ردپای «ونس» و توافق هستهای در ایروان؛ این بار با پهپادهای آمریکایی برای ارمنستان!
سناتور جی.دی. ونس، همکاری نظامی، هستهای و مواد معدنی حیاتی آمریکا با ارمنستان را در قفقاز جنوبی و در مسیر ترامپ پیش میبرد.
ایروان، ارمنستان - جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در سفری رسمی که بهعنوان بلندپایهترین مقام تاریخ ایالات متحده به ارمنستان تلقی میشود، وارد این کشور شده است. وی بههمراه همسرش اوشا ونس و فرزندانشان به ایروان سفر کرده و قرار است تا روز دهم فوریه در ارمنستان حضور داشته باشد و پس از آن راهی جمهوری آذربایجان شود.
استقبال رسمی و توافقات راهبردی
معاون رئیسجمهور آمریکا در بدو ورود مورد استقبال نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، در کاخ ریاستجمهوری قرار گرفت. پس از برگزاری دیدارهای دوجانبه و نشستهای گسترده با حضور هیئتهای عالیرتبه، طرفین از دستیابی به توافقات مهمی خبر دادند که نشاندهنده تعمیق روابط واشنگتن و ایروان در حوزههای حساس است.
همکاریهای نظامی و هستهای در کانون توجه
مهمترین دستاورد این دیدارها، نهایی شدن مذاکرات پیرامون موافقتنامه موسوم به «123» درباره استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای و همچنین قرارداد خرید پهپادهای نظامی پیشرفته از نوع «V-BAT» از آمریکا بوده است. جی.دی. ونس در کنفرانس خبری مشترک اعلام کرد: «ما فروش ۱۱ میلیون دلاری فناوریهای پهپادی شناسایی را برای ارمنستان تأیید کردهایم. ما اطمینان داریم صلحی که باید ساخته شود، صلحی پایدار خواهد بود.»
نیکول پاشینیان نیز با ابراز خرسندی از این توافق، تأکید کرد که پهپادهای V-BAT تجربه عملیاتی غنی دارند و کارآمدی خود را به اثبات رساندهاند. وی افزود این تجهیزات بهطور قابلتوجهی به تقویت توانمندیهای دفاعی ارمنستان کمک خواهند کرد.
علاوه بر همکاریهای نظامی، دو طرف بیانیهای را در خصوص همکاریهای هستهای امضا کردند. پاشینیان دراینباره گفت: «این توافقنامه فصل جدیدی را در مشارکت انرژی رو به تعمیق میان ارمنستان و آمریکا میگشاید و به تنوعبخشی منابع انرژی ارمنستان و جذب فناوریهای امن و نوآورانه کمک خواهد کرد.» ونس نیز خاطرنشان کرد که توافقنامه «123» مسیر را برای پروژههای آینده شرکتهای آمریکایی و ارمنی هموار و امنیت و ثبات انرژی را تضمین میکند. او تصریح کرد: «این بدان معناست که راکتورهای کوچک مدولار، یعنی فناوریهای آمریکایی، به این کشور خواهند آمد.» دولت ارمنستان قصد دارد برای جایگزینی بلوک انرژی فعلی نیروگاه هستهای «متسامور»، یک راکتور هستهای کوچک مدولار احداث کند و مذاکرات جدی با واشنگتن در جریان است.
تمرکز بر منابع معدنی حیاتی و کمیاب
یکی دیگر از ابعاد مهم این سفر، تمرکز بر منابع زیرزمینی ارمنستان است. پاشینیان اعلام کرد که ایروان و واشنگتن قصد دارند مشارکت دوجانبه را در زمینه «استخراج و تأمین زنجیرههای تأمین مواد معدنی حیاتی و کمیاب» توسعه دهند. سفارت آمریکا در ارمنستان این سفر را «نقطه عطفی» در روابط دو کشور توصیف کرده است.
کارشناسان ارمنی نیز ضمن تاریخی خواندن این سفر، بر جنبههای سیاسی و اقتصادی آن تأکید دارند و به یادداشتهای تفاهم امضاشده در اوت ۲۰۲۵ در واشنگتن اشاره میکنند که شامل همکاری در حوزه نیمههادیها، انرژی هستهای و پروژه موسوم به «مسیر ترامپ» میشود. معاون وزیر امور خارجه ارمنستان پیشتر گفته بود که همکاریها تنها محدود به مس نیست و شامل مواد معدنی حیاتی برای امنیت ملی آمریکا میشود و ارمنستان امیدوار است با کمک شرکای آمریکایی ظرفیتهای خود را در این زمینه کشف کند. طبق دادههای سازمان زمینشناسی آمریکا، حدود ۵۰ ماده معدنی برای امنیت ملی و اقتصادی آمریکا حیاتی هستند که شامل ۱۷ عنصر خاکی کمیاب میشوند.
پروژه «مسیر ترامپ» و تغییر ژئوپلیتیک منطقه
تحلیلگران سیاسی بر این باورند که یکی از اهداف اصلی این سفر، راهاندازی عملیاتی پروژه «مسیر ترامپ» (TRIPP) است. پاشینیان تأکید کرد که این طرح علاوه بر منافع صلح، دارای اهمیت منطقهای و جهانی است و ارتباط بدون مانع از غرب به شرق را توسعه میدهد. ونس نیز مدعی شد که این مسیر «ارتباطی بیسابقه» بین ارمنستان و کشورهای همسایه ایجاد خواهد کرد و دنیایی جدید از تجارت بینالمللی و ترانزیت انرژی را میگشاید. با این حال، برخی کارشناسان معتقدند بازدید معاون رئیسجمهور آمریکا از مرز ارمنستان و ایران (محل عبور پروژه TRIPP) میتواند تنشهای اضافی ایجاد کند و بهدلیل مسائل امنیتی، بعید است مراسم کلنگزنی در این مقطع انجام شود.
اعتراضات مردمی و سفر به باکو
همزمان با دیدار پاشینیان و ونس، گروهی از آوارگان قرهباغ کوهستانی مقابل کاخ ریاستجمهوری تجمع کرده و خواستار آزادی اسرای ارمنی نگهداریشده در باکو شدند. دهها سازمان غیردولتی و مقامات سابق قرهباغ نیز با ارسال نامهای به دفتر معاون رئیسجمهور آمریکا، از وی خواستند مسئله آزادی اسرا را بهعنوان یک «موضوع کلیدی» در مذاکرات خود در باکو مطرح کند و تأکید کردند که موفقیت پروژه «مسیر ترامپ» به التیام زخمهای عمیق انسانی بستگی دارد.
جی.دی. ونس قرار است در تاریخ ۱۰ و ۱۱ فوریه به جمهوری آذربایجان سفر کند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور سابق آمریکا، پیشتر در پیامی اعلام کرده بود که این سفرها برای پیشبرد تلاشهای صلح و پروژه «مسیر ترامپ» انجام میشود و آمریکا مشارکت راهبردی خود را با جمهوری آذربایجان تقویت کرده و تجهیزات دفاعی تولید آمریکا را به آنها خواهد فروخت.
پیامدهای منطقهای سیاست جدید آمریکا
با این حال، تحلیلگران معتقدند که نوع همکاری آمریکا با ارمنستان و جمهوری آذربایجان تفاوت معناداری دارد. رابرت قوندیان، کارشناس مسائل سیاسی، دراینباره میگوید که در جمهوری آذربایجان نارضایتیهایی وجود دارد؛ آنها نگرانند که ارمنستان توافقات راهبردی در زمینه تولید نیمههادیها و انرژی هستهای دریافت میکند، در حالی که باکو در مقابل، کالاهای مصرفی نظامی دریافت میکند که از نظر آنها با آنچه ارمنستان به دست میآورد، قابل مقایسه نیست. بهنظر میرسد واشنگتن با ارائه فناوریهای راهبردی به ایروان و تجهیزات تاکتیکی به باکو، در تلاش است توازن جدیدی را در منطقه قفقاز جنوبی بر اساس منافع خود تعریف کند؛ سیاستی که میتواند پیامدهای بلندمدتی برای امنیت منطقه داشته باشد.
