ادعای جنجالی علیاف: «جنایات قرهباغ، نازیها را شرمنده میکند!»
صلح قفقاز میان آذربایجان و ارمنستان؛ چالشهای قرهباغ، دالان زنگهزور و قانون اساسی با نقشآفرینی آمریکا و فرانسه
الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان، در حاشیه کنفرانس امنیتی مونیخ، مصاحبهای اختصاصی با شبکه تلویزیونی فرانس ۲۴ انجام داد. وی در این گفتوگو به سوالات خبرنگار در خصوص آخرین تحولات قفقاز، روابط با ایالات متحده آمریکا و تنشهای اخیر با فرانسه پاسخ داد.
صلح پایدار در قفقاز؛ پایان درگیریها و آغاز عصر همکاری
علیاف در پاسخ به سوالی پیرامون نشست سهجانبه ۸ اوت ۲۰۲۵ در کاخ سفید با حضور نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و احتمال تحقق صلح کامل و عادیسازی روابط، ابراز اطمینان کرد. وی اظهار داشت که امضای این سند تاریخی در کاخ سفید و در حضور رئیسجمهور آمریکا، به معنای پایان قطعی درگیریها و آغاز دورهای از صلح است که امیدوار است جاودانه باشد.
رئیسجمهور آذربایجان با اشاره به گذشت بیش از شش ماه از آن رویداد، وضعیت مرزها را آرام توصیف کرد و افزود که دیگر نه تیراندازی وجود دارد و نه قربانی و مجروح. وی تأکید کرد که جمهوری آذربایجان بهصورت یکجانبه محدودیتهای ترانزیت کالا به ارمنستان را لغو کرده و صادرات فرآوردههای نفتی به این کشور را آغاز کرده است که عملاً شروع روابط تجاری دو کشور محسوب میشود. به گفته علیاف، صلح عملاً حاصل شده و تنها تشریفات خاصی برای امضای توافق نهایی باقی مانده است؛ وزرای خارجه دو کشور متن توافق صلح را در واشنگتن پاراف کردهاند و به نظر او کار تمام شده است.
مانع اصلی: قانون اساسی ارمنستان
خبرنگار فرانس ۲۴ به مسئله قانون اساسی ارمنستان و ادعاهای ارضی موجود در آن نسبت به قرهباغ اشاره کرد و پرسید که آیا این موضوع برای باکو «خط قرمز» محسوب میشود. الهام علیاف با تأیید این موضوع تصریح کرد: «بله، حق با شماست. بدون تغییر قانون اساسی ارمنستان، امضای توافق صلح رسمی صورت نخواهد گرفت.» وی عادیسازی روابط را از توافق رسمی صلح تفکیک کرد، چرا که عادیسازی در جریان است.
علیاف توضیح داد که قانون اساسی ارمنستان که در دوران اشغال قرهباغ تصویب شده، به اعلامیه استقلال این کشور ارجاع میدهد که در آن بر لزوم الحاق قرهباغ به ارمنستان تأکید شده است. وی این را یک ادعای ارضی آشکار علیه آذربایجان دانست و موضع باکو را شفاف اعلام کرد: «این بند باید تغییر کند. تا جایی که اطلاع دارم، ارمنستان قصد برگزاری رفراندوم را دارد و بهمحض انجام این کار، هیچ مانعی برای امضای رسمی توافق صلح وجود نخواهد داشت.»
شراکت استراتژیک با آمریکا و چشمانداز "مسیر ترامپ"
بخش دیگری از این مصاحبه به سفر جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا به منطقه و اعلام شراکت استراتژیک و پروژه موسوم به «TRIPP» یا «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی» اختصاص داشت. علیاف در خصوص اجرایی شدن این مسیر ترانزیتی که قرار است از طریق ارمنستان به نخجوان متصل شود، ابراز اطمینان کرد و گفت: «تردیدی ندارم که این اتفاق خواهد افتاد. آمریکا نقش تعیینکنندهای در این فرآیند ایفا کرده و این مسیر که بخشهای مختلف آذربایجان را از طریق ارمنستان به هم و سپس به اروپا متصل میکند، نام رئیسجمهور ترامپ را بر خود دارد.»
وی با اشاره به کوتاهی این مسیر (حدود ۴۰ کیلومتر) و ساخت راهآهن ۴۰۰ کیلومتری توسط آذربایجان تا مرز ارمنستان، اطمینان داد که دالان زنگهزور اجرایی خواهد شد. رئیسجمهور آذربایجان همچنین امضای منشور شراکت راهبردی میان باکو و واشنگتن را موفقیتی بزرگ خواند و افزود که اکنون آذربایجان شریک راهبردی رسمی قدرتمندترین کشور جهان است. این منشور شامل همکاری در حوزههای دفاعی، انرژی، هوش مصنوعی و تجارت است و تمامی محدودیتهای تسلیحاتی علیه آذربایجان لغو شده است.
محکومیت سران جداییطلب؛ مقایسه با جنایات علیه بشریت
خبرنگار در خصوص احکام دادگاه نظامی آذربایجان علیه ۱۳ تن از سران سابق رژیم جداییطلب قرهباغ و درخواست احتمالی معاون رئیسجمهور آمریکا برای عفو آنان سوال کرد. علیاف با رد امکان عفو، موضع تندی اتخاذ کرد و گفت: «این افراد رهبران یک رژیم جداییطلب بودند که سالها بهصورت غیرقانونی در خاک حاکمیتی آذربایجان فعالیت میکردند. آنها طراحان جنایات جنگی علیه مردم آذربایجان بودند. محاکمه آنها کاملاً شفاف و با حضور وکلا انجام شد.»
رئیسجمهور آذربایجان در پاسخ به پیشنهاد خبرنگار مبنی بر «ژست حسن نیت» و عفو این افراد برای ورق زدن تاریخ، مقایسهای تاریخی انجام داد و گفت: «این افراد مرتکب جنایات جدی علیه بشریت شدهاند. دادگاه نورنبرگ را پس از جنگ جهانی دوم تصور کنید؛ آیا کسی دو ماه بعد از حکم اعدام سران نازی درخواست آزادی آنها را میکرد؟ جنایات این افراد حتی از آنچه نازیها در جنگ جهانی دوم انجام دادند، بدتر و سنگینتر بوده است.»
حق بازگشت متقابل؛ شرط اساسی باکو برای ارامنه
در مورد بازگشت ارامنه به قرهباغ، علیاف یادآور شد که باکو به آنها پیشنهاد شهروندی داده بود، اما آنها خود تصمیم به ترک منطقه گرفتند. وی تأکید کرد: «ما صدها هزار آذربایجانی داریم که از خاک ارمنستان کنونی اخراج شده و مورد پاکسازی قومی قرار گرفتند، اما دولت ارمنستان هرگز پیشنهادی برای بازگشت آنها نداده است. حق بازگشت یک حق جهانی است و باید متقابل باشد. ما انتظار داریم همانطور که حق بازگشت برای ارامنه مطرح میشود، برای صدها هزار آذربایجانی که ما آنها را "آذربایجانیهای غربی" مینامیم نیز امکان بازگشت به سرزمینهای خود در ارمنستان فراهم شود.»
فصل جدید در روابط با فرانسه؛ مسیر تنشزدایی
بخش پایانی مصاحبه به روابط با فرانسه اختصاص داشت. علیاف که پیشتر انتقادات تندی نسبت به سیاستهای استعماری پاریس در کالدونیای جدید و کورس داشت، در خصوص وضعیت فعلی روابط گفت: «ما منبع مشکلات با فرانسه نبودیم. پیش از جنگ دوم قرهباغ روابط بسیار خوبی داشتیم، اما متأسفانه پاریس موضعی غیرقابل درک اتخاذ کرد و برخلاف ادعای حمایت از تمامیت ارضی کشورها (مانند اوکراین)، در قفقاز از تجزیهطلبان حمایت کرد.»
وی با اشاره به دیدار خود با امانوئل مکرون در کپنهاگ، فضا را مثبت ارزیابی کرد و گفت: «ما توافق کردیم دکمه "بازنشانی" روابط را فشار دهیم. دیدارهای متعددی بین تیمهای ما انجام شده است. البته هنوز مسائلی وجود دارد که باید حل شود. فرانسه بود که مداخله در امور داخلی ما را آغاز کرد و این روند باید متوقف شود. ما آماده عادیسازی روابط هستیم، بهویژه اکنون که با ارمنستان به صلح رسیدهایم.»
