فوری: ریل جدید گرانی برنج و روغن فعال شد؛ جیب مردم هدف بعدی!
نوسانات نرخ ارز و ارز ترجیحی، بازار برنج را با افزایش قیمت مواجه کرده و قدرت خرید مردم را کاهش داد.
حذف ارز ترجیحی از واردات برنج، بازار این کالای اساسی را وارد مرحلهای تازه کرده است؛ مرحلهای که با صعود قیمتها، تغییر محسوس در الگوی مصرف خانوار و افزایش شکاف قیمتی میان برنج ایرانی و خارجی همراه شده است. فعالان بازار معتقدند ثبات قیمتها در گرو مدیریت هوشمندانه واردات و مهار نوسانات ارزی است.
پیامدهای حذف ارز ترجیحی بر بازار برنج
بازار برنج در هفتههای اخیر به یکی از شفافترین نمونههای اثرگذاری مستقیم سیاستهای ارزی بر سبد معیشتی خانوار تبدیل شده است. این بازار که تا همین چند ماه پیش با ارز ترجیحی، محدودیتهای ثبت سفارش و سازوکارهای انحصاری اداره میشد، اکنون زیر فشار نرخ ارز آزاد و تغییر قواعد واردات، با واقعیت جدیدی روبهرو شده است. اگرچه حذف ارز ترجیحی از کالاهای اساسی با هدف اصلاح ساختارها و کاهش رانت اجرا شد، اما در عمل، نخستین پیامدهای خود را در افزایش قیمت اقلامی نشان داد که مستقیماً با معیشت دهکهای مختلف جامعه گره خوردهاند.
برنج، بهعنوان یکی از اصلیترین اقلام سبد غذایی خانوار، اکنون نهتنها تحت تأثیر تغییر سیاستهای ارزی است، بلکه با نوسانات نرخ ارز، افزایش هزینههای واردات و تغییر الگوی مصرف نیز درگیر شده است. فاصله قیمتی فزاینده میان برنج ایرانی و انواع خارجی، بیش از هر زمان دیگری مشهود است و همین شکاف، به تغییر رفتار مصرفکننده منجر شده است؛ بهگونهای که بخش قابل توجهی از خانوارها ناچار به جایگزینی برنج خارجی بهجای ارقام پرمصرف داخلی شدهاند. این تغییر الگو، زنگ خطری جدی برای بازار داخلی برنج و تولیدکنندگان آن محسوب میشود.
محدودیتهای قدرت خرید و چالش دسترسی موثر
همزمان با افزایش قیمت برنج، بازار دیگر کالاهای اساسی مانند روغن نیز نشانههایی از کاهش قدرت خرید خانوارها را بروز داده است. با وجود اظهارات مسئولان مبنی بر کفایت موجودی کالاها، افت حجم خرید خانوارها و کاهش خروجی فروشگاهها، تصویری متفاوت از وضعیت واقعی بازار ترسیم میکند؛ تصویری که نشان میدهد «وفور کالا» الزماً به معنای «دسترسی مؤثر» برای تمامی مصرفکنندگان نیست.
در چنین شرایطی، سیاستهای جبرانی مانند کالابرگ الکترونیکی، تنها توانستهاند بخشی از فشار معیشتی را مهار کنند و هنوز فاصله محسوسی میان قدرت خرید فعلی خانوارها و سطح مصرف پیشین آنها وجود دارد. کارشناسان بر این باورند که در صورت عدم مدیریت همزمان واردات، ثبات ارزی و تنظیم هوشمندانه عرضه، بازار کالاهای اساسی همچنان در معرض شوکهای قیمتی باقی خواهد ماند؛ شوکهایی که آثار آن پیش از هر چیز، بر سفره خانوار نمایان میشود.
تغییرات در مکانیزم واردات و جزئیات قیمتی
حسین فرهادی، عضو هیئت مدیره و سخنگوی اتحادیه بنکداران، درباره آخرین وضعیت بازار برنج پس از حذف ارز ترجیحی اظهار داشت: "پیش از این، واردات برنج با محدودیتهای اداری و انحصاری همراه بود و تنها واردکنندگان مشخصی با سابقه خاص میتوانستند ثبت سفارش کنند. اما اکنون با استفاده از ثبت آماری، قبض انبار و طرحهای ویژه، انحصار شکسته شده و برنج با سرعت بیشتری وارد کشور میشود و از طریق شبکه رسمی، از جمله جهاد کشاورزی، توزیع میگردد."
وی در ادامه به قیمتهای مصوب و جاری در بازار اشاره کرد و گفت: قیمت مصوب برنج هندی در بازار ۱۶۱,۳۵۰ تومان و برنج پاکستانی رقم ۳۸۶، ۱۵۱,۵۰۰ تومان اعلام شده است. برنج ایرانی نیز بسته به رقم و نوع، بین ۳۵۰,۰۰۰ تا ۵۰۰,۰۰۰ تومان در نوسان است؛ برای مثال، برنج فجر حدود ۳۸۰,۰۰۰ تومان و برنج هاشمی مازندران حدود ۴۷۰,۰۰۰ تومان به فروش میرسد.
فرهادی ضمن اشاره به عوامل افزایش قیمت، بیان کرد: "افزایش نرخ ارز آزاد و تغییر ارز ترجیحی کالاهای اساسی به ارز تالار دوم سیاستهای وارداتی، عامل اصلی بالا رفتن قیمت برنجهای ایرانی و خارجی بوده است." وی همچنین توضیح داد که با وجود افزایش قیمتها، تقاضا برای برنج همچنان پابرجاست، اما بسیاری از مردم به خرید برنجهای خارجی روی آوردهاند، چرا که قیمت پایینتری نسبت به برنج ایرانی دارند. او تصریح کرد: "سیستم کالابرگ تا حدی توان خرید خانوارها را حفظ کرده است، اما هنوز نتوانسته قدرت خرید مردم را به سطح سابق بازگرداند."
سخنگوی اتحادیه بنکداران درباره بازار روغن نیز بیان کرد: "روغن مایع که پیشتر ۷۰,۰۰۰ تومان بود، اکنون به حدود ۲۳۳,۰۰۰ تومان رسیده است. هرچند موجودی کالا کافی است، اما خروجی فروشگاهها کاهش یافته و توان خرید مردم محدود شده است."
پیشبینی بازار و ضرورت مدیریت عرضه
فرهادی پیشبینی کرد که در صورت ادامه روند واردات و مدیریت صحیح عرضه، قیمتها تا قبل از نوروز تثبیت خواهند شد، اما هرگونه اختلال در واردات یا تغییر نرخ ارز میتواند بازار را مجدداً تحت تأثیر قرار دهد. وی در پایان تاکید کرد: "مدیریت صحیح عرضه و واردات، کلید کنترل بازار برنج و دیگر کالاهای اساسی است و مانع از افزایش ناگهانی قیمتها میشود."