برنده نوبل جهان را بهتزده کرد: اختراعی "غیرممکن" که آب را از هوای خشک میسازد؛ آیا این معجزه است یا فریب؟
فناوری جذب رطوبت عمر یاغی، راهکار نوآورانه برای مقابله با بحران آب در مناطق خشک.
در دنیایی که مناطق خشک و جزایر کوچک بهطور مداوم با چالشهای کمبود آب ناشی از طوفانها و خشکسالیها مواجهاند، اختراعی انقلابی توسط پروفسور عمر یاغی، شیمیدان برجسته و برنده جایزه نوبل، نویدبخش راهحلی پایدار است. این فناوری نوین قادر است رطوبت را حتی از هوای خشک و بیابانی جذب کرده و آن را به آب آشامیدنی تبدیل کند.
فناوری نوآورانه جذب رطوبت
پروفسور عمر یاغی، استاد شیمی دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، با بهرهگیری از شاخهای نوین از علم به نام شیمی مشبک (reticular chemistry)، موفق به طراحی موادی در مقیاس مولکولی شده که میتوانند بهطور موثری رطوبت هوا را جذب کنند. دستگاه ابداعی او، که ابعادی در حدود یک کانتینر ۲۰ فوتی (تقریباً ۶ متری) دارد، با حداقل میزان انرژی، حتی با گرمای محیط، عمل میکند و نیازی به مصرف برق ندارد. این ویژگی، آن را به گزینهای ایدهآل برای مناطق دورافتاده و محروم از زیرساختهای انرژی تبدیل میکند.
جایگزینی پایدار برای شیرینسازی آب
این اختراع میتواند راهکاری حیاتی برای جزایر کارائیب و سایر مناطق در معرض طوفانهای ویرانگر و خشکسالیهای مداوم باشد. پروفسور یاغی تأکید میکند که این فناوری، جایگزینی سازگار با محیطزیست برای روشهایی نظیر شیرینسازی آب دریا محسوب میشود. در حالی که شیرینسازی آب دریا با تولید پساب شور غلیظ به زیستبومهای دریایی آسیب میرساند، دستگاه یاغی بدون هیچگونه آلودگی محیطی، آب سالم را از هوا استحصال میکند. او با اشاره به طوفانهایی نظیر بریل و ملیسا در کارائیب، که هزاران نفر را بیآب گذاشتند، بر ضرورت تأمین آب پایدار در مناطق آسیبپذیر، بهویژه کشورهای جزیرهای کوچک، تأکید میکند.
بحران جهانی آب و نیاز به راهحلهای نوین
در حالی که جهان بر اساس گزارش اخیر سازمان ملل وارد «عصر ورشکستگی آب جهانی» شده است، اختراعاتی از این دست اهمیت فزایندهای مییابند. نزدیک به سهچهارم جمعیت جهان در کشورهایی زندگی میکنند که با کمبود آب مواجهاند. این گزارش هولناک نشان میدهد که ۲.۲ میلیارد نفر به آب آشامیدنی سالم دسترسی ندارند، ۳.۵ میلیارد نفر از خدمات بهداشتی ایمن محروماند و ۴ میلیارد نفر دستکم یک ماه در سال با کمبود شدید آب دستوپنجه نرم میکنند. این آمار، فوریت یافتن راهحلهای خلاقانه و پایدار برای تأمین آب را دوچندان میسازد.
امیدی تازه برای جزایر آسیبپذیر کارائیب
جزایر گرنادا، بهویژه کاریاکو و پُتیتمارتینیک، که در سال ۲۰۲۴ بهشدت از طوفان بریل آسیب دیدند و اکنون با خشکسالی و فرسایش سواحل نیز دستوپنجه نرم میکنند، نمونهای بارز از مناطقی هستند که این فناوری میتواند تحولی عظیم در آنها ایجاد کند. دِیوُن بیکر، مسئول دولتی در کاریاکو و فعال محیطزیست، به قابلیتهای حیاتی این دستگاه اشاره میکند: «توانایی این فناوری در کارکردن بدون نیاز به شبکه برق و تنها با گرمای محیط، برای ما بسیار حیاتی است. این دستگاه میتواند همزمان چندین مشکل ما را حل کند: هزینه بالای واردات آب، خطر آلودگی، و آسیبپذیری سامانههای متمرکز در برابر طوفان.» در حال حاضر، کاریاکو و پتیمارتینیک برای مقابله با خشکسالیهای شدیدتر، مجبور به واردات آب از گرنادا هستند که این فناوری میتواند به آن پایان دهد.
از اردوگاه پناهندگان تا جایزه نوبل: داستان پروفسور عمر یاغی
داستان پروفسور عمر یاغی، که دوران کودکی خود را در یک اردوگاه پناهندگان در اردن سپری کرده، الهامبخش است. او در سخنرانی ضیافت نوبل خود از روزهایی گفت که در خانهای بدون آب و برق زندگی میکرد و با عجله برای پر کردن ظرفها در انتظار «آب داره میاد» بود. او اختراع خود را «علمی برای بازآفرینی ماده» توصیف میکند و از رهبران جهان میخواهد: «موانع را بردارید، آزادی علمی را حفظ کنید و از استعدادهای جهانی استقبال کنید. در مواجهه با تغییرات اقلیمی، زمان اقدام جمعی فرا رسیده است. علم آماده است. آنچه نیاز داریم شجاعت است؛ شجاعتی در حد عظمت مسئولیت، تا بتوانیم به نسل بعد نه فقط راههای جذب کربن، که سیارهای شایسته امیدهایشان هدیه دهیم.»
به نظر میرسد دستگاهی که از هوای خشک آب میگیرد، رؤیایی بلندپروازانه باشد، اما برای فردی مانند پروفسور یاغی که کودکیاش را در صف آب گذرانده، این رویا به واقعیت پیوسته است. شاید در آیندهای نه چندان دور، این فناوری بتواند در هر جزیره و منطقه خشکی، منبعی بیپایان از آب آشامیدنی سالم را تضمین کند.
