اولتیماتوم هستهای مسکو: آمریکا در ارمنستان هیچ تجربه فنی ندارد؛ روساتم جایگزین ناپذیر است!
همکاری هستهای روسیه و ارمنستان برای توسعه نیروگاه اتمی و تامین امنیت انرژی
موضوع احداث واحد جدید انرژی در نیروگاه اتمی ارمنستان به یکی از مهمترین محورهای مناسبات دوجانبه میان مسکو و ایروان تبدیل شده است. در همین راستا، مقامات روسیه بر آمادگی کامل شرکت دولتی روساتم برای اجرای این پروژه و بیرقیب بودن پیشنهادات مسکو تأکید کردهاند.
مسکو: روساتم، گزینهای بیرقیب برای پروژه اتمی ارمنستان
میخاییل گالوزین، معاون وزیر امور خارجه فدراسیون روسیه، در اظهاراتی صریح اعلام کرد که مذاکرات پیرامون این پروژه راهبردی در جریان است و از دیدگاه مسکو، شرکت دولتی «روساتم» در این زمینه بیرقیب است. وی با اشاره به اینکه موضوع انرژی هستهای به طور منظم در سطوح مختلف میان مقامات دو کشور مورد بحث و تبادل نظر قرار میگیرد، خاطرنشان کرد که روسیه پیش از این بسته کاملی از پیشنهادات دقیق و کارشناسی شده را در خصوص این پروژه به طرف ارمنی ارائه کرده و متخصصان و دانشمندان هستهای روسیه آمادگی کامل دارند تا کار خود را آغاز کنند.
گالوزین در تشریح مزیتهای پیشنهاد روسیه تصریح کرد که «شرکت روساتم آمادگی دارد تا در کوتاهترین زمان ممکن، عملیات اجرایی این پروژه را آغاز کند. البته بدیهی است که این اقدام با در نظر گرفتن تمامی خواستهها و ملاحظات دوستان ارمنی ما صورت خواهد گرفت.» وی افزود: «وقتی صحبت از دسترسی به فناوریهای مطمئن، آزمایششده و قابلاعتماد میشود و همچنین زمانی که پارامترهای جذاب مالی شامل هزینههای ساخت، بهرهبرداریهای آتی و ضرورت آموزش و بازآموزی متخصصان بومی را در نظر میگیریم، هیچ جایگزین واقعی و عملیاتی برای پیشنهاد روسیه مشاهده نمیشود.»
معاون وزیر امور خارجه روسیه همچنین تأکید کرد که مسکو آماده است تا همچنان مسئولانه نقش خود را به عنوان تضمینکننده امنیت انرژی ارمنستان ایفا کند و سهم بسزایی در توسعه صنعت هستهای این جمهوری داشته باشد. به گفته وی، روسیه و ارمنستان تجربه بسیار غنی و طولانیمدتی در زمینه استفاده صلحآمیز از انرژی اتمی دارند و متخصصان هستهای هر دو کشور، پرورشیافته یک مکتب علمی واحد هستند که موجب درک متقابل عمیقتر میشود. در حال حاضر نیز متخصصان روس مشغول انجام مجموعهای از اقدامات فنی پیچیده هستند تا اطمینان حاصل شود که نیروگاه فعلی ارمنستان بتواند تا سال 2036 میلادی به صورت پایدار و کارآمد به فعالیت خود ادامه دهد.
لازم به ذکر است که نیروگاه اتمی فعلی ارمنستان در دوران اتحاد جماهیر شوروی ساخته شده و دارای دو واحد انرژی است که در حال حاضر تنها یکی از آنها فعال است. با توجه به اینکه عمر مفید این نیروگاه در سال جاری به پایان میرسد، ایروان به شدت علاقهمند است تا فعالیت آن را برای یک دوره 10 ساله دیگر تمدید کند.
مزیتهای همکاری با روساتم از دیدگاه کارشناسان
ایگور یوشکوف، تحلیلگر ارشد صندوق امنیت ملی انرژی و مدرس دانشگاه مالی وابسته به دولت روسیه، در گفتوگو با خبرنگاران به بررسی دلایل ارجحیت قرارداد با روساتم برای ارمنستان پرداخت. وی در وهله اول به اهمیت تماسهای دیرینه ایروان با صنعت هستهای روسیه اشاره کرد و گفت: «نیروگاه فعلی متسامور در ارمنستان در زمان شوروی ساخته شد و پس از فروپاشی شوروی، این شرکت روساتم بود که مسئولیت نگهداری و تمدید دوره بهرهبرداری آن را بر عهده گرفت. تا به امروز نیز بهرهبرداری از این نیروگاه با مشارکت مستقیم متخصصان روس انجام میشود. شرکت دولتی ما تجربه عملی کار در ارمنستان را دارد و درک دقیقی از شرایط ساخت و بهرهبرداری از نیروگاههای اتمی در منطقه قفقاز جنوبی، به ویژه با توجه به ویژگیهای لرزهخیز بودن این منطقه، دارد.»
یوشکوف با تأکید بر اینکه تداوم همکاری با روساتم منطقیترین گزینه برای ایروان است، افزود: «چه ارمنستان بخواهد نیروگاه جدید را در همان سایت متسامور بسازد و چه سایت جدیدی را انتخاب کند، از نظر اقتصادی و راهکارهای فنی، روسیه بهترین پیشنهاد را ارائه میدهد. روساتم قادر است این نیروگاه را با استفاده از اعتبارات و وامهای دولتی روسیه احداث کند، دقیقاً مشابه الگویی که هماکنون در پروژه نیروگاه اتمی "آککویو" در ترکیه در حال اجراست. علاوه بر این، ساختوساز با تجهیزات روسی انجام میشود که به مراتب ارزانتر از نمونههای غربی است.»
چالشها و ابهامات پیشنهادات غربی
این تحلیلگر روس هشدار داد که «البته میتوان با انگیزههای صرفاً سیاسی از همکاری با روسیه چشمپوشی کرد و با شرکتهای آمریکایی قرارداد بست؛ اما اینجا یک سوال بزرگ و حیاتی مطرح میشود: آیا شرکتهای آمریکایی حاضرند پروژهای را ارائه دهند که در شرایط خاص جغرافیایی ارمنستان، جایی که گهگاهی زلزلههایی رخ میدهد، ایمنی لازم را تضمین کند؟» وی خطاب به دولتمردان ارمنستان متذکر شد که «دولت ارمنستان باید آگاه باشد که پروژههای آمریکا هم گرانتر خواهند بود و هم اجرای آنها به دلیل فقدان تجربه آمریکاییها در بهرهبرداری از نیروگاههای اتمی در شرایط اقلیمی و زمینشناسی قفقاز جنوبی، با دشواریهای بسیاری همراه خواهد بود. بنابراین، گفتگو با آمریکا در خصوص ایستگاههای مدولار صرفاً دارای انگیزههای سیاسی است.»
یوشکوف در بخش دیگری از صحبتهای خود به جنبههای مالی اشاره کرد و گفت: «برای روساتم، توقف همکاری با ارمنستان زیان چشمگیری محسوب نمیشود. در حال حاضر امکان دریافت وام از روسیه برای ساخت نیروگاه در خارج از کشور تقریباً دشوار است، چرا که بودجه دارای کسری است. با این حال، پروژههای آمریکایی یا هر پروژه خارجی دیگر، اساساً فاقد گزینه تأمین مالی اعتباری هستند. اگر ارمنستان میتواند با روسیه بر سر تعویق پرداختها و بازپرداخت طولانیمدت هزینه ساخت توافق کند، غرب با رویکردی کاملاً تجاری به این پروژه نگاه کرده و پول خود را پیشاپیش طلب خواهد کرد.»
تحلیلگر ارشد صندوق امنیت ملی انرژی روسیه همچنین به ابهامات موجود در پیشنهادهای آمریکا برای ساخت نیروگاههای مدولار در ارمنستان پرداخت و گفت: «هنوز هیچ چیز مشخص نیست و معلوم نیست آمریکا دقیقاً چه چیزی را پیشنهاد میدهد. این در حالی است که در مورد روساتم، تمامی گزینهها از سالها پیش آزمایش و اثبات شدهاند. اگر ایروان به یک بلوک بزرگ نیاز داشته باشد، رآکتور استاندارد VVER-1200 وجود دارد که هماکنون در نیروگاه نوو-ورونژ روسیه فعال است، دو بلوک آن در بلاروس مشغول به کار هستند و در ترکیه نیز همین مدل در حال ساخت است. میتوان به راحتی به این مکانها رفت و عملکرد آن را از نزدیک دید.» وی افزود: «اگر ارمنستان به بلوکهای کوچکتر نیاز داشته باشد، نمونههایی در هند ساخته شده که آنها نیز قابل بازدید هستند. اما در پیشنهاد آمریکا صحبت از کدام رآکتورهای مدولار و ایستگاههای مدولار است؟ سوالات زیادی در اینجا مطرح است که بیجواب ماندهاند.»
یوشکوف در پایان خاطرنشان کرد: «روساتم حتی پیشنهادی برای نیروگاههای مینیاتوری (Mini-NPP) دارد که بر پایه واحدهای انرژی RITM-200 ساخته میشوند. این واحدها در اصل برای یخشکنهای اتمی طراحی شدهاند اما نسخه زمینی آنها نیز موجود است. اولین نمونه از این نیروگاههای کوچک قرار است در ازبکستان ساخته شود. این بلوکها کاملاً شناخته شده هستند و به صورت سری در یخشکنها نصب شده و تجربه بهرهبرداری عظیمی پشتوانه آنهاست. اگر ارمنستان به یک ایستگاه کوچک نیاز دارد، میتواند چنین پروژهای را سفارش دهد. اما در خصوص مذاکرات ارمنستان با آمریکا، باید گفت که هنوز حتی تماسهایی در سطح شرکتهای تجاری برقرار نشده و هرچه هست، صرفاً بیانیههای سیاسی است.»
