فاتح اربکان: کابوس اردوغان به واقعیت میپیوندد؟
فاتح اربکان و حزب دوباره رفاه، نیروی تاثیرگذار در ائتلافهای انتخاباتی و معادلات سیاسی ترکیه.
فضای سیاسی ترکیه این روزها شاهد تحرکات گسترده تبلیغاتی و اجتماعی از سوی فاتح اربکان، رهبر حزب «دوباره رفاه»، است. اربکان رسماً اعلام کرده که در انتخابات آتی ریاست جمهوری تحت هیچ شرایطی با رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور کنونی، ائتلاف نخواهد کرد، به نفع او کنار نخواهد کشید و خود را مهمترین رقیب وی میداند.
خیزش یک رقیب جدید: فاتح اربکان در صحنه سیاست ترکیه
فاتح اربکان که پیش از این تنها به عنوان فرزند مرحوم نجمالدین اربکان، نخستوزیر فقید و اسلامگرای ترکیه شناخته میشد، اکنون به یک مدعی توانمند و رهبری محافظهکار تبدیل شده و پیروزیهای قابل توجهی در عرصه سیاسی به دست آورده است. در حالی که شاگردان مرحوم اربکان در حزب سعادت پس از دههها فعالیت و سرمایهگذاری گسترده، به سختی توانستند با ائتلاف با سکولارها تنها دو کرسی از ششصد کرسی پارلمان ترکیه را تصاحب کنند، حزب تازه تأسیس «دوباره رفاه» (YRP) به رهبری فاتح اربکان در مدت زمانی کوتاه موفق به کسب پنج کرسی و پیروزی در بیش از ۶۳ شهرداری شده است.
چرخش از ائتلاف تا رقابت: اختلافات با اردوغان
فاتح اربکان در انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۲۳ میلادی، با اردوغان ائتلاف کرد و حتی زمزمههایی مبنی بر ادغام حزبش در حزب عدالت و توسعه به گوش رسید. اما این نزدیکی دیری نپایید و او به سرعت دچار اختلافات سیاسی با اردوغان شد و راه خود را از وی جدا کرد.
تاکتیکهای جذب و انتقادات اربکان از حزب حاکم
در ماههای اخیر، تیم مشاوران حزبی اردوغان تلاشهای فراوانی برای جذب نمایندگان و شهرداران تحت امر حزب اربکان و احزاب دیگر انجام داده و موفق به جذب سه شهردار از این حزب شدهاند. فاتح اربکان در این خصوص میگوید که برخی از این افراد با وعدههای مالی و پول فریفته شدهاند. وی همچنین مدعی شده است که برای جذب برخی شهرداران دیگر، از راهکارهای غیرقانونی استفاده شده است؛ به عنوان مثال، در استان گیرسون، استاندار منصوب دولت و حزب عدالت و توسعه، آب یک شهر کوچک را قطع کرده و شهردار آن شهر مجبور شده برای جلوگیری از تداوم بحران بیآبی، از حزب اربکان استعفا داده و به حزب اردوغان بپیوندد. پسر نخستوزیر اسبق ترکیه این رفتار حزب حاکم را با رفتارهای اسرائیل در بستن آب بر مردم غزه مقایسه کرده است.
چرا فاتح اربکان یک رقیب جدی است؟
در میان رهبران و سیاستمداران محافظهکار و اسلامگرای خارج از حزب عدالت و توسعه، فاتح اربکان جوان توانسته در کوتاه مدت با سازماندهی وسیع و دقیق، از شخصیتهایی چون داود اوغلو و گل پیشی بگیرد. وی شباهتهای قابل توجهی به پدرش دارد؛ از جمله توانایی بالا در سخنرانی مردمی، ابراز مخالفت صریح با آمریکا و رژیم صهیونیستی، مهارت در جذب جوانان و آرامش و خونسردی بالا. در حوزه رهبری حزبی نیز، همچون پدرش، به تأثیرگذاری خانه به خانه اعتقاد دارد و هزاران تیم کوچک از اعضای آموزشدیده حزبش برای جذب هواداران و اعضای جدید، به خانههای شهروندان در سراسر ترکیه مراجعه میکنند.
با این حال، او در میان تمامی محافظهکاران اسلامگرا یک شخصیت کانونی نیست و به طور ویژه با شاگردان پدرش در حزب سعادت میانه خوبی ندارد. در نتیجه، نه تمایلی به همکاری با آنها دارد و نه میتواند آنها را به سوی خود جذب کند. اما او به عنوان ستارهای در حال ظهور برای بخش کثیری از رأیدهندگان محافظهکار در انتخابات ترکیه محل احترام و توجه است. در انتخابات محلی ۲۰۲۴، حزب او حدود ۶ درصد آرا را به دست آورد و با وجود عدم حمایت رسانهای گسترده یا حمایت ائتلافی، به سومین حزب بزرگ در سراسر کشور تبدیل شد که نشاندهنده کشش انتخاباتی بالقوه فراتر از جایگاه حاشیهای است.
بسیاری از رأیدهندگان محافظهکار و مذهبی احساس میکنند که حزب عدالت و توسعه اردوغان از ارزشهای اسلامی فاصله گرفته و در مسائل اقتصادی شکست خورده است. اربکان از این نارضایتی بهره میبرد و پیوند او با سنت ملیگرایی پدرش، به او اعتبار تاریخی در میان حوزه انتخابیه اصلی اسلامگرایان میدهد.
مواضع و برنامههای انتخاباتی فاتح اربکان
فاتح اربکان در گفتگو با شبکه تلویزیونی سوزجوی ترکیه صراحتاً اعلام کرد: «ائتلاف مجدد با حزب عدالت و توسعه منتفی است. آنچه را که قبلاً امتحان کردیم، دوباره امتحان نخواهد شد. حزب ما نامزد خود را وارد میدان میکند و آن نامزد نیز خود من هستم. ما صدها پروژه رفاهی برای ۸۱ استان داریم و یک سند ۹ هزار صفحهای با عنوان ترکیه در حال توسعه، توسط بخش تحقیق و توسعه حزب ما تهیه شده است. ما میخواهیم اینها را اجرا کنیم. بنابراین، کاملاً طبیعی است که ما آرزوی ریاست جمهوری و اداره کشور را داشته باشیم.»
اربکان درباره بحث داغ احتمال آزاد شدن عبدالله اوجالان، رهبر گروه منحله پ.ک.ک، اظهار داشت: «لازم است یگانه مرجع تصمیمگیری در این مورد، شهروندان کشور باشند. چرا که این مسئله، عواطف خانوادههای شهدا و جانبازان را تحت تأثیر قرار داده و به باور ما، پیشنهاد برگزاری همهپرسی، راهکاری معقول و مطلوب است. این موضوعی است که فراتر از پارلمان و احزاب است. بیایید آن را به همهپرسی بگذاریم. البته شخصاً فکر نمیکنم ملت در چنین مقطعی رأی موافق به صندوق بیندازند.»
اربکان در ادامه درباره حقوق و مطالبات کردها در ترکیه گفته است: «لازم است بین مسئله کردها و پ.ک.ک فرق بگذاریم. مرحوم پدرم بر اساس نظریات چشمانداز ملی، پاکترین سابقه را در مورد حقوق برادران و خواهران کرد ما دارد. پدرم در این راه، هزینه سنگینی داد. با این حال، ما هنوز هم بر همان باور هستیم، از برادری و حقوق برابر حمایت میکنیم و ضمناً از دید ما، پ.ک.ک و دمپارتی، یگانه نمایندگان کردهای ترکیه نیستند.» فاتح اربکان همچنین اشاره کرد که اردوغان و باغچلی، حتی در صورت جلب اعتماد و همراهی کردها، نمیتوانند قانون اساسی ترکیه را تغییر دهند. اربکان جوان، تمامیت ارضی در سوریه را خط قرمز حزب خود تلقی کرده و با اعطای هر نوع خودمختاری سیاسی و اداری به نهادهای اقماری پ.ک.ک و کردها در این کشور، مخالف است.
نقد تند اربکان به سیاستهای اقتصادی و اجتماعی AKP
از دید اربکان، در حزب عدالت و توسعه انحرافاتی وجود دارد. او میگوید: «ما شاهد انحرافاتی در حزب عدالت و توسعه هستیم و شاهد واکنش منفی شهروندانمان به ویژه در آناتولی هستیم. به دلیل مشکلات اقتصادی، بیعدالتی، تبعیض و استانداردهای دوگانه، واکنش بسیار جدی وجود دارد و ما این را در فرسایش آرای آنها به وضوح میبینیم.» وی افزود که حزب حرکت ملیگرا به عنوان شریک اردوغان نیز، بخش قابل توجهی از ظرفیت و رأی خود را از دست داده است. در مجموع آرای هر دو حزب اردوغان و باغچلی، نهایتاً در حد ۳۵ درصد است. اربکان تأکید کرد که بدهیهای بانکی شهروندان در دوران زمامداری حزب عدالت و توسعه هزار برابر شده است که «این در هیچ کجای دنیا سابقه ندارد. ملت فقیر شده است. کسانی که حداقل دستمزد را دریافت میکنند زیر خط فقر هستند، مستمریبگیران زیر خط فقر هستند.»
ائتلافهای احتمالی: از اسلامگرایان تا ملیگرایان افراطی
یکی از ابعاد قابل تأمل در نگرش سیاسی حزب فاتح اربکان، همسویی احتمالی با جریان راست افراطی ملیگرای ترکیه در حزب خوب (ایکی پارتی) است. اربکان اعلام کرده که احتمال ائتلافسازی بین او و مساوات درویش اوغلو، رهبر حزب خوب، دور از ذهن نیست. وجه مشترک تفکرات سیاسی اربکان و درویش اوغلو در این است که ملیگرایان افراطی ترک، از نظر اجتماعی محافظهکار و نسبت به نفوذ غرب بدبین هستند. در نتیجه، از حیث برخورداری از سوءظن به نفوذ فرهنگی غرب، تأکید بر ارزشهای سنتی و حاکمیت ملی قوی به همدیگر نزدیک هستند.
آینده سیاسی فاتح اربکان: یک نیروی تعیینکننده
تحلیلگران سیاسی ترکیه بر این باورند که فاتح اربکان در میان رهبران اسلامگرای ترکیه، یک شخصیت قدرتمند و در حال رشد است. اما برای رسیدن به قدرت، نیازمند همراهی و ائتلاف با احزاب دیگر است. از سوی دیگر، او نیز مانند پدرش در حوزههای اجتماعی، اخلاقی و فرهنگی، باورهای اسلامی اصیلی دارد که از سوی کمالیستها، سکولارها و چپها مورد تأیید قرار نخواهد گرفت و لذا فقط میتواند با جریان محافظهکار همراه شود. در نتیجه، او در بهترین حالت، صاحب امکان بهرهبرداری از یک پارسنگ طلایی مهم خواهد بود که در انتخابات آتی، میتواند تکلیف جبهه برنده را مشخص کند.
