سقوط آزاد دستمزد دلاری: ایران در آستانه خالی شدن از متخصصان!
سقوط ارزش ریال و کاهش قدرت خرید، اقتصاد ایران را با فرار مغزها و بحران نیروی کار روبرو کرده است.
تهران – در پی سقوط مستمر ارزش ریال و کاهش قدرت خرید، مهاجرت نیروی کار متخصص و ماهر از ایران به کشورهای منطقه و توسعهیافته شتاب فزایندهای گرفته است. گزارشها حاکی از آن است که نهتنها دریافتی متخصصان در حوزههایی چون هوانوردی، پزشکی و نفت به طرز چشمگیری از همتایان منطقهای و بینالمللی خود کمتر است، بلکه در برخی موارد حتی با حداقل دستمزد کارگران ساده در کشورهای همسایه برابری میکند.
مهاجرت گسترده متخصصان؛ از خلبان تا کادر درمان
مطالعات مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی نشان میدهد که در بازه زمانی سالهای ۱۳۷۵ تا ۱۴۰۰، عمده مهاجرت ایرانیان در سنین جوانی و بزرگسالی و عمدتاً در مردان رخ داده است. دلیل اصلی این مهاجرتها برخورداری از رفاه مالی بیشتر و دلایل اقتصادی و اشتغال بوده است. کارشناسان تأکید میکنند که برای جایگزینی یک نیروی ماهر که حداقل تا ۲۵ سالگی تحصیل کرده و ۵ تا ۱۰ سال را صرف حرفهآموزی میکند، ۱۵ تا ۳۵ سال زمان لازم است.
سقوط ارزش ریال و عقبماندگی دستمزدها
طی یک دهه اخیر، در حالی که میانگین بهای دلار در ایران حدود ۴۷ برابر شده است، حداقل حقوق کارگران تنها ۱۵ برابر رشد داشته است. این مقایسه نشاندهنده عقبماندگی شدید دستمزدها از سرعت سقوط ارزش پول ملی و کاهش بیسابقه قدرت خرید شاغلان در کشور است. این روند نهتنها بسیاری از نیروی کار را فقیرتر کرده، بلکه به مهاجرت نیروهای متخصص دامن زده است.
بحران در صنعت هوانوردی؛ حقوق خلبانان معادل کارگران ساده منطقه
یکی از حوزههایی که بهشدت تحت تأثیر این روند قرار گرفته، صنعت هوانوردی است. حقوق ماهانه خلبانان ماهر در ایران به حدود هزار دلار میرسد که در برخی ایرلاینها حتی پایینتر است. این در حالی است که دریافتی خلبانان در کشورهای منطقه چند برابر خلبانان ایرانی است؛ برای مثال، حقوق خلبانان اماراتی بین ۵۴۰۰ تا ۲۶۰۰۰ دلار و در ترکیه حداقل ۱۲۳۰ دلار است. نکته قابل تأمل این است که حداقل حقوق کارگران در برخی کشورهای منطقه مانند عربستان سعودی با حقوق خلبانان ایرانی برابری میکند. این وضعیت موجب مهاجرت گسترده خلبانان شده و تضعیف بیش از پیش شرکتهای هواپیمایی ایران را در پی داشته است؛ وضعیتی که با چشمانداز ۲۰ ساله توسعه برای تبدیل ایران به قطب هوانوردی منطقه در تضاد است.
خروج بیسابقه پزشکان و پرستاران از کشور
علاوه بر خلبانان، موج مهاجرت پزشکان و پرستاران نیز شدت گرفته است. حسین کرمانپور، روابطعمومی وزارت بهداشت، اعلام کرده که از ابتدای کرونا تا سال ۱۴۰۱ حدود ۵۰۰۰ پزشک از ایران مهاجرت کردهاند. همچنین علی جواهرفروشزاده، رئیس سازمان نظام پزشکی اهواز، از رشد چشمگیر مهاجرت پزشکان به عمان، بحرین، قطر و اروپا خبر داده است. موید علویان، رئیس هیئتمدیره نظام پزشکی تهران، از رشد ۱۰۰۰ درصدی مهاجرت پزشکان در یک سال گذشته خبر داده و تعداد کسانی که برای گرفتن تأییدیه به نظام پزشکی مراجعه کردهاند از ۴۰۰ نفر در سال ۱۴۰۰ به بیش از ۴۲۰۰ نفر در سال ۱۴۰۱ رسیده است. مقایسه درآمدها نیز عمق این مشکل را نشان میدهد؛ متوسط درآمد سالانه یک پزشک در ایران در سال ۲۰۱۹ حدود ۱۰ هزار دلار بوده، در حالی که این رقم در آمریکا ۲۹۴ هزار دلار و در آلمان ۱۱۱ هزار دلار است. برای پرستاران نیز این اختلاف فاحش است؛ متوسط درآمد سالانه یک پرستار در ایران ۳۰۰۰ دلار، در حالی که در آمریکا ۷۳ هزار دلار و در آلمان ۴۷ هزار دلار بوده است.
مهاجرت متخصصان صنعت نفت و نیروی کار ماهر
صنعت نفت نیز از پدیده مهاجرت متخصصان بینصیب نمانده است. آرش نجفی، عضو کمیسیون انرژی اتاق ایران، فاش ساخته که مدیران درجه یک نفتی در ایران حدود ۱۷۰۰ دلار حقوق دریافت میکنند، در حالی که همین مدیران در شرکتهای معمولی دنیا ۵۰۰۰ دلار حقوق میگیرند. او با اشاره به اینکه هزینههای زندگی در شهرهایی مانند دبی و تهران تقریباً یکسان است اما درآمدها بسیار متفاوت، این عامل را محرکی برای جذب پرستار، تکنسین و متخصص به کشورهای حاشیه خلیج فارس عنوان کرده است. ناصر عاشوری، دبیر انجمن صنفی کارفرمایی پالایش نفت، نیز از بروز چالش در برخی پالایشگاهها به دلیل مهاجرت نیروهای متخصص خبر داده و میگوید که کشورهای همسایه برای کارگران ماهر پالایشگاهها با حقوق ۶۰۰ تا ۷۰۰ میلیون تومان در ماه دعوتنامه میفرستند.
سقوط قدرت خرید کارگران؛ دستمزدی معادل ۶۶ دلار
وضعیت قدرت خرید کارگران ایرانی به کمتر از یکسوم ۱۰ سال گذشته رسیده است. در حال حاضر، ارزش دلاری دستمزد کارگران ایرانی تنها ۶۶ دلار در ماه است، در حالی که در سالهای ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۶ این رقم به ۲۲۵ دلار در ماه میرسید. در مقایسه، حداقل حقوق کارگران در عمان ۸۴۵ دلار، در کویت ۲۴۵ دلار، در امارات ۴۹۰ تا ۹۰۰ دلار، در عراق ۳۵۵ تا ۴۰۰ دلار و در عربستان سعودی ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ دلار در ماه است. این ارقام نشاندهنده شکاف عمیق میان دستمزد نیروی کار در ایران و کشورهای منطقه است که زمینه را برای تشدید مهاجرت کارگران فراهم آورده است.
