رسوایی مگاپروژه گمرک: میلیاردها تومان کجا رفت؟
وزارت اقتصاد با مگاپروژه هوشمندسازی گمرکات، به دنبال تحول و افزایش شفافیت با مشارکت بخش خصوصی است
فعالان اقتصادی و رسانهها خواستار ارائه گزارشی شفاف و جامع از روند اجرایی «مگاپروژه» تحول گمرکات کشور و میزان پیشرفت آن هستند. این مطالبه در حالی مطرح میشود که وزیر اقتصاد در آبانماه سال جاری با تشکیل «ستاد تحول گمرکات» و ابلاغ برنامهای جامع، وعده تحولی بزرگ در مرزهای کشور را داده بود، اما اکنون در آستانه ماههای پایانی سال، گزارش مبسوطی از عملکرد بیش از ۱۰۰ روزه این طرح ارائه نشده است.
تشکیل ستاد تحول گمرکات و وعده اصلاحات
آبانماه امسال، وزیر اقتصاد با ابلاغ برنامهای جامع به دستگاههای تابعه، از تشکیل «ستاد تحول گمرکات» خبر داد و هدف آن را ایجاد تحول عمیق در فرایندهای مرزی کشور عنوان کرد. در ادامه، هفته گذشته نیز از تشکیل کارگروه «مدیریت هماهنگ مرزها» با مسئولیت مشاور و نماینده وزیر اقتصاد خبر داده شد. هدف اصلی این کارگروه، بازطراحی و بهینهسازی فرایندهای گمرکی با رویکرد همزمان کاهش هزینهها، کاهش زمان ترخیص و ارتقای هماهنگی بین دستگاهها اعلام شده است.
ابعاد مگاپروژه گمرکی: از آمایش تا هوشمندسازی
بر اساس اظهارات مدنیزاده، مشاور و نماینده وزیر اقتصاد، این مگاپروژه شامل مجموعهای از اصلاحات ساختاری کلان است. از جمله این اصلاحات میتوان به «آمایش سرزمینی گمرکات» (شامل کاهش یا ادغام گمرکات)، «واگذاری گمرکات فرعی به بخش خصوصی»، «توسعه هوشمندسازی» و «نصب دستگاههای پیشرفته ایکسری» اشاره کرد. وی چهار محور اصلی این ساماندهی را آمایش گمرکات، مشارکت بخش خصوصی، هوشمندسازی فرآیندها و اصلاح سیاستهای ارزی و تجاری برشمرد. این برنامهها در قالب یکی از شش مگاپروژه اقتصادی وزارتخانه تعریف شدهاند تا علاوه بر کاهش هزینهها و زمان ترخیص، نظارتها را نیز به شکل چشمگیری افزایش دهند.
ابهامات و سوالات بیپاسخ فعالان اقتصادی
با گذشت بیش از ۱۲۰ روز از ابلاغ اولیه این طرح، فعالان اقتصادی و رسانهها خواستار پاسخهای شفاف از سوی وزارت اقتصاد و گمرک ایران به ابهامات و پرسشهای کلیدی هستند:
- در حوزه آمایش گمرکات، بر اساس کدام شاخصها و اولویتها اقدام به کاهش یا ادغام گمرکات خواهد شد؟ کدام گمرکات حذف یا منحل میشوند و این اقدام چه تأثیری بر وضعیت تجارت مرزی خواهد داشت؟
- در خصوص مشارکت بخش خصوصی، واگذاری گمرکات فرعی به بخش خصوصی در چه مرحلهای است؟ اسامی سرمایهگذاران و شرکتهای خصوصی که قرار است دستگاههای ایکسری تأمین کنند، چه کسانی هستند و تضمین شفافیت در این مشارکت چگونه صورت میگیرد؟
- در زمینه هوشمندسازی، وعده نصب ۲۰ دستگاه ایکسری پیشرفته (۱۰ دستگاه از محل تأمین مالی خارجی و ۱۰ دستگاه تولید داخل) داده شده است. آخرین وضعیت این تکلیف به کجا رسید؟
ضرورت شفافیت و گزارشدهی مستمر
آنچه امروز بیش از وعدههای راهبردی اهمیت دارد، شفافسازی روند اجرایی پروژهها است. رسانهها و فعالان اقتصادی تأکید دارند که ارائه گزارشهای فصلی و دقیق از میزان پیشرفت، موانع پیش رو و نحوه هزینهکرد بودجه، نه تنها به ارزیابی عملکرد دولت کمک میکند، بلکه اعتماد بخش خصوصی را برای سرمایهگذاری در زیرساختهای گمرکی جلب خواهد کرد. مدنیزاده در آبانماه ابلاغیه اجرای این برنامهها را به دستگاههای زیرمجموعه ابلاغ کرد. اکنون نوبت آن است که مسئولان مربوطه پاسخ دهند در این مدت برای تحقق «مدیریت یکپارچه مرزی» چه اقدام عملی انجام دادهاند.
بدون ارائه آمار و ارقام شفاف و شاخصهای قابل سنجش، بیم آن میرود که «مگاپروژه گمرک» نیز به سرنوشت بسیاری از طرحهای کلان گذشته دچار شود که در هالهای از ابهام به فراموشی سپرده شدند.
