فروپاشی از درون: دعواهای پارلمان ترکیه، فریاد بلند یک بحران عمیق! چه آیندهای در انتظار اردوغان است؟
درگیریهای پارلمانی و اقتدارگرایی اردوغان، آینده نظام ریاستی ترکیه را تا انتخابات ۲۰۲۸ در معرض بحران سیاسی قرار داده است.
درگیری فیزیکی و زد و خورد در پارلمان ترکیه به زخمی شدن دو نماینده منجر شد. این حادثه که سابقه طولانی نزاع در مجلس ترکیه را یادآوری میکند، این بار به دلیل دو عامل عمده از اهمیت ویژهای برخوردار است.
تنش بیسابقه در مراسم سوگند وزیر دادگستری
نخستین دلیل، تصاحب تریبون توسط دهها نماینده پارلمان برای جلوگیری از مراسم سوگند وزیر جدید دادگستری بود. این اقدام که پیش از این سابقه نداشت، توسط نمایندگان حزب جمهوری خلق در اعتراض به انتصاب دادستانکل دادگاه جمهوری چاغلایان استانبول به عنوان وزیر صورت گرفت. معترضان او را دادستانی گوشبهفرمان رئیسجمهور اردوغان دانستند که برای اعمال فشار غیرقانونی بر مخالفان و منتقدان به کار گرفته شده و فاقد شایستگی لازم است.
دلیل دوم نیز تحسین اقدامات نمایندگان درگیر توسط رهبران هر دو حزب و عدم ابراز تأسف از خشونت در پارلمان بود. اوزگور اوزل، رهبر حزب جمهوری خلق، این اقدام را کنشی دموکراتیک و لازم خواند و در مقابل، رجب طیب اردوغان نیز به اوزگور اوزل واکنش نشان داد.
تحلیلگران این نزاعها و درگیریها را بخشی از بحران گسترده در ساختار سیاسی و اجرایی ترکیه میدانند که نهاد سیاست این کشور را با انباشت مشکلات روبهرو کرده و در وضعیت خطرناکی قرار داده است.
عادت به نابهنجاری و انباشت مشکلات سیاسی
مصطفی کاراعلیاوغلو، تحلیلگر برجسته ترکیه، معتقد است که نه تنها جامعه بلکه فعالان سیاسی و نمایندگان پارلمان نیز به وضعیت موجود خو گرفتهاند. به گفته او، نهاد سیاست در ترکیه چنان متورم شده که برای همه چیز تعیین تکلیف میکند و در شرایطی که علم، دانشگاه، جامعه مدنی، ابتکار فردی و رقابت آزاد ضعیفترین دوره تاریخی خود را میگذرانند، پویایی حوزه مدنی نیز از دست رفته و ظرفیت تأثیرگذاری بر دولت را ندارد. در فضایی که حاکمیت قانون، آزادی بیان و آزادی آکادمیک تحت فشار قرار دارند، هرگونه اقدامی بدون اجازه آنکارا ناممکن شده و ترکیه در مسیر زوال گام برداشته است.
کاراعلیاوغلو تأکید میکند که در نهاد سیاست نیز فقط حزب حاکم امکان فعالیت دارد و مهمترین مخالفان سیاسی به راحتی زندانی میشوند. وی به ماجرای اکرم اماماوغلو، شهردار سابق استانبول و رقیب جدی اردوغان در انتخابات آتی ریاستجمهوری، اشاره میکند که همراه با دهها همکار و بستگانش زندانی شده و پروندههای قضایی متعددی برای ممانعت از نامزدی او در حال شکلگیری است.
پیامدهای نظام ریاستی و افول در شاخصها
به گفته این تحلیلگر، در فضای کنونی ترکیه، ارائه راهحل برای مشکلات در زمینههای مختلف از اقتصاد تا سیاست خارجی و آموزش، و ایجاد یک جایگزین سیاسی عملاً ممنوع است. نظام ریاستی با اختیارات نامحدود خود، موجب گسترش فضای سرکوب شده و به دوران بیسابقهای از اعمال قدرت بینظیر منجر شده است. این نظام که جایگزین نظام پارلمانی شده، وعده پیشرفت، حل آسان مشکلات اساسی و تقویت دموکراسی را داده بود، اما در همان دوره اول با افول در تمامی زمینهها مواجه شد و با بحران اقتصادی هشتساله به بنبست رسیده است.
کاراعلیاوغلو بر این باور است که ستیزهجویی حزب عدالت و توسعه و تلاش برای تضعیف مخالفان و یکپارچهسازی قدرت در نظام ریاستی، به اتلاف وقت و منابع منجر شده است. از مهمترین نشانههای انباشت معضل و تبدیل آن به بحران در ترکیه میتوان به تورم روزافزون، ناتوان شدن نظام تولید و صادرات، ورشکستگی هزاران واحد تولیدی، بر باد رفتن اعتبار و اعتماد در قوه قضائیه، حذف صنایع از رقابت جهانی، کاهش کیفیت آموزش دانشگاهی، توقف نهادهای مدنی و افزایش دوقطبی و تنش اجتماعی اشاره کرد.
این تحلیلگر میافزاید که ترکیه در هیچ زمینه یا بخشی در لیگ جهانی در صدر قرار ندارد. شاخههای صنعتی حرفی برای گفتن ندارند، دانشگاهها در بین برترینهای جهان جایی ندارند و کشور از موج جهانی توسعه، دانش و هوش مصنوعی جدا شده است. همچنین، نام ترکیه در تمام لیستهای مربوط به قانون، عدالت، شفافیت، آزادی مطبوعات و پاسخگویی در پایینترین رتبه قرار دارد.
اقتدارگرایی و چشمانداز انتخابات ۲۰۲۸
بسیاری از تحلیلگران ترکیه، انباشت مشکلات در این کشور را با رویکرد حکمرانی و سبک مدیریتی دولت اردوغان مرتبط میدانند. طاها آکیول، تحلیلگر برجسته، معتقد است که بیاعتنایی دولت اردوغان به اصل تفکیک قوا و به چالش کشیدن استقلال نهادهایی مانند بانک مرکزی، مشکلات بزرگی ایجاد کرده که علاوه بر سیاست، حوزههای قضا، اقتصاد و فرهنگ را نیز دربرگرفته است. وی بیان میکند که حزب عدالت و توسعه در دهه نخست حکمرانی خود به دنبال توسعه و اصلاحات بود، اما در دهه دوم به سمت اقتدارگرایی و انسداد سیاسی حرکت کرد.
نوشین منگو، نویسنده مشهور ترکیه، نیز اشاره میکند که ترکیه شاهد اقتدارگرایی است و با سیاستهای پرخاشگرانه حزب عدالت و توسعه در برابر احزاب مخالف، دوران آسانی را در آستانه انتخابات سال ۲۰۲۸ پیش رو نخواهد داشت. وی پیشبینی میکند که در حالی که انتظار نمیرود تورم به زیر ۲۰ درصد برسد، حزب حاکم با تلاش برای تکهتکه کردن حزب جمهوری خلق و تبدیل آن به اپوزیسیونی ناتوان، قصد پیروزی در انتخابات را دارد که این به معنای ورود ترکیه به دورانی جدید خواهد بود.
در نهایت، حتی سران حزب عدالت و توسعه و تحلیلگران نزدیک به این حزب نیز حاضر به دفاع از کارنامه دولت اردوغان در سالهای اخیر نیستند. با این حال، آنها با استفاده از امکانات و ماشین رسانهای و تبلیغاتی حزب، همچنان به تضعیف مخالفان مشغول بوده و پیروزی در انتخابات را به عنوان مهمترین فضیلت سیاسی قلمداد میکنند.
