اعلام جنگ تمام عیار بانک مرکزی به تورم: این بار چه سرنوشتی در انتظار است؟
بانک مرکزی با عقیمسازی و انضباط پولی، تورم و نقدینگی را مهار میکند.
رئیس کل بانک مرکزی اعلام کرد که بخش قابلتوجهی از پایه پولی و نقدینگی ناشی از تأمین مالی طرح کالابرگ در یک ماه گذشته عقیمسازی شده است. این اقدام، به گفته سیاستگذار پولی، مانع از اثرگذاری مستقیم این طرح بر تورم شده است. همزمان با اجرای طرح اصلاح یارانه ارز ترجیحی و انتقال یارانه از ابتدای زنجیره به انتهای زنجیره، نگرانیهایی درباره اثرات پولی این سیاست بر پایه پولی و نقدینگی مطرح بود که اکنون بانک مرکزی بر مدیریت این نگرانیها با ابزارهای پولی تأکید کرده است.
مدیریت پولی طرح کالابرگ و خنثیسازی آثار تورمی
عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، با اشاره به نگرانیهای پیشین درباره اثرات پولی طرح کالابرگ، تأکید کرده است که این نگرانیها با ابزارهای پولی مدیریت شده است. وی افزود، از ابتدای اجرای طرح کالابرگ تاکنون، مجموع خرید مردم از طریق این سازوکار به ۱۲۱.۱ هزار میلیارد تومان رسیده است. این رقم قابلتوجه، در صورت عدم مدیریت پولی، میتوانست فشار تورمی قابل ملاحظهای ایجاد کند.
ریشههای نگرانی از رشد پایه پولی
تأمین مالی گسترده دولتی، به ویژه اگر از مسیر منابع بانکی یا خلق پول صورت گیرد، پتانسیل افزایش پایه پولی را دارد. رشد پایه پولی نیز نهایتاً از طریق ضریب فزاینده به رشد نقدینگی و فشار تورمی منجر میشود. در ابتدای اجرای طرح کالابرگ، برخی تحلیلگران نسبت به اثر پولی این سیاست هشدار داده بودند، زیرا حجم بالای تراکنشها و منابع درگیر، بالقوه میتوانست بر متغیرهای پولی اثرگذار باشد.
سازوکار "عقیمسازی" چگونه عمل میکند؟
عقیمسازی پولی به معنای خنثیسازی اثر افزایش پایه پولی از طریق ابزارهای سیاست پولی است. این ابزارها شامل فروش اوراق، عملیات بازار باز یا افزایش سپرده قانونی بانکها میشوند. بانک مرکزی از طریق عقیمسازی، تلاش میکند اثر تزریق اولیه پول را با جذب نقدینگی معادل آن خنثی کند. بر اساس اظهارات رئیس کل بانک مرکزی، در یک ماه گذشته بخش قابلتوجهی از اثر پولی تأمین مالی کالابرگ جذب و کنترل شده است؛ به این معنا که اگرچه منابعی برای اجرای طرح تزریق شده، اما اجازه داده نشده این منابع به رشد پایدار نقدینگی تبدیل شود.
پیامدهای تورمی و مدیریت نقدینگی
اگر عقیمسازی به صورت کامل و مؤثر انجام شده باشد، اجرای کالابرگ لزوماً به معنای افزایش مستقیم تورم نخواهد بود. در این حالت، طرح بیشتر یک جابهجایی در ترکیب هزینههای دولت محسوب میشود تا یک محرک پولی جدید. با این حال، پایداری این وضعیت وابسته به تداوم انضباط پولی است و هرگونه توقف در عملیات جذب نقدینگی میتواند اثرات انباشتهای بر متغیرهای پولی بگذارد. در سالهای اخیر، رشد نقدینگی یکی از مهمترین متغیرهای تعیینکننده تورم بوده است. اکنون بانک مرکزی تلاش کرده با مدیریت فعال ترازنامه خود، از سرریز این منابع به شبکه بانکی و افزایش ضریب فزاینده پولی جلوگیری کند. در صورت موفقیت این سیاست، اجرای کالابرگ میتواند بدون جهش محسوس در شاخصهای پولی ادامه یابد.
ریسکها و چالشهای پایداری سیاست
یک کارشناس اقتصادی در این باره اظهار داشت: عقیمسازی در کوتاهمدت میتواند به طور کامل اثر طرحهای حمایتی را خنثی کند، به ویژه اگر بانک مرکزی به طور فعال از ابزارهای بازار باز استفاده کند. اما این کار هزینه دارد، زیرا جذب نقدینگی معمولاً با پرداخت سود به اوراق یا افزایش تعهدات بانکی همراه است. وی افزود: تداوم این سیاست مهمترین ریسک آن است؛ اگر فشارهای مالی دولت افزایش یابد و هماهنگی مالی و پولی تضعیف شود، ممکن است عقیمسازی کامل ادامه پیدا نکند که در آن صورت اثر پولی طرح با وقفه زمانی ظاهر خواهد شد.
انضباط پولی؛ رکن اساسی سیاستهای حمایتی
بر اساس اعلام رئیس کل بانک مرکزی، اجرای طرح کالابرگ تاکنون منجر به جهش کنترلنشده در پایه پولی نشده و بخش قابلتوجهی از اثرات پولی آن عقیمسازی شده است. اگر این روند انضباطی ادامه یابد، میتوان اجرای سیاستهای حمایتی را بدون تشدید مستقیم تورم دنبال کرد. با این حال، پایداری این وضعیت وابسته به استمرار مدیریت فعال نقدینگی و هماهنگی کامل سیاستهای مالی و پولی خواهد بود.
