بسته شدن تنگه هرمز: هشدار جهانی! آیا کمبود تراشه، باتری و کود اقتصاد جهان را فلج میکند؟
بحرانهای احتمالی در تنگه هرمز میتواند زنجیره تامین جهانی انرژی، تراشه و مواد شیمیایی را مختل و امنیت غذایی را با چالش مواجه کند.
پس از گذشت هشت روز از توقف تردد کشتیها در تنگه هرمز، در حالی که نگاهها عمدتاً به پیامدهای شوک ۲۰ میلیون بشکهای در بازار نفت معطوف بود، تحلیل جدید یک مدیر ارشد صنایع شیمیایی آمریکایی ابعاد عمیقتر این بحران را روشن ساخته است. این کارشناس هشدار داده که بسته شدن این گلوگاه راهبردی خلیج فارس، نه تنها بازار انرژی را تحت تأثیر قرار میدهد، بلکه تهدیدی جدی برای صنعت تراشه و امنیت غذایی نیمی از جمعیت جهان به شمار میرود.
تنگه هرمز؛ فراتر از شوک نفتی
این مدیر صنعتی با اشاره به اینکه توقف تردد در تنگه هرمز عمدتاً با تأثیر بر عرضه نفت خام مورد بررسی قرار گرفته بود، تأکید کرد که نقش این آبراه حیاتی در زنجیره تأمین مواد اولیه بسیاری از صنایع کلیدی جهانی، از جمله استخراج مس، تولید باتری خودروهای الکتریکی و تأمین امنیت غذایی، تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
گوگرد؛ رکن پنهان زنجیرههای حیاتی
بر اساس تحلیل این کارشناس، تکیه صرف بر آمار نفت خام، تصویر ناقصی از حقیقت را ارائه میدهد. وی یادآور شد که حدود ۹۲ درصد از گوگرد مصرفی جهان به عنوان محصول جانبی فرآیند پالایش نفت و گاز به دست میآید. این بدان معناست که با مسدود شدن تنگه هرمز، نه تنها جهان ۲۰ میلیون بشکه نفت خام در روز را از دست میدهد، بلکه منبع اصلی تولید اسید سولفوریک، یکی از حیاتیترین مواد شیمیایی را نیز از دست خواهد داد.
اسید سولفوریک، که به دلیل حجم بالای تولید و مصرف به "سلطان مواد شیمیایی" مشهور است، نقشی بیبدیل در فرآیندهای صنعتی ایفا میکند. این ماده واسط اصلی برای استخراج فلزات راهبردی نظیر مس و کبالت از سنگ معدن به شمار میرود. مس و کبالت نیز در تولید ترانسفورماتورهای برق، باتری خودروهای الکتریکی و بسترهای نیمهرسانا در مراکز داده، اجزای جداییناپذیری هستند.
به این ترتیب، یک زنجیره وابستگی پیچیده آشکار میشود: توقف تردد در تنگه هرمز به معنای قطع عرضه خوراک اولیه نفت و گاز برای تولید گوگرد است. نبود گوگرد، تولید اسید سولفوریک را متوقف کرده و فقدان این اسید، استخراج فلزات حیاتی برای صنایع الکترونیک و انرژی پاک را با چالش جدی مواجه خواهد ساخت.
تهدید مستقیم صنعت تراشه؛ آسیبپذیری تایوان
بحران به همین جا ختم نمیشود. این گزارش میافزاید که قطر، به عنوان یکی از بازیگران کلیدی در بازار گاز طبیعی مایع (LNG)، حدود ۳۰ درصد از نیاز تایوان به این ماده حیاتی را از طریق تنگه هرمز تأمین میکند. این در حالی است که تایوان تنها برای ۱۱ روز ذخایر استراتژیک گاز در اختیار دارد.
شرکت TSMC تایوان، که تأمینکننده ۹۰ درصد تراشههای پیشرفته جهان است، به تنهایی حدود ۸.۹ درصد از کل برق این کشور را مصرف میکند. هرگونه اختلال در عرضه گاز به نیروگاههای تایوان، مستقیماً به معنای قطع برق و توقف خطوط تولید این غول نیمهرسانا خواهد بود. توقف کشتیهای حامل گاز قطر در تنگه هرمز، میتواند به فلج شدن زنجیره تأمین جهانی تراشه منجر شود که قلب تپنده هر وسیله الکترونیکی مدرن به شمار میرود.
امنیت غذایی جهان در معرض خطر
عمیقترین بخش این بحران اما به امنیت غذایی جهان مربوط میشود. دادههای شرکت تحلیلگر تجارت جهانی «کپلر» نشان میدهد که حدود ۳۳ درصد از خوراک مورد نیاز برای تولید کودهای نیتروژنی جهان، شامل گوگرد و آمونیاک، از طریق تنگه هرمز عبور میکند. این حجم عظیم از کود برای تأمین غذای میلیاردها نفر ضروری است.
کارشناسان تأکید میکنند که نیمی از جمعیت کنونی جهان به لطف استفاده از کودهای نیتروژنی مصنوعی زنده هستند. قطع این زنجیره تأمین، که ماده اولیه آن (گوگرد) خود از پالایش نفت به دست میآید، میتواند فاجعهای انسانی در مقیاس قحطی جهانی رقم بزند.
پیامدهای درازمدت؛ ابربحران جهانی
این هشدار مدیرعامل آمریکایی، معمای پیچیده وابستگی متقابل سیستمهای حیاتی جهان را آشکار میسازد. آنچه در تنگه هرمز میگذرد، صرفاً جنگی بر سر مسیر کشتیهای نفتکش نیست، بلکه ضربهای است بر پیکره یک سیستم به هم پیوسته که در آن گوگرد به نیمهرسانا و گاز به غذا تبدیل میشود.
مدت زمان این بحران، کلید اصلی معمای پیش روست. اگر اختلال در تنگه هرمز طولانیتر از چند هفته ادامه یابد، جهان نه با یک شوک نفتی، بلکه با یک ابربحران همزمان در حوزههای انرژی، مواد شیمیایی، فناوری و امنیت غذایی مواجه خواهد شد. این جدیترین زنگ خطر برای اقتصاد جهانی است که تاکنون کمتر به عمق وابستگیهای پنهان خود به یک نقطه جغرافیایی واحد پی برده بود.
