پولپاشی 1000 همتی: آیا اصلاح ارزی 3.5 ساله فقط چاه ویل یارانهها را پر کرد؟
سیاستهای اقتصادی ایران: از یارانه و ارز ترجیحی تا کالابرگ؛ چالش معیشت خانوار و عدم توازن
بررسیهای انجامشده نشان میدهد که توازن میان منابع حاصل از اصلاح سیاست ارز ترجیحی، که از سال ۱۴۰۱ با هدف بازگرداندن مستقیم و هدفمند منابع آزادشده به خانوارها آغاز شد، با مصارف یارانه نقدی و کالابرگ، پایداری لازم را نداشته است. این سیاست با وعده حمایت از معیشت خانوارها کلید خورد، اما روند اجرایی آن چالشهایی را در پی داشته است.
آغاز طرح و وعدههای اولیه
اصلاح سیاست ارز ترجیحی در سال ۱۴۰۱ با هدف شفافسازی و هدایت بهینه منابع به سمت اقشار آسیبپذیر جامعه آغاز شد. وعده اصلی این طرح، بازگرداندن منابع مالی آزادشده از این اصلاحات به صورت مستقیم و هدفمند به خانوارها از طریق سازوکارهایی نظیر یارانه نقدی و کالابرگ بود. هدف، جلوگیری از هدررفت منابع و افزایش کارایی یارانهها اعلام شده بود.
ناپایداری در توازن منابع و مصارف
با گذشت زمان و ارزیابی عملکرد این سیاست، یافتهها حاکی از آن است که توازن مورد انتظار میان درآمدهای حاصل از اصلاح نرخ ارز و هزینههای مربوط به پرداخت یارانههای نقدی و اعتباری، پایداری لازم را نداشته است. این عدم توازن، نگرانیهایی را درباره اثربخشی بلندمدت طرح و میزان تحقق وعدههای اولیه ایجاد کرده است.
عملکرد سال نخست و تغییر روند
در حالی که در سال نخست اجرای این سیاست، منابع حاصل از اصلاح ارز ترجیحی توانسته بود از مصارف اختصاص یافته به یارانهها پیشی گیرد، این روند در سالهای بعد حفظ نشده است. این موضوع نشاندهنده تغییر در نسبت میان درآمدها و هزینهها بوده و نیاز به بررسی دقیقتر عوامل موثر بر این ناپایداری را مطرح میکند.
