمومی ایجاد کرده و طبقه متوسط شهری را علیه آکپارتی بسیج میکند؛ به عبارتی، فشار قانونی نتیجه معکوس داده و اماماوغلو به نماد مقاومت تبدیل میشود.
گروه بینالمللی بحران نیز در تأیید این نگرش اعلام کرده است که افزایش سرکوب CHP توسط دستگاه قضا، میتواند باعث بسیج متقابل شود، چرا که رأیدهندگان شهری ترکیه به شدت به بیعدالتیهای درک شده واکنش نشان میدهند. در این صورت، حزب جمهوری خلق با اندکی تلاش و رفع حواشی مربوط به نمایندگان جدا شده، میتواند به راحتی ۳۲ درصد از آرای شهروندان ترکیه را به دست آورده و با چند حزب کوچک دیگر ائتلاف تشکیل دهد.
نقش حیاتی آرای کردها در سرنوشت سیاسی CHP
یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده سرنوشت سیاسی حزب جمهوری خلق، نوع تعامل این حزب با کردها، به ویژه در کلانشهرهای استانبول، آنکارا، ازمیر و آدانا است. در هر دو دوره انتخابات محلی سالهای ۲۰۱۹ و ۲۰۲۴، کردها به نفع نامزدهای مورد حمایت CHP رأی دادند و موفقیت چهرههایی مانند اماماوغلو نیز تا حد زیادی مرهون حمایت کردها بود. اما اکنون، با در نظر گرفتن آثار اجتماعی توافق اوجالان-اردوغان و انحلال پ.ک.ک، این احتمال وجود دارد که کردها یا دستکم بخش مهمی از آنها از این حزب قدیمی روی برگردانند.
در صورتی که رأیدهندگان کُرد به سمت خودداری تاکتیکی روی آورند یا قاطعانه به سمت احزاب دیگر نظیر دِمپارتی و آکپارتی حرکت کنند، حزب جمهوری خلق ظرفیت حیاتی خود را برای تغییر فضای سیاسی-اجتماعی ترکیه از دست خواهد داد و بدون همافزایی انتخاباتی کردها، پیروزی در کلانشهرها دشوار خواهد شد. اندیشکده کارنگی برای صلح بینالمللی و تحلیلگران شورای آتلانتیک نیز بر محوریت حیاتی رأیدهندگان کُرد در موفقیت اپوزیسیون و تعیینکننده بودن آرای آنها در استانبول و آنکارا، به عنوان دو قلعه استراتژیک CHP، تأکید دارند. حال باید دید در صورت برگزاری انتخابات پیش از موعد، حزب جمهوری خلق تا چه اندازه مهیای رقابت با آکپارتی خواهد بود.
