کابوس گرانی لبنیات بازگشت: قیمت‌های جدید جیب مردم را خالی می‌کند؟

حذف ارز ترجیحی در سال‌های اخیر، موجی از گرانی‌های متوالی را در بازار لبنیات به دنبال داشته است که در کنار کارایی پایین طرح کالابرگ الکترونیکی، این محصولات را برای بسیاری از خانواده‌ها از سبد کالاهای ضروری خارج و به گزینه‌ای قابل حذف تبدیل کرده است. این وضعیت، نگرانی‌ها را درباره تغذیه و سلامت جامعه، به‌ویژه در دهک‌های درآمدی پایین، افزایش داده است.

پیامدهای حذف ارز ترجیحی بر بازار لبنیات

اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی، اگرچه با اهدافی چون اصلاح ساختار یارانه‌ها و جلوگیری از رانت همراه بود، اما آثار آن بر صنعت و بازار لبنیات به سرعت آشکار شد. افزایش قیمت نهاده‌های دامی، بالا رفتن هزینه‌های تولید شیر خام و متعاقباً رشد قیمت فرآورده‌های لبنی، یک زنجیره تورمی را ایجاد کرد که مستقیماً مصرف‌کننده نهایی را تحت تأثیر قرار داد. پس از این اقدام، قیمت شیر، ماست، پنیر و سایر فرآورده‌های لبنی در چندین مرحله افزایش یافت؛ به گونه‌ای که برخی اقلام، رشد چندبرابری قیمت را در مدت‌زمانی کوتاه تجربه کردند. این شرایط به طور طبیعی منجر به کاهش تقاضا و افت چشمگیر مصرف شد.

کاهش نگران‌کننده سرانه مصرف لبنیات

آمارهای رسمی منتشر شده در سال‌های اخیر، حکایت از کاهش نگران‌کننده سرانه مصرف لبنیات در ایران دارد. بر اساس این گزارش‌ها، سرانه مصرف لبنیات در کشور به حدود ۶۰ تا ۷۰ کیلوگرم در سال رسیده است؛ این در حالی است که استاندارد جهانی مصرف لبنیات، رقمی در حدود ۱۶۰ کیلوگرم در سال را نشان می‌دهد. این کاهش شدید در مصرف شیر، ماست و پنیر در سبد غذایی خانوارها، به‌ویژه در دهک‌های درآمدی پایین، نشان می‌دهد که محصولات لبنی بیش از آنکه کالایی ضروری تلقی شوند، به تدریج به کالایی نیمه‌لوکس بدل گشته‌اند.

ارزیابی کارایی طرح کالابرگ الکترونیکی

در واکنش به پیامدهای ناشی از حذف ارز ترجیحی و تورم متعاقب آن، دولت طرح کالابرگ الکترونیکی را با هدف حمایت از اقشار آسیب‌پذیر به اجرا گذاشت و لبنیات را نیز در فهرست کالاهای مشمول این طرح قرار داد. با این حال، گزارش‌ها و مشاهدات میدانی حاکی از آن است که میزان اعتبار تخصیص‌یافته، محدودیت در تنوع اقلام قابل خرید و فاصله قابل توجه قیمت‌های کالابرگی با بازار آزاد، نتوانسته است تأثیر جدی بر جبران کاهش مصرف لبنیات داشته باشد. بسیاری از خانوارها ترجیح می‌دهند اعتبار کالابرگ خود را صرف خرید کالاهای سیرکننده‌تر و ارزان‌تر کنند و محصولات لبنی، به دلیل قیمت بالاتر، همچنان از سبد مصرفی بسیاری از خانوارها حذف یا به حداقل میزان ممکن محدود می‌شود.