فاجعه اشتغال جوانان: طرحهای دولت فقط یک سراب است؟
چالشهای اشتغال جوانان ایرانی در بازار کار و آموزش عالی
بر اساس گزارشهای رسمی و دادههای مرکز آمار ایران، کشور با چالشهای فزایندهای در حوزه جمعیت جوان و اشتغال آنها روبرو است. روند کاهشی جمعیت جوان، تمرکز بخش عمده مشاغل بر حوزه خدمات، تداوم نرخ بالای بیکاری در میان دانشآموختگان و نحوه گذران اوقات فراغت جوانان، از جمله نگرانیهای اصلی محسوب میشوند که نیازمند توجه و راهکارهای جامع هستند.
کاهش نگرانکننده جمعیت جوانان
دادههای آماری نشاندهنده یک روند نزولی نگرانکننده در جمعیت جوانان 15 تا 34 ساله کشور است. این گروه سنی از حدود 28 میلیون نفر در سال 1396 به تقریباً 24 میلیون نفر در سال 1404 کاهش یافته است. اگرچه در بازه 1397 تا 1400 شاهد یک افزایش موقتی بودهایم، اما روند کلی کاهشی است. این پدیده، سهم جوانان در ساختار سنی کشور را تقلیل داده و میتواند پیامدهای بلندمدتی بر نیروی کار، پویایی اجتماعی و توان نوآوری کشور داشته باشد.
غلبه بخش خدمات بر بازار کار جوانان
توزیع اشتغال در میان جوانان نشان میدهد که حدود نیمی از آنها در بخش خدمات مشغول به کار هستند، در حالی که سهم بخش صنعت 35 درصد و کشاورزی تنها 10 درصد است. این گرایش به سمت مشاغل خدماتی، میتواند نشانهای از افزایش مشاغل ناپایدار و کمدرآمدتر در این گروه سنی باشد. این وضعیت، لزوم حمایت قویتر از بخشهای مولد صنعتی و تولیدی را برای ایجاد فرصتهای شغلی پایدارتر و با ارزش افزوده بالاتر برای جوانان، بیش از پیش برجسته میسازد.
شکاف عمیق میان آموزش عالی و نیازهای بازار کار
با وجود کاهش کلی نرخ بیکاری در کشور، سطح بیکاری در میان جوانان همچنان بالاتر از میانگین کشوری است. نکته حائز اهمیتتر، سهم بالای دانشآموختگان دانشگاهی در آمار بیکاران است. این امر به وضوح نشاندهنده وجود شکافی قابل توجه میان نظام آموزشی و نیازهای واقعی بازار کار است. بسیاری از فارغالتحصیلان فاقد مهارتهای لازم و منطبق با تقاضای فعلی صنایع و خدمات هستند. این وضعیت، لزوم بازنگری جدی در سرفصلهای درسی و تقویت ارتباط موثر بین دانشگاهها و مراکز صنعتی را ضروری میسازد.
اوقات فراغت جوانان در سیطره فضای مجازی
بررسیها نشان میدهد که بخش عمدهای از وقت روزانه جوانان 15 تا 29 سال به فعالیتهای شخصی و گذراندن زمان در رسانهها و فضای مجازی اختصاص دارد. متاسفانه، فعالیتهای سازندهای نظیر آموزش، ورزش و مشارکتهای اجتماعی که برای رشد همهجانبه فردی و اجتماعی جوانان حیاتی هستند، سهم ناچیزی از اوقات آنها را به خود اختصاص دادهاند. این پدیده میتواند زمینه ساز انزوای اجتماعی، کاهش تحرک و آسیب به سلامت جسمی و روانی جوانان باشد. لذا، تشویق و تسهیل دسترسی جوانان به برنامههای فرهنگی، ورزشی و آموزشی متنوع و جذاب از اهمیت ویژهای برخوردار است.
راهکارهای دولت برای بهبود وضعیت اشتغال جوانان
دولت در راستای مقابله با این چالشها و بهبود وضعیت اشتغال و کیفیت زندگی جوانان، طرحهای مختلفی را در دست اجرا دارد. از جمله این طرحها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تسهیلات و وامهای اشتغالزایی: ارائه تسهیلات کمبهره به کارفرمایان برای ایجاد فرصتهای شغلی جدید، به ویژه برای فارغالتحصیلان دانشگاهی، و همچنین وامهای خوداشتغالی برای راهاندازی کسبوکارهای نوپا.
- برنامههای کارآموزی و مهارتآموزی: برگزاری دورههای آموزشی و مهارتی با همکاری بخش خصوصی و دانشگاهها به منظور همراستا کردن مهارتهای جوانان با نیازهای بازار کار.
- حمایت از شرکتهای دانشبنیان: ارائه مشوقهای مالی و تسهیلاتی به شرکتهای خلاق و دانشبنیان که با ایدههای نوآورانه، ظرفیت بالایی برای ایجاد شغلهای جدید و باکیفیت دارند.
- اصلاحات ساختاری در آموزش عالی: تلاش برای بازنگری در سرفصلهای درسی دانشگاهی و افزایش تعامل میان صنعت و دانشگاه برای کاهش شکاف تئوری و عمل و تربیت نیروی انسانی متناسب با بازار.
- توسعه برنامههای فرهنگی، ورزشی و اجتماعی: حمایت از نهادها و سازمانهای فعال در حوزه جوانان برای ارائه برنامههایی که اوقات فراغت جوانان را به شکلی سازنده و پربار پر کند.
با توجه به ابعاد گسترده این چالشها، موفقیت در این زمینه نه تنها به نفع قشر جوان، بلکه به نفع آینده توسعه پایدار و بالندگی کل جامعه خواهد بود. انتظار میرود با اجرای مستمر و هدفمند این طرحهای حمایتی و اصلاحات ساختاری در بخشهای آموزش و بازار کار، شاهد بهبود چشمگیر وضعیت اشتغال جوانان و افزایش مشارکت فعال آنها در پیشبرد اهداف ملی باشیم.
