پشت پرده توافق ریاض-آنکارا: خاورمیانه در آستانه تحولی خطرناک؟
منافع ملی ایران و امنیت غرب آسیا در گرو روابط عربستان و ترکیه
پادکست «در عمق» در دویست و سیامین شماره خود، به تحلیل و بررسی ابعاد جدید روابط میان عربستان سعودی و ترکیه و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی ایران پرداخت. این شماره که روز شنبه دوم اسفند ماه ۱۴۰۴ ضبط و منتشر شد، با حضور علیرضا مجیدی، کارشناس مسائل غرب آسیا، به تشریح فرصتها و چالشهای ناشی از همگرایی ریاض و آنکارا برای منطقه و بهویژه ایران اختصاص یافت.
بررسی روابط جدید عربستان و ترکیه در پادکست «در عمق»
در این شماره از پادکست «در عمق» که به تحلیل مهمترین روندها، تحولات و شخصیتها در غرب آسیا و جهان میپردازد، علیرضا مجیدی، کارشناس مسائل غرب آسیا، به بررسی روابط جدید عربستان سعودی و ترکیه پرداخته است. این تحلیل ضمن پرداختن به متغیرها و پیشرانهای سوقدهنده ریاض به سمت ترمیم و تعمیق روابط با آنکارا که پیشتر در اپیزود ۲۳۱ مورد بررسی قرار گرفته بود، بر پاسخ به دو پرسش محوری متمرکز شده است: همگرایی میان آنکارا و ریاض، چه فرصتهایی برای ایران خلق میکند؟ و بهبود روابط عربستان سعودی و ترکیه چه پیامدهایی برای دیگر کشورهای منطقه به دنبال دارد؟
منافع ملی ایران در کانون توجه تحولات منطقهای
جمهوری اسلامی ایران، با توجه به موقعیت ژئوپلیتیکی خود در قلب خاورمیانه، تحولات منطقهای را نه تنها از منظر تحلیلی بلکه پیش از هر چیز از زاویه منافع ملی رصد میکند. این رویکرد ایجاب میکند که هر تحول مهم در روابط بازیگران کلیدی منطقهای با این پرسش اساسی همراه شود که چگونه میتوان منافع ملی ایران را در پرتو آن تحولات، به شکل حداکثری تامین و تثبیت کرد.
چهار فرصت کلیدی همگرایی آنکارا و ریاض برای ایران
همگرایی فزاینده میان ترکیه و عربستان سعودی، دستکم از چهار زاویه میتواند فرصتهای قابل توجهی را برای منافع ملی ایران به همراه داشته باشد که در ادامه به تفصیل مورد بررسی قرار گرفته است:
۱. افزایش قدرت چانهزنی و کاهش فشارها
نخستین فرصت این است که همگرایی آنکارا و ریاض به افزایش قدرت چانهزنی این دو کشور در تعاملاتشان با ایالات متحده آمریکا منجر خواهد شد. این وضعیت میتواند به صورت غیرمستقیم، به کاهش فشارهای یکجانبه بر بازیگران منطقهای، از جمله جمهوری اسلامی ایران، کمک کرده و فضای مانور بیشتری را برای تهران فراهم آورد.
۲. مقابله با سیاستهای منطقهای و جلوگیری از اجماع ضدایرانی
دومین پیامد مثبت، افزایش هماهنگی میان ترکیه و عربستان سعودی است که میتواند دامنه مانور آنها را در مواجهه با سیاستهای رژیم صهیونیستی در منطقه گسترش دهد. این همگرایی پتانسیل جلوگیری از شکلگیری اجماعهای امنیتی ضدایرانی را داراست و به ثبات بیشتر منطقهای کمک میکند.
۳. تعمیق توافقات دوجانبه و چندجانبه
سومین فرصت، ایجاد بستری مساعد برای تعمیق توافقات دوجانبه ایران با هر دو کشور عربستان و ترکیه است. این روند میتواند حتی زمینه توسعه این توافقات به قالبهای چندجانبه منطقهای را فراهم آورد و به تقویت همکاریهای منطقهای بینجامد.
۴. احیای ایده امنیت جمعی منطقهای
چهارمین و نهاییترین فرصت، همگرایی آنکارا و ریاض میتواند زمینهساز فرصتی تازه برای پیگیری عملی ایده دیرپای ایران درباره «امنیت جمعی منطقهای» باشد. این ایده که بیش از دو دهه در گفتمان سیاست خارجی ایران مطرح بوده، اکنون امکان احیای تدریجی در قالبی واقعگرایانهتر و عملیتر را پیدا کرده است.
