بمب خبری: پیشنهاد جنجالی شریک اردوغان برای آزادی زندانیان کُرد
اردوغان، باغچلی و اوجالان؛ نبرد ملیگرایی و مسئله کردها در سیاست ترکیه
دولت باغچلی، رهبر حزب حرکت ملیگرا و از متحدان اصلی رئیسجمهور اردوغان در ائتلاف جمهور، در چرخشی سیاسی قابل توجه، خواستار آزادی عبدالله اوجالان، رهبر زندانی حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) و برخی دیگر از سیاستمداران کُرد شد. این اظهارات جنجالی در پارلمان ترکیه مطرح شد و بلافاصله واکنشهای تندی را در محافل سیاسی و ملیگرایان این کشور برانگیخت.
پیشنهاد غیرمنتظره باغچلی برای آزادی اوجالان
دولت باغچلی در سخنرانی اخیر خود بر لزوم تعیین تکلیف هرچه سریعتر پروندههای برخی زندانیان سیاسی کُرد از جمله عبدالله اوجالان، صلاحالدین دمیرتاش (رهبر سابق حزب دموکراتیک خلقها)، احمد ترک (شهردار سابق ماردین) و احمد اُزر (از شهرداران استانبول) تأکید کرد. وی همچنین خواستار بازگشت احمد ترک به سمت شهرداری خود و به کارگیری مجدد احمد اُزر شد که پیشتر به اتهام حمایت از تروریسم از سمت خود برکنار شده بودند.
واکنشهای تند ملیگرایان
این پیشنهاد باغچلی با انتقاد شدید بسیاری از ملیگرایان مواجه شد. امین چوشان، تحلیلگر مشهور سیاسی ترکیه در روزنامه سوزجو، ضمن ابراز نگرانی از سلامت روانی باغچلی، اقدامات او را به شدت مورد نکوهش قرار داد و او را مسئول پاسخگویی در برابر ملت دانست. وی این تغییر مواضع را باورنکردنی توصیف کرد و آن را نشانه "تبدیل شدن باغچلی به چرخ زاپاس اردوغان و جادسافکن آزادی تروریستی به نام آپو" دانست.
تحلیلهای سیاسی؛ از "توپ در زمین اردوغان" تا "پلیس خوب و بد"
مراد یتکین، تحلیلگر برجسته ترکیه، پس از گفتگو با باغچلی در راهروی پارلمان، اظهار داشت که اکنون "توپ در زمین اردوغان و حزب حاکم" است و باغچلی آنها را در برابر عمل انجامشده قرار داده است. با این حال، برخی دیگر از تحلیلگران معتقدند که این اقدام در راستای "تقسیم نقش پلیس بد – پلیس خوب" بین اردوغان و باغچلی و نتیجه توافقات پشت پرده است.
مهمت اُجاکتان، دیگر تحلیلگر ترکیه، با اشاره به سابقه تندروانه باغچلی در مخالفت با پ.ک.ک، تغییر ناگهانی مواضع او و حمایتش از طرح صلح را "شوکهکننده" و "تحولی چشمگیر در سیاست ترکیه" خواند. او وضعیت کنونی را در تضاد با گذشته توصیف کرد، زمانی که چنین اظهاراتی میتوانست منجر به زندان شود، اما اکنون "دنیای ما را وارونه کرده است".
مواضع احزاب سیاسی
تاکنون، رهبر حزب جمهوری خلق، بزرگترین حزب مخالف اردوغان، با پیشنهاد آزادی اوجالان مخالفت نکرده است. در مقابل، مساوات درویشاوغلو، رهبر راست افراطی حزب خوب (یی پارتی)، ضمن انتقادات تند از باغچلی، او را "سازشکار" خوانده و قاطعانه بر لزوم اعدام اوجالان تأکید کرده است.
ابهامات و تناقضها در نظام قضایی
تحلیلگران و حقوقدانان به تناقضات آشکار در عملکرد قضایی ترکیه اشاره کردهاند. اُجاکتان این وضعیت را یک "نمایش سیاسی" دانست که در آن دولت میتواند رهبر یک گروه تروریستی را آزاد کند، در حالی که شهردارانی مانند اماماوغلو را با اتهامات واهی راهی زندان میکند. برخی نمایندگان حزب جمهوری خلق نیز ادامه حبس عثمان کاوالا در کنار احتمال آزادی اوجالان و دمیرتاش را یک تناقض دانستند.
رضا تورمن، قاضی ارشد سابق دادگاه حقوق بشر اروپا، در این خصوص به روزنامه جمهوریت گفت که دستگاه قضایی ترکیه از "مدل گزینشی عدالت" پیروی میکند و این رویه را برای آینده ترکیه خطرناک دانست. وی بیاعتنایی به احکام دادگاه حقوق بشر اروپا در مورد دمیرتاش و چندین سیاستمدار دیگر را در کنار تلاش برای آزادی اوجالان، عین تناقض خواند.
سناریوهای محتمل برای آینده سیاسی ترکیه
برخی تحلیلگران بر این باورند که پیشنهاد باغچلی میتواند محاسبات سیاسی-اجتماعی ترکیه را متحول کند. ارسلان بولوت، تحلیلگر روزنامه ینی چاغ، این اقدام را راهکاری از سوی باغچلی برای سرنگونی حزب عدالت و توسعه دانست، هرچند ابراز امیدواری کرد که این اقدامات ترکیه را به سمت ویرانی سوق ندهد.
فتی ییلدز، از نمایندگان پارلمان ترکیه و معاون باغچلی، اعلام کرده است که دولت در مذاکرات خصوصی با آزادی اوجالان موافقت کرده، اما این به معنای آزادی کامل و مرسوم نیست. این اظهارات نشان میدهد که ممکن است نوعی "آزادی مشروط" برای رهبر پ.ک.ک محقق شود؛ به این معنی که او همچنان در جزیره ایمرالی بماند اما نه با نگهبان و زندانبان، بلکه با تیمی که به عنوان اعضای دفتر فعالیتهای سیاسی با او همکاری خواهند کرد. تأثیر این تحول بر فضای سیاسی و اجتماعی ترکیه در کنار احتمال آزادی کامل دمیرتاش و دیگران، اکنون کانون توجه محافل داخلی و بینالمللی است.
