عضو کمیسیون امنیت ملی: همین که جنگ نشود و بتوانیم با مذاکره، وقوع جنگ را به عقب بیندازیم، خوب است
احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس با تأکید بر این که مسیر حصول یک توافق میان ایران و آمریکا بههیچوجه هموار نیست، به دیدهبان ایران گفت: دلیل اول این است که باید قراردادی امضا شود که ترامپ بپذیرد، بخصوص که اکنون او تجهیزات نظامی سنگینی را به منطقه آورده است که به ایران فشار وارد کند. دلیل دوم نیز این است که اگر قرار باشد قراردادی بین دو کشور امضا شود، این قرارداد باید برای ترامپ از برجام بهتر باشد. دلیل سوم هم این است که این قرارداد باید برای ایران هم از برجام بهتر باشد. ایران خواهان رفع تحریمها است و اگر تحریمها بهصورت واقعی و معنادار برداشته نشود، ایران حاضر به انجام توافق نیست.
پس از حدود هشت ماه وقفه در روند گفتوگوها، ایران و آمریکا طی دو هفته اخیر بار دیگر مسیر مذاکرات را از سر گرفتهاند؛ مذاکراتی که به گفته مقامات ایرانی، همچنان بهصورت غیرمستقیم و با میانجیگری عمان انجام میشود. دور نخست این رایزنیها روز ۱۷ بهمن در مسقط و دور دوم نیز روز ۲۸ بهمن در ژنو انجام شد؛ این نشست در یکی از مهمترین مراکز دیپلماسی جهانی، در شرایطی برگزار شد که از نظر برخی تحلیلگران، طرفین تلاش دارند که پس از تجربه ناموفق گفتوگوهای بهار ۱۴۰۴ که به جنگ ۱۲ روزه منتهی شد، این بار چارچوبی تازه برای ادامه مسیر دیپلماسی تعریف کنند.
با این حال، روند مذاکرات کنونی در فضایی عادی دنبال نمیشود و همزمان با گفتوگوهای تهران و واشنگتن، نشانههای فزایندهای از فشار میدانی و نظامی از سوی آمریکا مشاهده میشود. استقرار تجهیزات نظامی گسترده در منطقه، از جمله اعزام ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» و حرکت ناو «جرالد فورد» به سمت خاورمیانه، در کنار اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا که از یکسو بر تمایل به توافق و از سوی دیگر بر تهدید نظامی تأکید دارد، نشاندهنده تلاش واشنگتن برای پیشبرد مذاکرات در سایه تداوم تهدید است؛ راهبردی که تحت عنوان «دستیابی به صلح از طریق اعمال زور» شناخته میشود.
همچنین اختلافات اساسی ایران و آمریکا درباره چارچوب مذاکرات نیز همچنان پابرجاست. ایالات متحده از زمان فعالسازی مکانیسم ماشه در مهرماه امسال، خواستههایی مانند توقف کامل غنیسازی، محدودسازی برنامه موشکی و تغییر رویکرد منطقهای ایران را مطرح کرده است، اما مقامات ایرانی تأکید دارند که مذاکرات صرفاً بر موضوع هستهای متمرکز خواهد بود؛ آن هم بدون پذیرش «غنیسازی صفر». مجید تختروانچی، معاون سیاسی وزارت خارجه، در همین زمینه تصریح کرده است: «برداشت ما این است که آمریکاییها به این نتیجه رسیدهاند که اگر میخواهند توافقی داشته باشند، باید بر مسأله هستهای تمرکز کنند. تا جایی که به ایران مربوط میشود، غنیسازی صفر روی میز مذاکره نیست.» او همچنین شرط پیشرفت مذاکرات را منوط به ورود آمریکا به گفتوگو درباره رفع تحریمها دانسته و گفته است: «اگر آنها آماده صحبت درباره تحریمها باشند، ما آمادهایم پیرامون این موضوع و سایر مسائل مربوط به برنامه هستهای خود گفتوگو کنیم.»
درباره روند کنونی مذاکرات ایران و آمریکا که همزمان با تشدید تنشها میان دو کشور پیش میرود، میزان احتمال به نتیجه رسیدن این گفتوگوها و چالشهای پیشِروی تهران و واشنگتن برای رسیدن به یک توافق احتمالی، دیدهبان ایران با احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی و نماینده اردستان در مجلس شورای اسلامی گفتوگو کرده است.
مشروح گفتوگوی احمد بخشایش اردستانی، نماینده مجلس دوازدهم با دیدهبان ایران را در ادامه میخوانید.
ترامپ به دنبال قراردادی است که برای او از برجام بهتر باشد
احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در ابتدای اظهارات خود درباره جزییات مذاکرات ایران و آمریکا، به دیده بان ایران گفت: در توافق قبلی میان ایران و آمریکا یعنی برجام، دو مشکل وجود داشت که باعث شد این توافق به نتیجه نرسد. مشکل اول این بود که ترامپ میخواست به اوباما بفهماند که در دیپلماسی قویتر از او عمل میکند. مشکل دوم این بود که آمریکاییها بعد از توافق آمدند که با ایران کار اقتصادی انجام دهند، اما به هر دلیلی، ما نگذاشتیم که شرکتهای آمریکایی در کشورمان فعالیت کنند. آمریکاییها دوست نداشتند که فقط اروپاییها از برجام سود ببرند. طبیعتاً آمریکا که بهخاطر ناتو، کنفرانسها و قراردادهای مختلف از اروپا پول میخواهد، حاضر نبود توافقی پابرجا بماند که فقط اروپا از آن نفع ببرد.
نماینده اردستان در مجلس شورای اسلامی ادامه داد: آمریکا و اسرائیل چندان از هم جدا نیستند و نباید آنها را جدا از یکدیگر در نظر گرفت. اگر هم در گذشته باهم اختلافاتی داشتند، اکنون در موضوع ایران تقریباً با یکدیگر اشتراک نظر دارند. بنابراین مسیر بسته شدن یک قرارداد جدید میان ایران و آمریکا بههیچوجه هموار نیست؛ دلیل اول این است که باید قراردادی امضا شود که ترامپ بپذیرد، بخصوص که اکنون او تجهیزات نظامی سنگینی را به منطقه آورده است که به ایران فشار وارد کند. دلیل دوم هم این است که اگر قرار باشد قراردادی بین دو کشور امضا شود، این قرارداد باید برای ترامپ از برجام بهتر باشد.
وی همچنین خاطرنشان کرد: دلیل سوم ناهموار بودن مسیر حصول توافق میان ایران و آمریکا، این است که چنین توافقی باید برای ایران هم از برجام بهتر باشد. ایران خواهان رفع تحریمها است و اگر تحریمها بهصورت واقعی و معنادار برداشته نشود، ایران حاضر به انجام توافق نیست. البته اکنون تیم مذاکرهکننده ایران پیشنهاد شروع رابطه تجاری میان تهران و واشنگتن را داده است که این موضوع میتواند برای اقتصاد هر دو کشور مفید باشد؛ به نحوی که ما میتوانیم در حوزههای نفت، گاز، معدن و صنایع بالادستی، فعالیتهای مشترکی را با آمریکا انجام دهیم. آمریکاییها ۴۷ سال بعد از انقلاب نتوانستهاند جمهوری اسلامی را از بین ببرند و بعید است که اگر در اقتصاد کشورمان حضور پیدا کنند، بتوانند مشکلی برای ایران ایجاد کنند.
ایران رفع تحریمها را در مقابل ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم ذخیرهشده قرار داده است
بخشایش اردستانی با تأکید مجدد بر این که ایران از درخواست خود برای رفع تحریمها عقبنشینی نمیکند، گفت: ایران در مذاکرات کنونی، رفع تحریمها را در مقابل ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم ذخیرهشده خود قرار داده است؛ به نحوی که میخواهد تحریمها برداشته شود و در مقابل حاضر است که این اورانیومها را رقیق کند یا به خارج از کشور بفرستد. البته این که ایران دقیقاً چه تصمیمی درباره این اورانیومها بگیرد، بستگی به این دارد که آمریکا کدام تحریمها را برمیدارد و چگونه تحریمها را لغو یا تعلیق میکند.
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس یادآور شد: مسأله غنیسازی، یکی از موضوعات جدی اختلاف میان دو کشور است. آمریکاییها پیشنهاد دادهاند که ایران تا سه سال غنیسازی صفر داشته باشد و بعد از آن اجازه داشته باشد که غنیسازی خود را به سطح ۱.۵ درصد برساند. این نشان میدهد که آمریکاییها از موضع قبلی خود در مسأله غنیسازی عقبنشینی کردهاند. بنابراین میتوان آمریکاییها را عقب نشاند و به آنها تأکید کرد که صفر شدن دائمی غنیسازی، خط قرمز ایران است، زیرا ما خودمان صاحب فناوری هستهای بومی هستیم و نمیخواهیم برای همیشه غنیسازی را به صفر برسانیم و برای تأمین مایحتاج خود، نیاز به غنیسازی اورانیوم داریم. به نظر میرسد که آمریکاییها نیز در نهایت این موضوع را خواهند پذیرفت.
وی در ادامه تأکید کرد: اگر توافقی درباره ذخایر اورانیوم غنیشده ایران، مسأله غنیسازی و رفع تحریمها به دست آید، میتوان درباره سایر موضوعات از جمله تبادلات تجاری میان دو کشور نیز مذاکره کرد؛ یعنی میتوان به آمریکاییها ثابت کرد که باید با ایران کار کنید و «ایران اسلامی» را بپذیرید. اگر آمریکاییها این اصل را بپذیرند، مشکلات میان ایران و آمریکا قابل حل است؛ هرچند مسیر بسیار دشواری در این زمینه وجود دارد.
در جامعه ایران دو گفتمان ایجاد شده است که بهشدت با یکدیگر تقابل دارند
بخشایش اردستانی با اشاره به مشکلات داخلی کشورمان، گفت: مهمتر از مشکلات کنونی ایران و آمریکا، مسأله انسجام داخلی است که متأسفانه در حال حاضر مقداری ضربه خورده و یک دوقطبی شدید در جامعه ایجاد شده است؛ به نحوی که میتوان گفت دو گفتمان کاملاً جدا از هم در کشور شکل گرفته است که بهشدت با یکدیگر تقابل دارند. در این شرایط، باید یک گفتمان میانی شکل بگیرد که این دو گفتمان را به یکدیگر نزدیک کند. گفتمان اول، گفتمان مسلط است که به مفاهیمی مانند استکبارستیزی، ولایتپذیری و شهادتطلبی اعتقاد دارد. گفتمان دوم هم کاملاً در نقطه مقابل گفتمان مسلط قرار دارد و میخواهد آن را کنار بزند. اکنون جامعه ما به یک گفتمان میانی نیاز دارد که با این دو گفتمان، گفتوگو کند و این شکاف عمیق ایجادشده را حل کند.
این نماینده مجلس دوازدهم تأکید کرد: بخشی از بیانات روز سهشنبه رهبر معظم انقلاب در همین زمینه بود که ما داغدار، عزادار و ناراحت هستیم و حتی همه بچههایی هم که فریب خوردند، فرزند ما بودند و شهید محسوب شدهاند. جامعه ما امروز به صحبت، گفتوگو و اقناع اقشار مختلف مردم بخصوص جوانان نیاز دارد. البته متأسفانه بخش زیادی از جوانان چندان با گفتمان مسلط کشور سر سازگاری ندارند.
دیپلماسی عمومی با آنچه پشت میز مذاکره مطرح میشود، متفاوت است
بخشایش اردستانی در پاسخ به این پرسش که با توجه به نظرات مطرحشده در روزهای اخیر توسط تصمیمسازان و سیاستگذاران کشور، آیا مجموعه نظام جمهوری اسلامی اکنون به دنبال رسیدن به یک توافق با آمریکا است یا به جنگ میاندیشد، توضیح داد: پاسخ به این پرسش را باید از دو بُعد تحلیل کرد. بُعد اول این است که دیپلماسی هم عمق دارد و هم ظاهر. ترامپ در مصاحبهها و سخنرانیهای خود مباحثی را مطرح میکند که با زبان دیپلماتیک متفاوت است؛ زیرا اساساً دیپلماسی عمومی ترامپ با دیپلماسی باطنی او متفاوت است؛ یعنی نمایندگان آمریکا در مذاکرات حرفهایی را میزنند، ولی خود ترامپ در اظهارنظرهای رسانهایاش، صحبتهای دیگری را مطرح میکند.
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ادامه داد: ترامپ در صحبتهای رسانهای خود سعی میکند که اصول مذاکره را زیر پا بگذارد و معمولاً خواستههای خود را از زبان دیگران بیان میکند؛ مثلاً میگوید که ایران به دنبال توافق است، در صورتی که خود او به دنبال توافق است. یا مثلاً میگوید ایرانیها خیلی خواهان گفتوگو با آمریکا هستند، در حالی که خود او خواهان گفتوگو با ایران است. بنابراین وقتی رئیسجمهور آمریکا چنین رفتاری دارد، دیپلماسی عمومی او را باید با دیپلماسی عمومی او جواب داد. بهطور مثال، وقتی ترامپ مرتباً میگوید که ما ناوهای بزرگ و زیبایی داریم و اگر مذاکرات به نتیجه نرسد، خواهیم دید چه اتفاقی میافتد، پاسخ او را مقام معظم رهبری در سخنرانیشان بهخوبی دادند.
وی در ادامه بیان کرد: دیپلماسی عمومی با آنچه پشت میز مذاکره مطرح میشود، متفاوت است. به همین دلیل وقتی ترامپ از ناوهای آمریکا صحبت میکند، رهبر معظم انقلاب میفرماید که ممکن است همین ناوها با سلاحهای خاصی در عمق دریا غرق شوند. یا مثلاً وقتی ترامپ میگوید که قبلیها در ۴۷ سال گذشته نتوانستند جمهوری اسلامی را از بین ببرند، مقام معظم رهبری نیز پاسخ میدهند که تو هم نمیتوانی این کار را انجام دهی. این رویه نشان میدهد که چون ترامپ چندان به اصول مذاکره پایبند نیست و میخواهد خواستههای خود را از طریق زور تحمیل کند و در همین راستا حاشیههایی را مطرح میکند، کسی باید به این حاشیهها پاسخ دهد.
باید صحنه مذاکره را با صحنه بیرون از مذاکره متمایز کنیم
بخشایش اردستانی با تأکید بر این که باید صحنه مذاکره را با صحنه بیرون از مذاکره متمایز کنیم، به دیده بان ایران گفت: بُعد دوم ماجرا این است که ترامپ صحبتهایی را بیان میکند که سیاستمداران آمریکا اعم از جمهوریخواه و دموکرات را قانع کند که اگر روزی بین ایران و آمریکا جنگ رخ دهد، بتواند به اندازه کافی حجت و دلیل داشته باشد. مثل دفعه قبل که مدعی میشد ۶۰ روز به ایران مهلت داده بود و چون ایرانیها به خواستههایش تن ندادند، به اسرائیل مجوز داد که به ایران حمله کند.
نماینده اردستان در مجلس شورای اسلامی تصریح کرد: در مقابل این رفتار ترامپ، ایران هم رویکرد خاص خود را دارد. در ۴۷ سال گذشته، به هر دلیلی، استکبارستیزی جزو دال مرکزی گفتمان مسلط بر جمهوری اسلامی بوده است. بنابراین طبیعی است که ایران نمیتواند یکدفعه از شعارهای چندینساله خود عقبنشینی کند و آرامآرام باید مسائل موجود فیمابین را به نتیجه برساند. البته متأسفانه همین شعارهای مطرحشده در ۴۷ سال گذشته بوده که امروز ایران و آمریکا را به لبه تقابل شدید رسانده است.
نه آمریکا از جنگ استقبال میکند، نه ایران
بخشایش اردستانی با تأکید بر این که حتی در شرایط کنونی نیز هم آمریکا و هم ایران از جنگ استقبال نمیکنند، عنوان کرد: آمریکا علاقهای به جنگ ندارد، چون هر روزی که ناوهای آمریکایی در نزدیکی خلیج فارس حضور دارند، حدود ۲۵۰ میلیون دلار هزینه صرف میکند. اگر هم آمریکا بخواهد به ایران ضربه بزند، حتی اگر این ضربات اصطلاحاً «سوزنی» و کوتاهمدت باشد، بازهم هزینه آن برای واشنگتن بسیار زیاد خواهد بود. ضمن این که مشخص نیست آمریکا بتواند با ضربههایی که میزند، بهسرعت به تمام خواستههای خود برسد و شاید یک جنگ فرسایشی رخ دهد. این در حالی است که ترامپ از جنگ فرسایشی فراری است، همانطور که از چنین جنگی با حوثیها هم سریعاً خارج شد و خود ترامپ میداند که ایران قویتر از نیروهای یمنی است.
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس با بیان این که ایران هم علاقهای به ورود به جنگ با آمریکا ندارد، خاطرنشان کرد: اگر یک جنگ رخ دهد، آسیبهای احتمالی که زیرساختهای ما میبینند، بالا خواهد بود که این مسأله میتواند در شرایط نابسامان کنونی، نارضایتیهایی را در کشور ایجاد کند. البته عموماً وقوع جنگ باعث افزایش انسجام ملی در کشوری میشود که مورد هجوم واقع شده است و مردم آن را با یکدیگر متحد میکند، اما وقوع جنگ میان ایران و آمریکا در شرایط کنونی، شاید این نتیجه را به همراه نداشته باشد.
وی در پایان در پاسخ به این پرسش که آیا در مجموع، مذاکرات کنونی میان ایران و آمریکا به نتیجه خواهد رسید یا خیر، به دیده بان ایران گفت: به نظر میرسد که علیالحساب تیم مذاکرهکننده ایران راه را خوب پیش میرود مصاحبه بخشایش اردستانی، همین که جنگ نشود و بتوانیم با مذاکره، وقوع جنگ را به عقب بیندازیم، خوب است و حداقل تا این لحظه، تیم مذاکرهکننده ایران توانسته است این وظیفه را بهخوبی انجام دهد.
