پشت پرده آمار بیکاری: ۴ میلیون جوان تبخیر شدند تا نرخ بیکاری پایین بیاید!

بر اساس جدیدترین آمارهای مرکز آمار ایران، جمعیت جوانان 15 تا 34 سال کشور با کاهشی چشمگیر به حدود 24 میلیون نفر در سال 1404 رسیده است. این روند نزولی که از سال 1396 آغاز شده، نشان‌دهنده تغییرات ساختاری در هرم جمعیتی کشور است. همزمان با این کاهش جمعیت، وضعیت بازار کار جوانان نیز با پدیده‌ای دوگانه روبرو است؛ از یک سو نرخ بیکاری جوانان رو به کاهش نهاده و از سوی دیگر، نرخ مشارکت اقتصادی این گروه سنی نیز سیر نزولی را طی کرده است که حاکی از خروج یا ناامیدی از یافتن شغل است.

روند کاهشی جمعیت جوان کشور

آمارهای رسمی مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که جمعیت جوانان 15 تا 34 سال کشور، که در سال 1396 بیش از 28 میلیون نفر برآورد شده بود، پس از تجربه یک دوره نوسان، در سال 1404 به حدود 24 میلیون نفر کاهش یافته است. بررسی جزئی‌تر داده‌ها بیانگر آن است که در حدفاصل سال‌های 1397 تا 1400، جمعیت جوانان کشور برخلاف روند کلی، مسیر افزایشی را طی کرده و حتی در سال 1400 به بیش از 30 میلیون نفر نیز رسیده بود. اما از سال 1401 به بعد، این شاخص بار دیگر وارد مسیر نزولی شده و کاهش آن تا سال 1404 تداوم یافته است؛ روندی که بیانگر افت تدریجی وزن جمعیتی جوانان در ساختار جمعیتی کشور است.

کاهش نرخ بیکاری همزمان با افت مشارکت اقتصادی

در حوزه بازار کار، داده‌های رسمی حاکی از کاهش نرخ بیکاری جوانان 18 تا 35 سال طی سال‌های اخیر است. نرخ بیکاری این گروه سنی از حدود 20 درصد در سال 1396 به حدود 14 درصد در تابستان 1404 کاهش یافته است که در نگاه نخست می‌تواند نشانه‌ای از بهبود وضعیت اشتغال جوانان تلقی شود. با این حال، این کاهش بیکاری همزمان با افت نرخ مشارکت اقتصادی جوانان رخ داده است. بر اساس آمارها، نرخ مشارکت اقتصادی جمعیت 18 تا 35 سال و بیشتر، از سال 1398 تاکنون روندی کاهشی داشته است؛ موضوعی که نشان می‌دهد بخشی از کاهش بیکاری نه از محل ایجاد شغل پایدار، بلکه به دلیل خروج جوانان از بازار کار یا ناامیدی از یافتن شغل رقم خورده است.

غلبه مشاغل خدماتی در اشتغال جوانان

بررسی ترکیب اشتغال جوانان نیز حاکی از تمرکز قابل توجه این گروه سنی در بخش خدمات است. در زمان حاضر حدود 50 درصد از شاغلان 18 تا 35 سال در بخش خدمات فعالیت می‌کنند، در حالی که سهم بخش صنعت حدود 35 درصد و سهم بخش کشاورزی نزدیک به 10 درصد برآورد می‌شود. این ترکیب از غلبه مشاغل خدماتی، عمدتاً با سطح بالاتری از ناپایداری شغلی، در اشتغال جوانان حکایت دارد.