شوک 30 درصدی ارز 28500 تومانی و بدهی 200 همتی دولت: فاجعه دارویی در راه است!
صنعت سلامت و داروی ایران در بحران نقدینگی، سالمندی جمعیت و چالشهای حکمرانی از جمله قیمتگذاری دستوری غرق است.
فدراسیون سلامت اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران در گزارشی تحلیلی، نسبت به چالشهای جدی پیش روی صنعت سلامت کشور از جمله بحران نقدینگی، روند سالمندی جمعیت و افت سرمایهگذاری در نوآوریهای دارویی و تجهیزات پزشکی هشدار داد. این فدراسیون با اشاره به نقش حیاتی این صنعت در ارتقای امید به زندگی ایرانیان طی دهههای اخیر، تاکید کرد که تشدید چالشهای حکمرانی، قیمتگذاری دستوری و کمبود نقدینگی، این حوزه را در معرض تهدیدهای جدی قرار داده است.
افزایش امید به زندگی و نقش صنعت سلامت
بر اساس گزارش فدراسیون سلامت، شاخص امید به زندگی در ایران که پیش از دهه ۱۹۴۰ میلادی کمتر از ۳۰ سال بود، با توسعه صنعت واکسنسازی، داروسازی و زیرساختهای سلامت، جهش چشمگیری داشته و هماکنون به مرز ۸۰ سال رسیده است. فدراسیون سلامت با استناد به چارچوبهای سازمان جهانی بهداشت (WHO) بیان داشت که نظام سلامت کارآمد علاوه بر بهبود شاخصهای بهداشتی، موجب تقویت اعتماد عمومی میشود. با این حال، این حوزه به دلیل ماهیت خاص خود از منطق متعارف بازار تبعیت نمیکند، با هزینههای رو به افزایش مواجه است و به دلیل تنوع ذینفعان و عدم امکان انتخاب مستقیم خدمت توسط بیمار، پدیده «شکست بازار» را تجربه میکند.
وضعیت بازار دارو و چالشهای اقتصادی
در حوزه دارو، حدود ۱۵ هزار مولکول دارویی در جهان در دسترس است که بیش از ۳ هزار مولکول آن در ایران تولید یا وارد میشود. این گزارش میافزاید که حدود ۹۸ درصد داروهای مورد نیاز کشور از نظر تعداد در داخل تولید میشود که از نظر ارزش بازار معادل ۸۴ درصد است. با وجود این، بازار ارزی داروی کشور بر حسب قیمت مصرفکننده، از بیش از ۵ میلیارد دلار در سال ۱۳۹۵ به ۴.۳ میلیارد دلار کاهش یافته است.
همچنین، سرانه مصرف دارو در ایران روند نزولی داشته و از ۶۵ دلار در سال ۱۳۹۵ به حدود ۴۹ دلار رسیده، در حالی که این شاخص در کشورهای منطقه حدود ۲۰۰ دلار برآورد میشود. این موضوع، نشانهای از محدودیتهای ساختاری، ضعف سرمایهگذاری در محصولات نوین و انسدادهای سیاستی در صنعت داروسازی تلقی میشود.
هشدار درباره سالمندی جمعیت و بار بیماریها
فدراسیون سلامت در بخش دیگری از گزارش خود، نسبت به روند سالمندی جمعیت کشور هشدار داده و اعلام کرده است که در حال حاضر حدود ۷۷.۵ درصد جمعیت در بازه سنی فعال قرار دارند؛ اما پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰ سهم سالمندان به حدود ۱۳ درصد جمعیت برسد. این تغییر جمعیتی، نیازمند بازآرایی سیاستهای سلامت و افزایش ظرفیت خدماترسانی است.
افزایش بار بیماریهای غیرواگیر از جمله دیابت، سرطان و بیماریهای تنفسی نیز از دیگر چالشهای اشاره شده در این گزارش است. هرچند روند برخی بیماریها با الگوی جهانی همخوانی دارد، اما در برخی حوزهها وضعیت ایران مطلوب ارزیابی نمیشود. علاوه بر این، رشد اقتصادی کشور پس از سالهای تحریم با روند نزولی مواجه شده که آثار آن در نظام سلامت نیز مشهود است.
چالشهای حکمرانی و بحران نقدینگی در صنعت دارو
چالشهای حکمرانی به عنوان مهمترین مانع توسعه صنعت دارو و تجهیزات پزشکی مطرح شدهاند. دولت به عنوان بزرگترین بدهکار صنعت سلامت شناخته شده و مجموع بدهیهای انباشته آن به بیش از ۲۰۰ هزار میلیارد تومان (۲۰۰ همت) میرسد. مطالعات انجامشده نشان میدهد که صنعت دارو از پایینترین سطح سودآوری در میان صنایع بورسی برخوردار است و چرخه نقدینگی در این صنعت بهشدت طولانی شده؛ بهگونهای که چرخه تبدیل وجه نقد به حدود ۴۲۰ روز و دوره گردش نقدینگی به حدود ۳۶۵ روز رسیده که در مقایسه با سایر صنایع وضعیت نامطلوبی را نشان میدهد.
از دیگر چالشهای احصاءشده میتوان به قیمتگذاری دستوری، ناپایداری در تخصیص ارز، مشکلات تأمین ارز برای واردات مواد اولیه، تأخیر بیمهها در پرداخت مطالبات و کمبود شدید نقدینگی اشاره کرد. این فدراسیون همچنین تاکید کرده است که فرسودگی ماشینآلات صنعت داروسازی و تجهیزات پزشکی به مرحله هشدار رسیده و بدون برنامه جدی بازسازی و نوسازی، تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه از جمله کاهش پرداخت از جیب بیماران به زیر ۳۰ درصد و افزایش سهم تحقیق و توسعه به ۲ درصد، با دشواری جدی مواجه خواهد شد؛ این در حالی است که سهم پرداخت مستقیم بیماران در حال حاضر بیش از ۵۶ درصد برآورد میشود.
پیشنهادات راهبردی برای آینده صنعت سلامت
فدراسیون سلامت اتاق ایران در پایان گزارش خود، تشکیل «دپارتمان اقتصاد سلامت» در مرکز پژوهشهای این اتاق، اصلاح نظام قیمتگذاری، تأمین پایدار ارز، تسریع در پرداخت بدهیهای دولت و بیمهها و تمرکز بر نوآوریهای دارویی و تجهیزات پزشکی را به عنوان اولویتهای فوری سیاستی پیشنهاد کرده است.
