جنجالآفرینی چارچوب شیعیان: حمایت مجدد از مالکی، آینده عراق را به کدام سو میبرد؟
نوری المالکی و چارچوب هماهنگی، دخالتهای آمریکا در استقلال عراق و روند انتخاب نخستوزیر را ادامه سیاستهای ترامپ خواندند.
علیرضا مجیدی، کارشناس مسائل غرب آسیا، با تشریح مبانی حقوقی تشکیل دولت در عراق، روند انتخاب نخستوزیر را حق انحصاری بزرگترین فراکسیون پارلمانی این کشور دانست. به گفته وی، سایر جریانهای سیاسی، چه در داخل و چه خارج از پارلمان، نقشی در این فرآیند ندارند و در شرایط کنونی، «چارچوب هماهنگی شیعه» (الاطار التنسیقی) بهعنوان بزرگترین فراکسیون، نوری المالکی را بهطور رسمی نامزد تصدی پست نخستوزیری معرفی کرده است.
مخالفت صریح آمریکا و پیامدهای آن
پس از معرفی نوری المالکی بهعنوان گزینه نخستوزیری، دونالد ترامپ، رئیسجمهور وقت آمریکا، مخالفت صریح خود را ابراز و تهدید کرد که در صورت پیشبرد این انتخاب، کمکهای ایالات متحده به عراق قطع خواهد شد. این موضعگیری آمریکا، با وجود صراحت کلامی، فضای سیاسی عراق را با گمانهزنیهایی درباره احتمال کنارهگیری مالکی یا اتخاذ تصمیمی دیگر توسط چارچوب هماهنگی روبرو ساخت.
پاسخ چارچوب هماهنگی: پافشاری بر گزینه مالکی
در واکنش به این وضعیت، چارچوب هماهنگی جلسهای را در دفتر نوری المالکی برگزار کرد و پس از آن، تصمیم پیشین خود مبنی بر حمایت از نخستوزیری وی را مجدداً مورد تأکید قرار داد. در این جلسه اعلام شد که چارچوب هماهنگی همچنان از نوری المالکی حمایت میکند و گزینه جایگزینی در دستور کار ندارد.
موافقان و مخالفان داخلی نامزدی مالکی
با وجود اجماع نسبی در چارچوب هماهنگی، دو چهره بهصورت صریح با این تصمیم مخالفت کردند. نخست سید عمار حکیم بود که در جلسه دفتر مالکی حضور نیافت و در نامهای هشدار داد که نباید به سمت تقابل با دونالد ترامپ حرکت کرد. نفر دوم نیز حیدر العبادی، نخستوزیر سابق عراق، بود که ائتلاف نصر به رهبری او با صدور بیانیهای رسمی، مخالفت خود را با اصرار چارچوب هماهنگی بر انتخاب نوری المالکی اعلام کرد.
در مقابل، جریانهای متعددی در درون چارچوب هماهنگی بهصورت قاطع بر ضرورت حفظ استقلال عراق تأکید کرده و معتقدند که انتخاب نخستوزیر حق انحصاری این چارچوب است و نباید بهدلیل مخالفت رئیسجمهور آمریکا از تصمیم خود عقبنشینی کند. در این میان، ائتلاف دولت قانون به رهبری نوری المالکی و سازمان بدر به رهبری هادی العامری نقش محوری ایفا کردند. همچنین، عصائب اهلالحق، بدون اعلام حمایت مستقیم از شخص مالکی، بر اصل عدم دخالت خارجی در تصمیمگیریهای عراق تأکید کرد که به گفته مجیدی، موضع غالب جریانهای بزرگتر چارچوب هماهنگی است. برخی جریانها نیز سکوت اختیار کردهاند و قضاوت قطعی درباره موضع آنان امکانپذیر نیست، اما فضای کلی جلسه به نفع تداوم حمایت از مالکی توصیف شده است.
جزئیات نشست چارچوب هماهنگی و حاضران
مجیدی با اشاره به جزئیات این جلسه، حضور ۱۱ نفر را تأیید کرد که عباس العامی بهعنوان دبیر جلسه در آن شرکت کرده بود. از میان رهبران اصلی چارچوب هماهنگی، ۱۰ نفر حضور داشتند. از جمله غایبان مهم جلسه میتوان به سید عمار حکیم و فالح الفیاض اشاره کرد. در مقابل، چهرههای اصلی چارچوب هماهنگی از جمله محمد شیاع السودانی، احمد الاسدی، عامر الفایز، همام حمودی و قیس الخزعلی در جلسه حاضر بودند و اکثریت قاطع آنان از تداوم یا بازگشت نوری المالکی حمایت کردند.
استدلال حامیان حفظ استقلال عراق
حامیان تداوم نامزدی مالکی استدلال میکنند که اگر در انتخاب نخستوزیر تبعیت از دستورات ترامپ پذیرفته شود، به این معناست که عراق در بالاترین سطح حاکمیتی خود تن به تبعیت داده است. به باور این جریانها، در چنین شرایطی، در سطوح پایینتر نیز امکان مقاومت از بین خواهد رفت و در نهایت دولت عراق عملاً به نوعی مستعمره آمریکا تبدیل میشود، بدون آنکه از مزایای یک ایالت رسمی ایالات متحده برخوردار باشد و صرفاً تابع تصمیمات رئیسجمهور آمریکا باقی بماند.
این کارشناس مسائل غرب آسیا به نقل از حامیان این دیدگاه این پرسش اساسی را مطرح میکند که اگر امروز در برابر فشار ترامپ عقبنشینی شود، حد توقف این عقبنشینی کجا خواهد بود. از نگاه آنان، ممکن است در ادامه گزینههایی مانند ورود مرجعیت، شکلگیری اجماع ملی یا حتی اجماع کلی شیعه با مشارکت جریان صدری مطرح شود، اما دستکم در چارچوب فعلی دولت و پارلمان، عقبنشینی در این مرحله به این معناست که از این پس هر خواستهای از سوی ترامپ مطرح شود، باید اجرا شود؛ وضعیتی که به باور آنان، هیچ عراقی حاضر نیست به بهای آن، استقلال کشورش را تا این حد از دست بدهد.
