زمستان جهنمی در انتظار صنایع: گاز نیست، برق هم قطع میشود!
ناترازی انرژی، کمبود گاز و قطعی برق، کاهش تولید در صنعت و معدن ایران را رقم زده است.
همزمان با اوجگیری مصرف گاز در فصل زمستان، بخشهای کلیدی صنعت و معدن کشور با محدودیتهای گسترده و بیسابقهای در تأمین گاز و برق مواجه شدهاند. این وضعیت، که ناشی از تشدید ناترازی انرژی در کشور است، میتواند تولید، صادرات، اشتغال و در نهایت رشد اقتصادی را با چالشهای جدی روبهرو کند.
چالشهای بیسابقه انرژی برای صنایع کشور
بر اساس برآوردهای رسمی، نیاز گاز کشور در اوج مصرف روزانه سال جاری به حدود ۸۵۰ میلیون مترمکعب میرسد. در این میان، سهم کل بخش صنعت و معدن تنها حدود ۱۶.۵ درصد از مصرف گاز کشور را تشکیل میدهد. با وجود سهم نسبتاً پایین این بخش نسبت به مصارف خانگی و تجاری، صنایع مولد و ارزآور کشور با آغاز فصل سرما، با محدودیتهای قابلتوجهی در تأمین انرژی مواجه شدهاند؛ محدودیتهایی که نقش حیاتی این بخش در ایجاد ارزش افزوده، تأمین نیاز داخلی و حضور در بازارهای صادراتی را به خطر میاندازد.
تشدید محدودیتهای گاز طبیعی
نیاز روزانه گاز صنایع و معادن کشور در زمان اوج مصرف حدود ۱۴۰ میلیون مترمکعب برآورد شده است. این حجم گاز در صنایع بزرگی همچون فولاد، سیمان، آجر، کاشی و سرامیک به مصرف میرسد و مستقیماً به تولید کالا، حفظ زنجیره تأمین و پاسخ به تقاضای داخلی و خارجی اختصاص دارد. اما از هفته دوم آذرماه و همزمان با افزایش مصرف گاز در بخش خانگی، برنامه اعمال محدودیت گاز صنایع از سوی شرکت ملی گاز ایران آغاز و بهتدریج شدت گرفته است.
فولاد در مضیقه شدید
صنایع فولادی، بهعنوان یکی از مهمترین صنایع انرژیبر و یکی از پایههای صادرات غیرنفتی کشور، در حال حاضر با محدودیت گاز حدود ۵۴ درصدی مواجه هستند. این رقم نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۵ درصد افزایش یافته است. کاهش تولید در این صنعت میتواند مستقیماً بر تراز تجاری کشور اثرگذار باشد و جایگاه ایران را در بازارهای جهانی تضعیف کند.
سیمان در آستانه توقف
وضعیت صنایع سیمان نگرانکنندهتر گزارش شده است. میزان گاز تحویلی به این صنعت به حدود ۲.۸۳ میلیون مترمکعب در روز رسیده که بیانگر اعمال محدودیت شدید ۹۴ درصدی نسبت به شرایط عادی است. چنین سطحی از محدودیت، عملاً بسیاری از واحدهای سیمانی را از مدار تولید خارج کرده یا آنها را به حداقل ظرفیت ممکن رسانده است. این موضوع میتواند در ماههای آینده به کمبود عرضه، افزایش قیمت و اختلال در پروژههای عمرانی و ساختمانی منجر شود.
دامنه گسترده محدودیتها
محدودیتها تنها به صنایع سیمان و فولاد محدود نمانده و سایر صنایع وابسته به گاز نیز با کاهش جدی سهمیه مواجه شدهاند. آمارهای موجود حاکی از آن است که مصرف گاز صنایع تولید آهک و گچ نسبت به میانگین آبانماه سال جاری حدود ۷۰ درصد کاهش یافته است. همچنین کارخانجات قند با کاهش ۵۰ درصدی و کارخانههای تولید شیشه در دیماه با افت ۳۰ درصدی مصرف گاز نسبت به دوره قبل روبهرو بودهاند. این ارقام نشان میدهد که دامنه محدودیتها بخش گستردهای از صنایع کشور را در بر گرفته است.
از مدار خارج شدن نیروگاههای اختصاصی
در کنار محدودیت گاز، قطع یا کاهش گاز نیروگاههای اختصاصی صنایع نیز به وضعیت نامطلوب تولید دامن زده است. گاز مورد نیاز نیروگاههای صنعتی به میزان حدود ۲ هزار و ۸۰۰ مگاوات قطع شده است. در نتیجه، در حال حاضر تنها یک واحد نیروگاهی با ظرفیت ۲۵۰ مگاوات در یکی از بزرگترین واحدهای صنعتی کشور در مدار تولید قرار دارد و سایر نیروگاههای صنعتی از مدار خارج شدهاند. این امر وابستگی صنایع به شبکه سراسری برق را افزایش داده است.
اعمال محدودیتهای همزمان برقی
مشکل زمانی پیچیدهتر میشود که همزمان با محدودیت گاز، محدودیتهای جدیدی در حوزه برق نیز اعمال شده است. از ابتدای دیماه سال جاری، شرکت مدیریت شبکه برق ایران محدودیت ۴۰ درصدی برق برای صنایع انرژیبر اعلام کرده و علاوه بر آن، یک روز قطعی برق در هفته برای شهرکهای صنعتی در نظر گرفته شده است. این تصمیمات در شرایطی اتخاذ شده که بسیاری از صنایع پیشتر به دلیل کمبود گاز، ناچار به تغییر سوخت یا کاهش تولید شده بودند و اکنون با محدودیت همزمان گاز و برق، عملاً امکان برنامهریزی پایدار تولید از آنها سلب شده است.
پیامدهای اقتصادی و ضرورت بازنگری
کارشناسان اقتصادی معتقدند ادامه این روند میتواند تبعات گستردهای برای اقتصاد کشور به همراه داشته باشد. کاهش تولید در صنایع مادر همچون فولاد و سیمان، زنجیرهای از صنایع پاییندستی را تحت تأثیر قرار داده و میتواند موجب کاهش صادرات، افت درآمدهای ارزی، افزایش بیکاری و در نهایت کاهش رشد اقتصادی شود. همچنین، محدودیت شدید انرژی در فصل زمستان، هزینههای تولید را افزایش داده و بسیاری از واحدها را به سمت استفاده از سوختهای جایگزین گرانتر و آلایندهتر سوق میدهد.
فعالان صنعتی بر این باورند که سهم پایین صنعت و معدن از مصرف کل گاز کشور در مقایسه با سهم بالای آن در تولید ناخالص داخلی و صادرات غیرنفتی، نشاندهنده عدم توازن در سیاستگذاری انرژی است. آنها معتقدند در شرایط کمبود انرژی، اولویتبندی تخصیص گاز و برق باید به گونهای باشد که کمترین آسیب به بخشهای مولد وارد شود.
از منظر سیاستگذاری، تداوم ناترازی گاز و برق، ضرورت بازنگری جدی در مدیریت مصرف، توسعه زیرساختهای تولید انرژی و افزایش بهرهوری را بیش از پیش نمایان کرده است. سرمایهگذاری در بهینهسازی مصرف انرژی در بخش خانگی، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، تکمیل پروژههای نیمهتمام گازی و نیروگاهی و ایجاد مشوق برای صنایع کممصرف، از جمله راهکارهایی است که میتواند در میانمدت و بلندمدت از شدت این چالشها بکاهد.
در مجموع، زمستان امسال برای بخش صنعت و معدن، زمستانی سخت و پرچالش خواهد بود. محدودیتهای همزمان گاز و برق میتواند پیامدهایی فراتر از یک فصل سرد بر پیکره اقتصاد کشور وارد کند؛ پیامدهایی که مدیریت و کاهش آنها نیازمند تصمیمات فوری، هماهنگ و مبتنی بر نگاه بلندمدت است.
