دروغ بزرگ بودجه ۱۴۰۵ رو شد: تفاوت نجومی درآمد حذف ارز ترجیحی با جیب خالی مردم!
بودجه ۱۴۰۵: چالشهای شکاف مالی، ارز ترجیحی، کالابرگ و لزوم شفافیت در هدفمندی یارانهها.
بررسی دقیق جدول شماره 14 بودجه سال 1405 که به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده و در انتظار تأیید شورای نگهبان است، نشاندهنده یک شکاف چشمگیر و قابل توجه میان منابع و مصارف پیشبینیشده برای تأمین کالابرگ ناشی از حذف ارز ترجیحی است. این اختلاف که حدود 452 هزار میلیارد تومان برآورد میشود، میتواند به یکی از ابهامات جدی در بودجه سال آینده تبدیل شود و پرسشهایی را در خصوص نحوه تراز این بخش از هدفمندی یارانهها مطرح سازد.
جزئیات شکاف بودجهای در کالابرگ
بر اساس ارقام درجشده در جدول مذکور، مجلس رقم 544 همت (هزار میلیارد تومان) را بهعنوان مابهالتفاوت ناشی از حذف ارز 28500 تومانی و یکپارچهسازی نرخ ارز، جهت تأمین کالاهای اساسی در نظر گرفته است. این در حالی است که در بخش مصارف، بودجهای معادل 996 همت برای پرداخت کالابرگ به مردم با هدف جبران آثار حذف ارز ترجیحی پیشبینی شده است. این تفاوت فاحش نشان میدهد که هزینه اجرای سیاست جدید تقریباً دو برابر منبعی است که بهعنوان محل تأمین آن معرفی شده است.
از سوی دیگر، سمت مصارف سیاست یعنی پرداخت کالابرگ، با شفافیت بیشتری همراه است. بر اساس اجرای آزمایشی این سیاست از دیماه 1404 و اختصاص ماهانه یک میلیون تومان کالابرگ به حدود 83 میلیون نفر، در صورت تداوم این پرداخت برای 12 ماه، مجموع اعتبار مورد نیاز به حدود 996 همت خواهد رسید که با رقم درجشده در بودجه همخوانی دارد و بر مبنای یک فرمول ساده (تعداد مشمولان ضربدر مبلغ ماهانه ضربدر 12 ماه) قابل محاسبه است.
ابهام در نحوه محاسبه منابع
ابهام اصلی در بخش منابع بودجهای و نحوه محاسبه رقم 544 همت قرار دارد. برای راستیآزمایی این برآورد، نیاز است تا مبنای محاسبه آن به وضوح مشخص شود. اگر اختلاف نرخ ارز 28500 تومانی با نرخ جدید تأمین ارز کالاهای اساسی ملاک باشد، باید نرخ دقیق جدید و همچنین حجم ارزی که برای واردات کالاهای اساسی در سال 1405 تخصیص مییابد، اعلام شود. در حال حاضر، نرخ تأمین ارز کالاهای اساسی در ابتدای اسفند 1404 به حدود 130 هزار تومان رسیده بود که فاصلهای بیش از 100 هزار تومان با نرخ قبلی دارد. بدون اعلام حجم دقیق ارز وارداتی و نرخ تسعیر نهایی، عدد 544 همت بیشتر شبیه به یک برآورد کلی است تا نتیجه یک محاسبه شفاف و قابل پیگیری.
پیامدهای بالقوه عدم شفافیت بودجهای
چنین فاصلهای میان منابع و مصارف در یکی از حساسترین بخشهای بودجه، میتواند پیامدهای متعددی در پی داشته باشد. نخست آنکه احتمال دارد بخشی از منابع اجرای کالابرگ از محلهای دیگری در جدول هدفمندی یارانهها یا حتی از طریق جابهجایی ردیفها تأمین شود که این امر به کاهش شفافیت بودجهای منجر خواهد شد. دوم، در صورت عدم تحقق منابع پیشبینیشده، دولت ممکن است ناچار به تعدیل مبلغ کالابرگ یا کاهش تعداد مشمولان شود. سومین سناریو نیز بروز کسری پنهان در اجرای این سیاست است که میتواند خود را در قالب بدهی دولت یا فشار بر پایه پولی نشان دهد.
علاوه بر این، با یکپارچهسازی نرخ ارز، ریسک نوسان نرخ در طول سال افزایش مییابد. در حالی که مبلغ کالابرگ فعلاً ثابت در نظر گرفته شده، هرگونه افزایش نرخ ارز میتواند تراز این بخش را بر هم زند و شکاف میان منابع و مصارف را عمیقتر سازد. شفافسازی مبانی محاسباتی منابع این سیاست، برای اجرای بدون تنش آن در سال آینده ضروری به نظر میرسد.
