وانس در ارمنستان چه فروخت؟ حذف توئیت «نسلکشی» به قیمت رضایت ترکیه!
دیدگاه جی.دی. ونس درباره نسلکشی ارامنه و تأثیر آن بر سیاست خارجی آمریکا با ترکیه و ارمنستان
سفر اخیر «جی. دی. ونس»، معاون رئیسجمهور آمریکا به همراه همسرش «اوشا ونس» به ایروان، که قرار بود نمادی از همبستگی واشنگتن با ارمنستان باشد، به سرعت به یک رسوایی سیاسی و دیپلماتیک تبدیل شد. این حواشی پس از انتشار یک پیام جنجالی در شبکه اجتماعی ایکس توسط ونس و حذف سریع آن، خشم افکار عمومی در ارمنستان و انتقاد شدید ناظران سیاسی را برانگیخت و بار دیگر بحثها درباره سیاستهای دوگانه کاخ سفید در قبال تاریخ و متحدان منطقهای خود را زنده کرد.
جنجال توئیت معاون رئیسجمهور آمریکا در ارمنستان
معاون رئیسجمهور آمریکا روز سهشنبه با حضور در مجموعه یادمان «سیتسرناکابرد» (Tsitsernakaberd)، به قربانیان وقایع سال ۱۹۱۵ ادای احترام کرد. وی بلافاصله پس از این بازدید، پیامی در شبکه اجتماعی «ایکس» (توئیتر سابق) منتشر کرد که در آن صراحتاً از واژه «نسلکشی» برای توصیف کشتار ارامنه استفاده شده بود. اما این پیام تنها مدت کوتاهی بر روی صفحه او باقی ماند و به سرعت حذف شد؛ اقدامی که موجی از انتقادات را در پی داشت.
چرخش از «نسلکشی» تا سکوت: تغییر موضع آشکار
ماجرا از آنجا آغاز شد که ونس ابتدا توئیتی را به اشتراک گذاشت که حاوی عکسهایی از بازدید او از یادمان و استفاده صریح از کلمه ممنوعه «نسلکشی» بود. اما ساعاتی بعد، این پست ناپدید شد و ونس توئیت دیگری را بازنشر کرد که ابتدا توسط «تیلور ون کرک»، سخنگوی مطبوعاتیاش منتشر شده بود. در این پیام جدید و «اصلاحشده»، نه تنها خبری از واژه نسلکشی نبود، بلکه هیچ توضیحی درباره ماهیت و زمینه بازدید از این مکان تاریخی ارائه نشده بود.
این تغییر موضع آشکار بلافاصله توسط کاربران شبکههای اجتماعی و خبرنگاران مورد توجه قرار گرفت. بسیاری ونس را متهم کردند که برای دلجویی از ترکیه و جلوگیری از تنش با آنکارا در آستانه سفرش به جمهوری آذربایجان، دست به این خودسانسوری زده است. ونس در آخرین مصاحبه خود با رسانهها پیش از ترک ایروان به مقصد باکو، در پاسخ به سوال خبرنگاران درباره دلیل بازدیدش از این یادمان، تنها به گفتن اینکه آنجا یک «مکان مهم» است بسنده کرد و بار دیگر از به کار بردن واژه «نسلکشی» امتناع ورزید.
سابقه سیاست دوگانه واشنگتن در قبال وقایع تاریخی ارمنستان
مسئله به رسمیت شناختن کشتار ارامنه به عنوان نسلکشی، از آغاز دور دوم ریاستجمهوری «دونالد ترامپ» به یکی از موضوعات چالشبرانگیز تبدیل شده است. این چرخش ناگهانی یادآور طوفانهای رسانهای است که در سالهای گذشته و در روز یادبود قربانیان ارمنی به پا شده است.
در سالهای گذشته، نهادهای رسمی آمریکا از به کار بردن واژه «نسلکشی» در بیانیههای خود خودداری کردند و به جای آن از عبارت ارمنی «متس یقرن» (Meds Yeghern) به معنای «جنایت بزرگ» استفاده میکردند. این اصطلاح اغلب برای فرار از بیان مستقیم کلمه «نسلکشی» و تبعات حقوقی و سیاسی آن مورد استفاده قرار میگرفته است. این در حالی است که در سال ۲۰۲۱، «جو بایدن»، رئیسجمهور آمریکا، نخستین رئیسجمهور این کشور بود که رسماً از واژه نسلکشی برای توصیف این وقایع استفاده کرد. پیش از او، باراک اوباما نیز قبل از رسیدن به قدرت از این واژه استفاده کرده بود، اما پس از ورود به کاخ سفید، وعدههای خود را فراموش کرد و به استفاده از همان عبارت «متس یقرن» بازگشت.
اولویت منافع ژئوپلیتیک بر ارزشهای حقوق بشری
رویکرد دولت ترامپ حتی با مصوبات نهادهای قانونگذاری آمریکا نیز در تضاد است؛ شناسایی رسمی نسلکشی توسط بایدن پس از آن صورت گرفت که مجلس سنا و مجلس نمایندگان در سال ۲۰۱۹ و در دوره اول ریاستجمهوری ترامپ، قطعنامههایی را در این زمینه تصویب کرده بودند. با این حال، پس از رای سنا در آن زمان، وزارت خارجه دولت ترامپ بیانیهای صادر کرد و گفت که موضع دولت در این باره «تغییر نکرده است» و این کشتارها را صرفاً «یکی از بدترین قساوتهای جمعی» نامید.
تحلیلگران معتقدند رفتار جی. دی. ونس در ایروان نشاندهنده اولویت قطعی منافع ژئوپلیتیک بر ارزشهای ادعایی حقوق بشری در سیاست خارجی آمریکا است. سفر ونس به جمهوری آذربایجان بلافاصله پس از ارمنستان و نیاز واشنگتن به همکاری باکو و آنکارا برای پیشبرد پروژههایی نظیر «مسیر ترامپ» (TRIPP)، معاون رئیسجمهور را وادار کرد تا حتی توئیت شخصی خود را سانسور کند؛ اقدامی که نشان میدهد واشنگتن همچنان تاریخ را به عنوان ابزاری برای معاملههای سیاسی میبیند.
