گوشت ۸۰۰ هزار تومانی: آیا حذف ارز ترجیحی کمر سفره مردم را شکست؟
سیاستهای ارزی و ارز ترجیحی، عامل اصلی افزایش قیمت گوشت، تورم و کاهش قدرت خرید مردم در بازار.
سیاستهای ارزی جدید و حذف ارز ترجیحی در سال ۱۴۰۴، بازار گوشت کشور را با چالشهای جدی و شوک قیمتی مواجه کرده است. بر اساس گزارشها، قیمت گوشت وارداتی به حدود ۸۰۰ هزار تومان رسیده و فعالان این حوزه معتقدند این تغییرات نه تنها به تعادل بازار کمک نکرده، بلکه تولید داخلی را تضعیف و قدرت خرید مصرفکنندگان را به شدت کاهش داده است.
در روزهای اخیر، همزمان با تداوم اخبار مربوط به حذف ارز ترجیحی و تأکید دولت بر پرداخت یارانه در انتهای زنجیره مصرف، فعالان بازار دام و گوشت نسبت به آثار کوتاهمدت این سیاستها بر تولید، واردات و قیمتها واکنش نشان دادهاند. اگرچه زمان زیادی از اجرای این سیاستها نگذشته و بازار در مرحله تطبیق قرار دارد، شواهد میدانی و اظهارات کارشناسان حاکی از آن است که افزایش هزینههای نهادهها و تغییر مبنای تأمین ارز واردات، فضای بازار را وارد دورهای از احتیاط و رکود کرده است.
افزایش هزینههای تولید و نگرانی دامداران
حذف ارز ترجیحی نهادههای دامی و جایگزینی آن با ارز مبادلهای، به افزایش چشمگیر هزینههای تولید، به ویژه در بخش دام سنگین، منجر شده است. تولیدکنندگان معتقدند این تغییر، تصمیمگیری برای پرواربندیهای جدید را با تردید مواجه ساخته و برخی از دامداران ترجیح دادهاند فعالیت خود را محدود یا متوقف کنند تا آثار واقعی سیاستهای جدید روشنتر شود. در همین حال، گزارشها نشان میدهد در بخش دام سبک، به دلیل شرایط فصلی و اتکای بیشتر به مراتع، فشار کمتری نسبت به دام سنگین احساس میشود؛ با این حال، این بخش نیز به طور کامل از تحولات قیمتی مصون نمانده است.
جهش قیمت گوشت وارداتی
واردات گوشت قرمز در حال حاضر عمدتاً با ارز مبادلهای یا آزاد انجام میشود که این مسئله به افزایش قابل توجه قیمت تمامشده گوشت وارداتی منجر شده است. این موضوع، نگرانیهایی را درباره کارایی واردات به عنوان ابزار تنظیم بازار، به ویژه در آستانه ماههای پرمصرف، ایجاد کرده است. فعالان بازار بر این باورند که در شرایط کنونی، واردات با ارز آزاد، اگرچه ادامه دارد، اما اثرگذاری محدودی بر تعدیل قیمتها داشته و بیشتر جنبه تأمین حداقلی بازار را ایفا میکند.
سیاست یارانه در انتهای زنجیره؛ در مرحله آزمون
همزمان با این تحولات، دولت بر سیاست پرداخت یارانه مستقیم به مصرفکننده تأکید دارد؛ رویکردی که هدف آن حمایت از معیشت خانوارها و جلوگیری از فشار قیمتی اعلام شده است. با این حال، کارشناسان معتقدند برای ارزیابی نتایج این سیاست هنوز زود است و بازار در مرحله آزمون و انتظار قرار دارد. فعالان حوزه دام تأکید میکنند که اثربخشی یارانه مصرفکننده، به میزان زیادی به قیمت تمامشده کالا در مبدأ وابسته است و در صورتی که هزینه تولید و واردات کنترل نشود، فشار قیمتی همچنان میتواند به بازار منتقل شود.
تحلیل رئیس شورای تأمین دام کشور
منصور پوریان، رئیس شورای تأمین دام کشور، با اشاره به تأثیر مستقیم سیاستهای اقتصادی بر حوزه دام و تولید گوشت، اظهار داشت که این بخش مانند سایر بخشهای تولیدی، به شدت متأثر از سیاستگذاریهای کلان اقتصادی بوده و بیشترین آسیب آن در ماههای گذشته ناشی از کمبود و افزایش ناگهانی قیمت نهادهها و تغییر سیاستهای ارزی بوده است.
تضعیف ابزار تنظیم بازار با سیاستهای جدید
پوریان افزود: واردات گوشت همواره برای پوشش کسریهای فصلی بازار و تنظیم آن از نظر کمیت و قیمت نقش مهمی داشته است. اما سیاستهای جدیدی که در سال ۱۴۰۴ اعمال شد، با اعتراض شدید فعالان این حوزه همراه بوده است. وی با یادآوری تجربه سالهای گذشته گفت که در برخی دورهها، سیاستهایی اجرا شد که نه تنها به رشد تولید کمک نکرد، بلکه صرفاً منجر به افزایش قیمتها شد و در سال ۱۴۰۴ این سیاستها با شدت بیشتری در بخش نهادهها و واردات گوشت آماده مصرف اعمال شده است.
تأثیر حذف ارز ترجیحی بر قیمت گوشت وارداتی و تولید داخلی
رئیس شورای تأمین دام کشور ادامه داد: در دورههایی که برای واردات بخشی از گوشت از ارزهای ترجیحی یا ترکیبی استفاده میشد، گوشت وارداتی با قیمت مناسب در بازار توزیع و موجب تعادل قیمتی میشد. اما با حذف این ارزها و الزام واردات با ارز مبادلهای یا آزاد، قیمت گوشت وارداتی به طور قابل توجهی افزایش یافته است، به گونهای که امروز مصرفکنندگان عملاً توان خرید آن را ندارند.
پوریان با اشاره به تأثیر این سیاستها بر تولید داخلی گفت: در بخش تولید، کمبود و گرانی نهادهها ضربه سنگینی وارد کرده است، به ویژه در بخش گوسالههای گوشتی، که بسیاری از تولیدکنندگان را به دلیل افزایش شدید هزینهها از ورود به این حوزه منصرف کرده است. وی توضیح داد که تولید گوساله گوشتی نیازمند صرف هزینه مستمر حداقل ۹ ماهه بدون درآمد روزانه است، در حالی که دامداری شیری درآمد روزانه از فروش شیر دارد. همین تفاوت باعث شد با افزایش هزینه نهادهها، تولید گوساله به شدت کاهش یابد.
ناکافی بودن یارانه در انتهای زنجیره
رئیس شورای تأمین دام کشور با انتقاد از سیاست پرداخت یارانه در انتهای زنجیره بیان کرد: تجربه نشان داده پرداخت یارانه به مصرفکننده نهایی، زمانی که قیمت کالا در مبدأ بالاست، اثربخش نیست. وی تأکید کرد که سیاست درست، کاهش هزینههای تولید در پایه است تا کالا با قیمت مناسب وارد بازار شود. در حوزه واردات گوشت نیز، علاوه بر نوسانات ارزی، مالیات بر ارزش افزوده نیز قیمت تمامشده را افزایش داده و واردات را برای فعالان اقتصادی غیراقتصادی کرده است.
پیشنهاد بازگشت به سیاستهای موفق گذشته و واردات دام زنده
پوریان تأکید کرد: لازم است به سیاستهای موفق گذشته بازگردیم؛ سیاستهایی که بخشی از گوشت با ارز ۲۸ هزار تومانی و بخشی با ارز ترکیبی وارد میشد و فاصله قیمتی مناسبی در بازار ایجاد میکرد. در آن دوره، گوشت منجمد وارداتی با قیمت حدود ۳۸۰ تا ۴۰۰ هزار تومان به دست مصرفکننده میرسید، در حالی که امروز قیمت تمامشده گوشت وارداتی به حدود ۷۵۰ هزار تومان و قیمت بازار به حدود ۸۰۰ هزار تومان رسیده که به شدت تورمزا است.
وی با بیان اینکه برای تنظیم بازار، صرفاً واردات گوشت کافی نیست، افزود: واردات دام زنده کشتاری و حتی دام پرواری با ارز مناسب میتواند هم به کاهش هزینه تولید کمک کند و هم دامداریها را برای تولید در ماهها و سال آینده فعال نگه دارد، به ویژه پس از آسیبهایی که به دلیل شیوع تب برفکی به دام کشور وارد شد.
رکود در بازار دام علیرغم افزایش قیمت
رئیس شورای تأمین دام کشور در پایان با اشاره به وضعیت فعلی بازار گفت: برخلاف تصور عمومی، افزایش قیمت دام به معنای رونق بازار نیست. در حال حاضر رکود سنگینی بر بازار دام حاکم است که ناشی از کاهش شدید قدرت خرید مردم است. وی تأکید کرد که تداوم سیاستهای فعلی، آثار منفی خود را هم بر تولید، هم بر سرمایهگذاری و هم بر مصرفکننده خواهد گذاشت و هیچ دستاورد مثبتی برای بازار گوشت به همراه نخواهد داشت.
