خیانت سعودی-اماراتی: جنگ پنهان بر سر قدرت در خلیج فارس آغاز شد!
رقابت شدید عربستان و امارات در شورای همکاری خلیج فارس، معادلات سیاست خارجی خاورمیانه را تغییر میدهد
دویست و بیست و هشتمین شماره از پادکست تحلیلی «در عمق» که به بررسی روندهای مهم، تحولات و شخصیتهای برجسته در غرب آسیا و جهان میپردازد، روز یکشنبه نوزدهم بهمن ماه ۱۴۰۴ ضبط و منتشر شد. در این شماره، «محمد بیات»، کارشناس مسائل خاورمیانه، به واکاوی و تشریح اصلیترین اختلافات منطقهای میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی پرداخت.
واکاوی پیچیدگی روابط شورای همکاری خلیج فارس
برخلاف نگاه سادهانگارانهای که گاهی در تحلیل روابط کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس وجود دارد و تمامی این کشورها را تابع عربستان سعودی میپندارد، واقعیت نشاندهنده شبکهای پیچیده از رقابتها و همکاریهای درونمنطقهای است. هر یک از این دولتها دارای منافع، ظرفیتها و سیاستهای مستقل بوده و بر اساس موقعیت ژئوپولیتیکی، جمعیت، اقتصاد و پیوندهای خارجی، وزن خاص خود را در معادلات منطقهای یافتهاند.
صعود امارات و تحول سیاست خارجی عربستان
در دو دهه اخیر، امارات متحده عربی با اتخاذ سیاست اقتصاد باز، جذب سرمایه خارجی، تنوع بخشی به روابط بینالمللی و ایجاد وابستگی متقابل با قدرتهای جهانی، به سرعت به بازیگری با نفوذ در منطقه تبدیل شده است؛ تا حدی که در برخی منابع غربی از آن به عنوان «اسرائیل جدید یا دولت اسپارتی منطقه» یاد میشود. در مقابل، عربستان سعودی تحت رهبری محمد بنسلمان، پس از دوران پرفراز و نشیب اولیه (شامل جنگ یمن و بحران با ایران و ترکیه)، از سیاست رئالیسم تهاجمی فاصله گرفته و با انتشار سند توسعه «چشمانداز ۲۰۳۰» تلاش کرده است تا چهرهای مدرن، توسعهگرا و موازنهجو از خود به نمایش بگذارد. ریاض امروز به دنبال ایفای نقش فعال در بحرانهای بینالمللی نظیر سودان، اوکراین و غزه است تا موقعیت خود را به عنوان قدرتی میانهرو تثبیت کند.
رقابت پنهان میان ریاض و ابوظبی
با این حال، رقابت میان ریاض و ابوظبی همچنان پابرجا مانده است؛ زیرا محمد بنسلمان، محمد بنزاید را نه شریک بلکه رقیبی میبیند که زودتر وارد میدان توسعه و مدرنسازی شده است. دستور عربستان به شرکتهای بینالمللی مبنی بر انتقال دفاتر اصلی خود به ریاض، نمونهای روشن از این رقابت است. بنابراین، روابط ریاض و ابوظبی نه بر پایه دوستی مطلق است و نه خصومت شدید؛ بلکه رابطهای عملگرایانه، ترکیبی از همکاری و رقابت ژئوپولیتیکی-اقتصادی را شامل میشود.
پرسشهای کلیدی مطرح شده در پادکست «در عمق»
در این شماره از پادکست «در عمق»، پرسشهای مهمی مورد بررسی قرار گرفتهاند که شامل موارد زیر است:
- آیا روایتی که رقابت سعودی و امارات متحده عربی در حال شکلگیری است، واقعیت دارد یا برساخته رسانه است؟
- پروندههای اصلی اختلافی بین این دو کشور کدامند؟
- آیا رقابت میان ریاض و ابوظبی برای ایران واجد فرصت و تهدید است؟