بمب ساعتی بانکها: ناترازی، شاهرگ اقتصاد ایران را میخشکاند؛ میلیاردها تومان تسهیلات چگونه حیف و میل میشود؟
ناترازی بانکی، نقدینگی و تورم چالشهای اصلی سیاست پولی بانک مرکزی در اقتصاد ایران است.
نظام بانکی ایران با سهم بیش از 80 درصدی در تأمین مالی اقتصاد کشور، نقش محوری در گردش نقدینگی ایفا میکند. با این حال، ناترازی فزاینده بانکها در سالهای اخیر به یکی از عوامل اصلی بروز تورمهای نامتعارف تبدیل شده و مهار آن به یک اولویت اساسی برای سیاستگذاران اقتصادی مبدل گشته است.
تشدید ناترازی بانکها؛ عامل اصلی تورم
با وجود تلاشهای صورتگرفته، تشدید ناترازی بانکها به عنوان یکی از عوامل اصلی تورمهای نامتعارف در کشور شناسایی شده است. این موضوع، ضرورت بازنگری در سیاستهای پولی و نظارتی را دوچندان میکند تا از خلق بیرویه نقدینگی و تشدید فشارهای تورمی جلوگیری شود. مهار این ناترازی نه تنها برای ثبات قیمتها، بلکه برای سلامت بلندمدت اقتصاد کشور حیاتی است.
نوسانات نقدینگی و تلاش برای مهار تورم
از حدود چهار سال پیش، کنترل ترازنامه بانکها به عنوان یک راهبرد مهم در دستور کار بانک مرکزی قرار گرفته بود. این رویکرد در سال 1403 به ثمر نشست و رشد نقدینگی تا کانال 25 درصد مهار شد که دستاوردی مثبت برای اقتصاد محسوب میشد. با این حال، آمارهای اخیر حاکی از رشد مجدد نقدینگی به بالای 30 درصد است که زنگ خطری جدی برای اقتصاد کشور تلقی میشود. بانک مرکزی با جدیت در پی کنترل مقداری ترازنامه بانکهاست تا از رشد بیضابطه تسهیلاتدهی و خلق نقدینگی جلوگیری کند.
چالشهای پیش رو و انحراف تسهیلات
پس از حذف ارز ترجیحی در دی ماه، اقتصاد ایران با موج جدیدی از نیاز به نقدینگی در بخشهای مختلف مواجه شده است. کارشناسان اقتصادی هشدار میدهند که هرگونه تزریق نادرست نقدینگی میتواند به رشد بیضابطه تسهیلاتدهی و تشدید ناترازی بانکها منجر شود.
یکی از مهمترین دلایل افزایش ناترازی، جهتگیری نامناسب تسهیلات به سمت بخشهای غیرمولد اقتصاد است. عدم توجه به بهداشت اعتباری و اصلاح مسیر تسهیلاتدهی، میتواند ناترازی را بیش از پیش تشدید کند. از این رو، نظام بانکی باید ضمن پاسخگویی بهینه به نیازهای نقدینگی، دقت لازم را در هدایت تسهیلات به بخشهای مولد به کار گیرد.
راهکارهای پیشنهادی برای اصلاح نظام بانکی
به منظور جلوگیری از تشدید ناترازی بانکها و اصلاح انحرافات در تسهیلاتدهی، کارشناسان اقتصادی راهکارهای زیر را ارائه کردهاند:
- تقویت نظارت بانک مرکزی بر ترازنامه بانکها و فعالیتهای اعتباری آنها.
- هدایت هدفمند تسهیلات بانکی به سمت بخشهای مولد و توسعهای اقتصاد.
- اتخاذ تدابیر لازم برای جلوگیری از خلق نقدینگی بیرویه و غیرهدفمند.
- افزایش شفافیت در صورتهای مالی بانکها و دسترسی عمومی به اطلاعات.
- اصلاح رابطه مالی دولت با بانکها و تلاش برای کاهش ناترازی بودجهای.
اجرای این راهکارها میتواند گامی مؤثر در جهت ثباتبخشی به نظام بانکی، مهار تورم و حمایت از رشد پایدار اقتصادی کشور باشد.
