مالکی و زلزله قدرت در اردوگاه اهل سنت؛ پشت پرده چه میگذرد؟
جدال ائتلافی در عراق: حلبوسی و مالکی در کانون تحولات سیاسی و توازن قدرت
تحولات اخیر در صحنه سیاسی عراق نشاندهنده تغییرات عمیق در ساختار قدرت، بهویژه در میان جریانهای اهل سنت این کشور است. اردوگاه سیاسی اهل سنت که پیش از این به رهبری محمد حلبوسی یک جبهه منسجم تلقی میشد، اکنون با فروپاشی داخلی مواجه شده است. این دگرگونیها در پی مطرح شدن نام نوری المالکی برای ایفای نقشی محوری در دولت آینده عراق تشدید شده و به بازآرایی ائتلافهای سیاسی منجر شده است.
فروپاشی انسجام اهل سنت و دلایل آن
«بیت سنی» یا بلوک سیاسی اهل سنت عراق که تا همین اواخر تحت زعامت محمد حلبوسی انسجامی ظاهری داشت، اکنون در حال ورود به مرحلهای از واگرایی و فروپاشی درونی است. این وضعیت سوالات جدی درباره دلایل و ابعاد این فروپاشی، چرایی نزدیکی برخی چهرههای برجسته سنی به نوری المالکی و راهبرد سیاسی نخستوزیر سابق عراق در این باره را مطرح میسازد. به گفته محدثه رضایی، کارشناس مسائل عراق، این تحولات میتواند تأثیرات عمیقی بر آینده قدرت در این کشور داشته باشد.
راهبرد حلبوسی: از تثبیت قدرت تا تلاش برای دوقطبیسازی
محمد حلبوسی پس از رسیدن به ریاست پارلمان تلاش کرده بود تا خود را به عنوان زعیم بلامنازع اهل سنت عراق تثبیت کند. او با تمرکز قدرت، هدف ساختن یک بلوک یکپارچه در برابر جریانهای شیعی را دنبال میکرد. این راهبرد تا مدتی به ظاهر موفقیتآمیز بود، اما با طرح نام نوری المالکی برای ایفای نقشی کلیدی در دولت آتی، شکافهای پنهان در اردوگاه اهل سنت به سرعت آشکار شد.
واکنش حلبوسی به این چرخش در معادلات سیاسی، اتخاذ راهبرد هراسافکنی و دوقطبیسازی بود. او با هشدار درباره بازگشت «روزهای تاریک گذشته» و انزوای عراق در صورت روی کار آمدن مجدد مالکی، سعی در بازتولید صفبندیهای طایفهای و حفظ موقعیت رهبری خود داشت. منتقدان اما معتقدند این گفتمان بیش از آنکه از دغدغههای منافع ملی یا اهل سنت نشأت گیرد، بازتاب نگرانیهای شخصی حلبوسی از افول قدرت سیاسیاش است.
رویکرد عملگرایانه نوری المالکی و معماری قدرت نوین
در مقابل رویکرد حلبوسی، نوری المالکی با اتخاذ استراتژی عملگرایانه، از این شکافها به نفع خود بهرهبرداری کرده و در حال معماری ساختار جدیدی از قدرت است. استراتژی او نه تقابل با یک رهبر قدرتمند سنی، بلکه توزیع قدرت میان چند رهبر و تضعیف رهبری فردمحور است. این الگو نه تنها مذاکره با مرکز قدرت را تسهیل میکند، بلکه امکان چالشهای جدی علیه دولت مرکزی را نیز کاهش میدهد.
پیوستن چهرههایی چون مشعان الجبوری و جمال الکربولی که پیش از این از منتقدان سرسخت مالکی محسوب میشدند، نشاندهنده تغییر محاسبات بخشی از نخبگان سنی است. این گروهها همکاری با مالکی را هم راهی برای مهار جاهطلبیهای حلبوسی و هم ابزاری برای دستیابی به ثبات، امنیت و سهم واقعی از قدرت میدانند.
پیامدهای تحولات: توازن قدرت و ائتلافسازی در عراق
مجموع این تحولات میتواند آغاز فصلی تازه در توازن قدرت و الگوهای ائتلافسازی در عراق باشد. تغییر در رهبری و ساختار بلوک اهل سنت و ظهور ائتلافهای جدید، میتواند به بازتعریف روابط میان جریانهای سیاسی و تأثیرگذاری بر آینده دولت مرکزی این کشور منجر شود. این دگرگونیها نه تنها چالشهایی برای رهبران سنتی ایجاد میکند، بلکه فرصتهایی را برای بازیگران جدید و مدلهای ائتلافی انعطافپذیرتر فراهم میآورد.