امام اوغلو: آکپارتی از انتخابات وحشت دارد؛ پایانی بر یک دوره؟
رقابت انتخاباتی در ترکیه با چالش اپوزیسیون به رهبری اماماوغلو در برابر اردوغان، بحران اقتصادی و اتهامات دستکاری قضایی داغ میشود.
پس از مصاحبه اخیر یکی از چهرههای برجسته اپوزیسیون ترکیه با خبرگزاری رویترز، تنشهای رسانهای میان دولت و بزرگترین حزب مخالف در این کشور بار دیگر شدت گرفته است. این رویداد در حالی رخ میدهد که اقتصاد ترکیه با بحران بیسابقهای مواجه است و حزب حاکم عدالت و توسعه (آکپارتی) در نظرسنجیها جایگاه سابق خود را از دست داده است.
اکرم اماماوغلو، شهردار سابق استانبول و رقیب اصلی رجب طیب اردوغان، از زندان در مصاحبهای با رویترز اظهار داشت که در صورت برگزاری انتخابات سراسری، میتواند اردوغان را به راحتی شکست داده و به ۲۴ سال حکمرانی آکپارتی پایان دهد. او در این مصاحبه بر آمادگی خود برای رقابت تاکید کرد.
واکنشها و درخواست انتخابات زودهنگام
اوزگور اوزل، رهبر حزب جمهوری خلق (ج.ه.پ)، با اشاره به بحران اقتصادی گسترده و بیسابقه در ترکیه و ناکارآمدی سیاستهای اقتصادی آکپارتی، مجدداً از اردوغان خواست تا مجوز برگزاری انتخابات زودهنگام را صادر کند. اردوغان در پاسخ به این درخواستها، با لحنی تند اوزل و همفکرانش را مورد انتقاد قرار داد و از آنها خواست که «دست از سخنرانی با الفاظ مخصوص میخانهها بردارند».
کارشناسان مسائل ترکیه بر این باورند که با نزدیک شدن ماه مبارک رمضان، اردوغان تلاش میکند تا جامعه محافظهکار ترکیه را نسبت به ارزشهای اخلاقی و دینی حساس کرده و با اشاره به لائیک بودن حزب جمهوری خلق، موجی از مخالفتهای اخلاقی و ارزشی را علیه این حزب به راه اندازد. این استراتژی در شرایطی دنبال میشود که طبق آخرین نظرسنجیها، حزب عدالت و توسعه که در انتخابات محلی ۲۰۲۴ برای نخستین بار رده نخست را به ج.ه.پ واگذار کرده بود، هنوز نتوانسته به جایگاه قبلی خود بازگردد.
همکاری استراتژیک اوزل و اماماوغلو
بررسی تاریخچه حزب جمهوری خلق نشان میدهد که برای نخستین بار، دو چهره برجسته این حزب، یعنی اوزگور اوزل و اکرم اماماوغلو، یک رابطه نزدیک و دوستانه برقرار کردهاند. این رویکرد، استراتژی جدیدی را در حزب رقم زده که در آن رهبر حزب و محبوبترین چهره آن، همواره از یکدیگر حمایت میکنند. اوزل در سخنرانیهای خود از نامزدی اماماوغلو حمایت میکند و اماماوغلو نیز با وجود زندانی بودن، شور و هیجان حزب را حفظ میکند.
اماماوغلو که در آستانه اولین سالگرد زندانی شدنش قرار دارد، طی ماههای گذشته با برنامهریزی منظم، حملات سیاسی و رسانهای خود علیه اردوغان و دولت را ادامه داده است. او با کمک وکلایش، با دهها رسانه بینالمللی مصاحبه کرده و مقالات متعددی فرستاده تا نامش در عرصه عمومی فراموش نشود.
رویترز در گزارشی درباره اماماوغلو (۵۵ ساله) نوشته است که او تلاش میکند از دوران زندان خود به درستی استفاده کند. وی در پاسخ به سوالات رویترز که از طریق وکلایش ارسال شده، برنامه روزانهاش را شامل ۱۸ ساعت کار، همکاری با وکلا در بیش از ۱۰ پرونده، مطالعه نامههای هواداران و ارسال توصیههای دقیق برای همکارانش در شهرداری اعلام کرده است. او همچنین هر روز در حیاطی به مساحت ۲۴ متر مربع با دیوارهای بلند ورزش میکند.
این خبرگزاری افزوده است که اماماوغلو که سه بار اردوغان و حزبش را شکست داده، در انتظار محاکمه در ماه مارس در زندان به سر میبرد، اما همچنان چهرهای قدرتمند در میان مخالفان است. حزب متبوع اماماوغلو خواهان برگزاری انتخابات است و متعهد شده که در صورت انتخاب شدن، حکومت قانون را احیا کرده، مذاکرات متوقف شده عضویت در اتحادیه اروپا را از سر گرفته و یک مدل اقتصادی سوسیال دموکراتیکتر را دنبال کند. بسیاری از تحلیلگران معتقدند اردوغان سال آینده انتخابات را اعلام خواهد کرد.
مهمترین اظهارات اماماوغلو در مصاحبه با رویترز به شرح زیر است:
- موج پروندههای قضایی علیه من، یک کمپین حزبی و سیاسی برای جلوگیری از نامزدی در انتخابات آتی ریاست جمهوری است.
- صاحبان قدرت به خوبی فهمیدهاند که در رقابت عادلانه و آزاد شکست خواهند خورد، بنابراین چارهای جز استفاده ابزاری از قوه قضائیه برای زندانی کردن من و اعمال فشار بر ج.ه.پ ندارند.
- با وجود همه ناملایمات، به عدالت ایمان دارم و از حقوق قانونی خود به طور کامل استفاده خواهم کرد.
پرونده مدرک تحصیلی؛ ابزاری سیاسی
طاها آکیول، تحلیلگر مشهور آنکارا و نویسنده کتاب «تفکیک قوا در ترکیه»، معتقد است که پس از تغییر نظام سیاسی ترکیه از پارلمانی به ریاستی، عملاً تفکیک قوا در این کشور از بین رفته و رئیسجمهور اردوغان با تکیه بر اختیارات گسترده و بدون نظارت، به راحتی قوه قضائیه را تحت امر خود درآورده و قوه مقننه را بیاثر کرده است.
وی درباره وضعیت سیاسی اکرم اماماوغلو میگوید که اگر مدرک تحصیلی او واقعاً غیرقانونی بود، چرا در سالهای ۲۰۱۴ و ۲۰۱۹ که او نامزدهای حزب اردوغان را شکست داد و شهردار استانبول شد، این موضوع مطرح نشد؟ آکیول نتیجه میگیرد که حزب عدالت و توسعه برای ممانعت از نامزدی اماماوغلو در انتخابات ریاست جمهوری، این سناریو را طراحی کرده است.
به گفته آکیول، تیم مشاوران حقوقی رئیسجمهور، مانند «گروهی باستانشناس»، به دنبال اسناد و سخنرانیهای قدیمی و عکسها و فیلمهای سیاستمداران موفق میگردند تا چیزی برای تخریب آنها پیدا کنند. مدرک تحصیلی اماماوغلو که سی سال پیش صادر شده بود و هیچ مشکلی نداشت، اکنون به بهانه انتقال دروس از دانشگاه قبرس به دانشگاه استانبول، زیر سوال رفته است. اگرچه دادگاه اداری صحت مدرک را تایید کرد، اما با پیگیری مکرر دولت، دانشگاه استانبول گروه ویژهای تشکیل داد و صحت آن را رد کرد. ناچو سانچز آمور، گزارشگر پارلمان اروپا در امور ترکیه، صدور چنین احکامی را «مسخره» و جانبدارانه میداند.
اردوغان و ابزار جدید حذف مخالفان
به باور اغلب تحلیلگران ترکیه، اردوغان با طرح اتهام مدرک تحصیلی غیرقانونی علیه اماماوغلو، ابزار قانونی موثری برای حذف وی از گردونه رقابت به کار برد و حق نامزدی او را سلب کرد. اما برخی حقوقدانان معتقدند که دادگاه قانون اساسی یا دیوان عالی ترکیه میتوانند با ابطال حکم قبلی، مجدداً اصالت مدرک را تایید کرده و او را به صحنه بازگردانند.
در پی این نگرانی، اردوغان برای اطمینان کامل از حذف اماماوغلو و تضعیف حزب جمهوری خلق، دست به اقدامی بیسابقه زد: آکین گورلک، دادستان کل دادگاه چاغلایان استانبول که مسئول پرونده اماماوغلو بود و پیشنهاد حبس ۲۰۰۰ ساله برای او را مطرح کرده بود، به دستور اردوغان به عنوان وزیر دادگستری منصوب شد. این اقدام، از نظر اوزگور اوزل و بسیاری از تحلیلگران، نشانهای از برنامه اردوغان برای حذف مخالفان قدرتمند خود و طراحی عملیاتی برای از کار انداختن کامل موتور حزب جمهوری خلق است.
مراد یتکین، تحلیلگر سیاسی ترکیه، انتصاب گورلک را یک نشانه سیاسی مهم توصیف کرده و میگوید: «کار برای حزب جمهوری خلق اکنون دشوارتر خواهد شد. این عملیات، چیزی فراتر از به دام انداختن اماماوغلو و تضعیف اوزل است.» حال باید دید که آیا تیم قضایی جدید، قادر خواهد بود علاوه بر اماماوغلو، اوزگور اوزل را نیز از صحنه سیاسی حذف کند یا خیر.
