پاشنه آشیل مناطق آزاد ایران لو رفت: چه کسی استقلال مدیریتی را نابود کرد؟
تمرکزگرایی و بوروکراسی، چالش اصلی مناطق آزاد ایران در مسیر جذب سرمایه و توسعه اقتصادی است.
یک کارشناس ارشد مناطق آزاد با انتقاد از تمرکز تصمیمگیریهای دولتی و محدودیت اختیارات مدیران، "استقلال مدیریتی" را مهمترین چالش این مناطق معرفی کرد و اظهار داشت که این رویکرد، مناطق آزاد ایران را از مسیر توسعه واقعی خارج کرده است.
ریشهیابی معضل توسعهنیافتگی در مناطق آزاد ایران
کمال ابراهیمی کاوری، کارشناس ارشد مناطق آزاد تجاری، در گفتوگو با رسانهها، با اشاره به اهداف اولیه شکلگیری این مناطق که شامل تسهیل تجارت، جذب سرمایهگذاری خارجی و تحقق توسعه منطقهای بود، اظهار کرد که بسیاری از مناطق آزاد کشور در حال حاضر در دام مدیریت دولتی گرفتار شدهاند. وی تاکید کرد که این وضعیت نه تنها مانع رشد اقتصادی واقعی میشود، بلکه سرمایهگذاران داخلی و خارجی را نیز از ورود به این مناطق باز میدارد.
تمرکزگرایی دولتی؛ مانعی بر سر راه جذب سرمایه
ابراهیمی کاوری یکی از دلایل اصلی این چالش را تمرکز شدید تصمیمگیری در ساختارهای بوروکراتیک و دولتی دانست. او توضیح داد که به جای تدوین سیاستهای منعطف، بازارمحور و متناسب با نیازهای سرمایهگذاران، تصمیمها در سطوح بالای دولتی و بدون تعامل مؤثر با فعالان اقتصادی اتخاذ میشود. این رویکرد منجر به کندی در اجرا، تضاد در سیاستها و عدم انطباق با تحولات بازار شده است.
این کارشناس افزود که تداوم این رویکرد مدیریتی باعث شده مناطق آزاد ایران نقش استراتژیک خود را در زنجیرههای ارزش جهانی از دست بدهند. وی با اشاره به موفقیت رقبای منطقهای مانند دبی و ترکیه که با تکیه بر مدیریت حرفهای و اعطای استقلال نسبی به مناطق آزاد خود توانستهاند سرمایههای کلان جذب کنند، بیان کرد که مناطق آزاد ایران عمدتاً به کارکردهای داخلی و سیاستهای کوتاهمدت محدود شدهاند.
پیچیدگی فرآیند سرمایهگذاری و تصویر نامطلوب
ابراهیمی کاوری همچنین به پیچیدگی فرآیند سرمایهگذاری در مناطق آزاد اشاره کرد و گفت: تداخل وظایف میان نهادهای دولتی و محدود بودن اختیارات مدیران مناطق آزاد، مسیر سرمایهگذاری را طولانی و پرهزینه کرده است. به گفته او، بروکراسی فرساینده، تغییرات مکرر دستورالعملها و نبود شفافیت، تصویر نامطلوبی از این مناطق در ذهن سرمایهگذار ایجاد کرده و انگیزه ورود سرمایه را کاهش میدهد.
تفویض اختیار و مدیریت حرفهای؛ راهکار برونرفت
وی راهکار خروج از این وضعیت مدیریتی را تفویض واقعی اختیارات، تدوین نقشه راه توسعه مستقل و شفاف، و تقویت ساختارهای حرفهای در اداره مناطق آزاد دانست. این کارشناس ارشد تاکید کرد که مناطق آزاد نیازمند مدیریتی هستند که ضمن هماهنگی با سیاستهای کلان ملی، توان تصمیمگیری سریع، انعطافپذیر و مبتنی بر منطق بازار را داشته باشد.
ابراهیمی کاوری در پایان خاطرنشان کرد که تا زمانی که مناطق آزاد ایران تحت مدیریت دولتی متمرکز و غیرچابک اداره شوند، تحقق وعده جذب سرمایهگذاری و دستیابی به توسعه پایدار، در عمل فراتر از شعار باقی خواهد ماند.
