فاجعه در کمین تهران: ۳ میلیون نفر، پایتخت را بمب ساعتی زلزله کردند!
زلزله و فرونشست زمین در تهران؛ گسلها و آبهای زیرزمینی، چالشی برای مدیریت بحران و مقررات ملی.
رئیس بخش زلزلهشناسی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی نسبت به خطرپذیری بسیار بالای کلانشهر تهران در برابر زلزله و فرونشست زمین هشدار داد. علی بیتاللهی با اشاره به جمعیت ساکن و شناور قابل توجه پایتخت، تدوین و اجرای مقررات ملی فرونشست زمین را برای مدیریت بحرانهای آتی ضروری دانست و بر رویکرد عملیاتی در مواجهه با این پدیدهها تاکید کرد.
خطرپذیری بالای تهران در برابر زلزله و ضرورت تدوین مقررات فرونشست
علی بیتاللهی، رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، در گفتوگو با رسانهها اعلام کرد که تهران با جمعیت ساکن بالا و حدود سه میلیون نفر جمعیت شناور روزانه، در برابر زلزله با خطرپذیری بسیار بالایی مواجه است. وی با تاکید بر اهمیت تدوین مقررات ملی فرونشست زمین، اظهار داشت: کشوری که ۳۱ استان و حدود ۷۵۰ شهر آن در زونهای فرونشستی قرار دارند، ناگزیر است ضوابط مشخص، الزامآور و شفاف برای توسعه، نوع کشاورزی، شیوههای آبیاری، مکانیابی طرحهای صنعتی و اقدامات کاهش خطر در آثار تاریخی تدوین کند.
رویکرد عملیاتی به جای هشدار و تناقض در اقدامات
بیتاللهی افزود: نباید صرفاً به هشدار دادن اکتفا کنیم و لازم است رویکردی کاملاً عملیاتی اتخاذ شود. همانطور که همه دستگاههای اجرایی مکلف به اجرای مقررات ملی ساختمان هستند، باید اجرای مقررات ملی زمین نیز برای همه پروژهها الزامی شود تا ضوابط مشخص در سراسر کشور رعایت شود. او به عنوان نمونه بیان کرد که اگر قرار است لوله گاز از مسیری عبور کند که در زون فرونشست قرار دارد، باید اقدامات ویژه و متفاوتی نسبت به مناطق عادی انجام شود. همچنین در مناطقی با نرخ بالای فرونشست، نوع محصولات کشاورزی و الگوی کشت باید تغییر کند.
وی ادامه داد: در شرایط فعلی، چون این الزامات تدوین نشده است، رفتار دستگاههای اجرایی در مناطقی با ۳۰ سانتیمتر فرونشست سالانه هیچ تفاوتی با مناطق فاقد فرونشست ندارد و این رویکرد، کاملاً اشتباه است. بیتاللهی همچنین به مسئله فرونشست در سایر نقاط کشور اشاره کرد و گفت: بهطور مثال، بزرگترین شکاف ثبتشده فرونشست کشور در نیشابور رخ داد، اما چند ماه بعد، در همان منطقه یک کارخانه فولاد بزرگ افتتاح شد. این تناقضهای رفتاری نهتنها به حل مسئله کمکی نمیکند، بلکه روند فرونشست را تشدید و بحران را عمیقتر میکند.
عوامل و ابعاد گسترش فرونشست در کشور
رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات، عامل اصلی فرونشست زمین در کشور را افت سطح آبهای زیرزمینی دانست. وی توضیح داد: آبهای زیرزمینی از طریق نزولات جوی و آبهای سطحی تغذیه میشوند و در طبیعت چرخهای وجود دارد که بخشی از آب برداشتشده، در اثر بارندگیهای مستمر جبران میشود، اما برداشتهای بیرویه این چرخه طبیعی را مختل کرده است. بیتاللهی با ارائه آماری از تهران افزود: در منطقه ۱۸ تهران، طی دو سال اخیر نرخ فرونشست زمین نسبت به دو سال قبل از آن سه برابر شده است. همچنین وسعت پهنههای فرونشستی در جنوب و جنوبغرب تهران نسبت به سالهای گذشته حدود ۴۰ درصد افزایش یافته که زنگ خطر جدی برای مدیریت شهری محسوب میشود.
هشدار نسبت به افزایش جمعیتپذیری و تراکمفروشی در تهران
بیتاللهی در بخش دیگری از سخنان خود، هرگونه تلاش برای افزایش جمعیتپذیری کلانشهر تهران را اقدامی نادرست و غیرکارشناسی خواند. او تصریح کرد: تهران از نظر منابع آب، اقلیم و ظرفیتهای زیستمحیطی به نقطهای کاملاً حدی رسیده و بیش از این توان پاسخگویی به نیازهای طبیعی ساکنان خود را ندارد. وی یادآور شد که تراکمفروشی و احداث مجتمعهای مسکونی جدید در مناطق حاشیهای، بار جمعیتی و نیاز آبی بالایی را به محیط طبیعی تهران و پیرامون آن تحمیل میکند و میتواند آثار مخرب و جبرانناپذیری به همراه داشته باشد.
شبکه گسترده گسلها و خطر لرزهخیزی پایتخت
رئیس بخش زلزلهشناسی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی از منظر لرزهای نیز وضعیت تهران را بسیار حساس توصیف کرد. او خاطرنشان ساخت: علاوه بر گسلهای اصلی از جمله گسل مشا، گسل شمال تهران، نیاوران، لویزان و گسلهای شمال و جنوب ری، حدود ۲۷ گسل فرعی نیز در گستره پایتخت شناسایی شده است که همگی بیانگر پویایی زمین و خطر لرزهخیزی بالای این منطقه هستند. وی بار دیگر تاکید کرد: تهران هماکنون با جمعیت ساکن بالا و حدود سه میلیون نفر جمعیت شناور روزانه مواجه است و این حجم از تردد و تمرکز جمعیت، خطرپذیری شهر را در برابر زلزله بهطور چشمگیری افزایش داده است.
بیتاللهی در پایان هشدار داد: اگر موضوع فرونشست زمین بهطور جدی در سیاستگذاریها و تصمیمات اجرایی لحاظ نشود، با توجه به گستردگی و روند شتابان این پدیده، آثار آن میتواند بهمراتب بحرانیتر از وقوع یک زلزله بزرگ باشد.
