راز شوکهکننده بارورسازی ابرها: معجزه آب یا فریب بزرگ؟
بارورسازی ابرها و مدیریت منابع آب؛ راهکارهای فناورانه برای مقابله با خشکسالی و بحران آب در سایه تغییر اقلیم.
با تشدید بحران اقلیمی و افزایش بیسابقه تقاضای جهانی برای آب، فناوری قدیمی بارورسازی ابرها بار دیگر در کانون توجه کشورها قرار گرفته است. این روش که با هدف کنترل زمان و مکان بارش انجام میشود، اکنون توسط بیش از ۵۰ کشور جهان به کار گرفته میشود تا پاسخگوی نیازهای فزاینده آبی و اقلیمی باشد.
رشد چشمگیر پذیرش جهانی
بر اساس اعلام سازمان جهانی هواشناسی، عملیات بارورسازی ابرها در حال حاضر در بیش از ۵۰ کشور در سراسر جهان در حال اجراست. در کنار قدرتهای بزرگی چون آمریکا و چین که وسیعترین برنامههای اصلاح آبوهوا را در جهان دارند، کشورهایی نظیر فرانسه، روسیه، هند و عربستان سعودی نیز این فناوری را مورد آزمایش و استفاده قرار دادهاند. ایران نیز در واکنش به یکی از شدیدترین خشکسالیهای دهههای اخیر، اقدام به بارورسازی ابرها با مواد شیمیایی کرده است. در هند نیز تلاشهایی برای استفاده از این روش بهمنظور کاهش آلودگی هوای دهلی نو صورت گرفت که نتایج متفاوتی به همراه داشت.
بارورسازی ابرها چگونه کار میکند؟
در این روش، ذرات بسیار ریز، غالباً «یدید نقره»، به داخل ابرهای موجود تزریق میشوند تا توانایی آنها برای تولید باران یا برف افزایش یابد. این فرآیند از نظر جغرافیایی و زمانی محدود است و برآورد میشود در بلندمدت بین پنج تا ۱۵ درصد به میزان بارش محلی اضافه کند. کاربردهای بارورسازی ابرها تنها به افزایش منابع آب محدود نمیشود؛ برخی کشورها از این روش برای پراکنده کردن مه در فرودگاهها، مقابله با آلودگی هوا، کاهش خسارات تگرگ و حتی دستکاری آبوهوا برای رویدادهای بزرگ نظیر المپیک تابستانی ۲۰۰۸ پکن استفاده کردهاند.
دلایل احیای علاقه به فناوری قدیمی
آگوستوس دوریکو، مدیرعامل شرکت «رینمیکر» مستقر در کالیفرنیا، معتقد است دو عامل اصلی به احیای این فناوری دامن زده است: نوسانات شدید اقلیمی و کاهش منابع آب که کشورها را ناچار به اتخاذ راهحلهای خلاقانهتر میکند؛ و همچنین پیشرفتهای فناورانه اخیر که امکان اندازهگیری دقیق و لحظهای تأثیر عملیات بارورسازی را فراهم آورده است. به گفته وی، در دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ به دلیل دشواری در اندازهگیری دقیق میزان بارش ناشی از این عملیات، علاقه به آن کاهش یافته بود، اما اکنون فناوریهای نوین ارزیابی دقیقتر را ممکن ساختهاند.
سرمایهگذاریهای کلان و نتایج متفاوت
کشورهای مختلف سرمایهگذاریهای عظیمی در این حوزه انجام دادهاند. چین بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۱ حدود دو میلیارد دلار به برنامه اصلاح آبوهوای خود اختصاص داد و عربستان سعودی نیز تنها در سال ۲۰۲۲، تقریباً ۲۵۶ میلیون دلار برای آغاز برنامه منطقهای بارورسازی ابرها هزینه کرد. با این حال، نتایج همیشه یکسان و موفقیتآمیز نبودهاند. برای مثال، آزمایش مشترک دولت دهلی و موسسه فناوری هند (IIT) کانپور برای کاهش آلودگی هوا، به دلیل رطوبت ناکافی در هوا، کاملاً موفق ارزیابی نشد، هرچند کاهش قابلتوجهی در ذرات معلق ثبت گردید. ایران نیز در اواخر سال گذشته برای مقابله با خشکسالی شدید، به بارورسازی ابرها بر فراز حوضه آبریز دریاچه ارومیه اقدام کرد.
دایانا فرانسیس، رئیس آزمایشگاه علوم محیطی و ژئوفیزیک دانشگاه خلیفه ابوظبی، اظهار داشت که بارورسازی ابرها در شرایط مناسب میتواند بارش را بهطور محدود افزایش دهد، اما نباید آن را راهحلی تحولآفرین دانست و باید بخشی از یک راهبرد جامعتر مدیریت آب و کیفیت هوا باشد. وی افزود که هزینه این عملیات بین یک تا ۱۰ دلار برای هر هکتار-متر آب اضافی تخمین زده میشود که در مقایسه با نمکزدایی آب، بسیار ارزانتر است.
نگرانیها و چالشهای پیشرو
با وجود افزایش علاقه، این فناوری از زمان آغاز آزمایشها در دهه ۱۹۴۰ همواره با جنجال همراه بوده و نگرانیهایی درباره پیامدهای زیستمحیطی و حتی تنشهای منطقهای مطرح شده است. طبق گزارش شبکه سیانبیسی و اعلام سازمان جهانی هواشناسی، تحقیقات گذشته تاکنون تأثیر قابلتوجهی بر سلامت انسان یا محیطزیست نشان ندادهاند، اما بررسی آثار احتمالی در مناطق پاییندست همچنان ادامه دارد. همچنین، پذیرش اجتماعی و عمومی این عملیات در بسیاری از کشورها کماکان با چالش مواجه است.
