شوک بزرگ در ترکیه: جمعیت آب میرود، موج تنهایی ملت را فرامیگیرد!
ترکیه با چالشهای جمعیتی فزایندهای مواجه است که ناشی از پیری جمعیت، مهاجرت داخلی، شهریشدن، رشد جمعیت و افزایش خانوارهای تکنفره است.
تازهترین دادههای جمعیتی منتشر شده توسط موسسه آمار ترکیه (TÜİK)، واکنش گسترده کارشناسان را در رسانههای این کشور در پی داشته است. اعداد و ارقام این گزارش، حاوی نکات و پیامهای مهمی درباره ساختار جمعیتی، روند رشد و مهاجرت داخلی در ترکیه است.
جمعیت ترکیه: رشد کند و تغییرات چشمگیر
بر اساس گزارش TÜİK، جمعیت کنونی ترکیه به 86 میلیون و 92 هزار نفر رسیده است. این در حالی است که طی یک سال گذشته، جمعیت ترکیه تنها 427 هزار نفر افزایش یافته که نشاندهنده کند شدن روند رشد جمعیت در این کشور است. کارشناسان معتقدند این آمار، زنگ پیری جمعیت را در ترکیه به صدا درآورده است. بررسی وضعیت 81 استان این کشور، از کاهش جمعیت در 33 استان حکایت دارد که نشاندهنده تغییرات جدی در نقشه جمعیتی طی 10 سال اخیر است.
جاذبه غرب: افزایش جمعیت و چالشهای زیرساختی
دادههای جمعیتی نشان میدهد که طی یک دهه اخیر، کفه شرقی نقشه ترکیه به شکل محسوسی سبک شده و بخش کثیری از جمعیت به سمت مناطق غربی این کشور مهاجرت کردهاند. به عنوان مثال، استان غربی یالووا با افزایش 33.74 درصدی، در صدر فهرست تغییرات جمعیتی قرار دارد، در حالی که استان کردنشین آغری با کاهش 10.18 درصدی، بیشترین کاهش جمعیت را تجربه کرده است.
استانهای مرمره و مناطق ساحلی در رشد جمعیت پیشتاز هستند. شهرهایی نظیر تکیرداغ و کوجاعلی در کنار استانبول و ازمیر، چنان با ازدحام مواجه شدهاند که نرخ فروش و اجاره مسکن در آنها به شکل بیسابقهای افزایش یافته است. در یک دوره 10 ساله (2015 تا 2025)، شهرهای بزرگی مانند یالووا (34 درصد)، تکیرداغ (29 درصد)، کوجاعلی (21 درصد)، آنتالیا (21 درصد) و موغلا (21 درصد) با افزایش جمعیت چشمگیری روبرو بودهاند.
این تمرکز جمعیت، چالشهای زیرساختی و خدماتی را تشدید کرده است. علاوه بر استانبول و آنکارا، اکنون ازمیر با جمعیتی بالغ بر 4 میلیون و 520 هزار نفر نیز با معضل ازدحام و اشباع مواجه است، به گونهای که خرید و اجاره مسکن برای بومیان و زوجهای جوان عملاً ناممکن شده است. همچنین، پدیده اقامت پنهانی و غیرقانونی مهاجرین در حاشیه شهرها نیز به مشکلات موجود افزوده است.
تمرکز جمعیت در کلانشهرها و پدیده مهاجرت داخلی
میانگین تراکم جمعیت در سراسر ترکیه 112 نفر در هر کیلومتر مربع است، اما این رقم در استانبول به 2943 نفر میرسد، در حالی که در استانهایی مانند تونجلی (درسیم) تنها 11 نفر در هر کیلومتر مربع زندگی میکنند. درصد جمعیت ساکن در مراکز شهرها و شهرستانها در ترکیه که در سال 2024 میلادی 93.4 درصد بود، در سال 2025 به 93.6 درصد رسیده است. حدود 68 درصد از جمعیت ترکیه، در مناطق طبقهبندی شده به عنوان شهرهای پرجمعیت سکونت دارند.
استان استانبول با جمعیتی بالغ بر 15 میلیون و 755 هزار نفر، به تنهایی 18.3 درصد از کل جمعیت ترکیه را در خود جای داده و طی یک سال 53 هزار نفر افزایش جمعیت داشته است. آنکارا نیز با گذر از مرز 6 میلیون نفر، ازمیر با 4.5 میلیون نفر، بورسا با 3 میلیون و 263 هزار نفر و آنتالیا با 2 میلیون و 778 هزار نفر، در ردههای بعدی پرجمعیتترین استانها قرار دارند. در مقابل، استان بایبورت با وجود مساحت قابل توجه، تنها 83 هزار نفر جمعیت دارد.
زنگ خطر پیری جمعیت: تفاوتهای منطقهای در ساختار سنی
میانگین سنی جمعیت ترکیه به 34.9 سال افزایش یافته که نشانهای دیگر از روند پیری جمعیت است. جالب توجه اینکه سه استان کردنشین اورفا (21 سال و 8 ماه)، شرناخ (23 سال و 3 ماه) و سیرت (25 سال)، جوانترین میانگین سنی را در میان 81 استان ترکیه دارند. در مقابل، استان ترکنشین سینوپ با 44 سال، پیرترین میانگین سنی را به خود اختصاص داده است.
در حالی که برخی استانهای شرق و جنوب شرق ترکیه مانند کلیس (20 درصد)، شانلی اورفا (20 درصد)، شرناخ (17 درصد) و باتمان (17 درصد) به دلیل نرخ بالاتر زاد و ولد شاهد افزایش جمعیت بودهاند، در برخی دیگر از استانهای این مناطق، عواملی نظیر مشکلات اقتصادی، بیکاری و خشکسالی، همچنان به مهاجرت جمعیت به سوی استانهای غرب ترکیه دامن میزنند.
کاهش ازدواج و رشد بیسابقه خانوارهای تکنفره
یکی از ابعاد قابل توجه گزارش جمعیتی جدید ترکیه، اشاره به کاهش معنادار ازدواج و افزایش سبک زندگی تکنفره در این کشور است. روزنامه آکشام گزارش داده است که تعداد خانوارها در ترکیه تا سال گذشته به 26 میلیون و 978 هزار مورد رسیده است. با این حال، سهم خانوارهای تکنفره به شکل مداومی در حال افزایش بوده است.
تعداد افرادی که در ترکیه تنها زندگی میکنند، از 3 میلیون و 316 هزار و 894 نفر در سال 2016 به 5 میلیون و 523 هزار نفر در سال 2025 رسیده است که رشدی معادل 66.5 درصد را نشان میدهد. این پدیده عمدتاً در شهرهای بزرگ مشاهده میشود؛ به طوری که 982 هزار نفر در استانبول، 401 هزار نفر در آنکارا، 375 هزار نفر در ازمیر، 207 هزار نفر در آنتالیا و 193 هزار نفر در بورسا به تنهایی زندگی میکنند. قونیه با 124 هزار نفر، تنها شهر سنتی بزرگی است که شمار قابل توجهی از خانوارهای تکنفره را در خود جای داده است.
