جنجال بزرگ: توکایف، ترامپ را الگوی حکمرانی خود خواند؛ آیا قزاقستان دروازه تلآویو به شرق میشود؟
آیا پیمان ابراهیم و سیاست ترامپ بر روابط قزاقستان و اسرائیل در اوراسیا تاثیر میگذارد؟
«قاسم جومارت توکایف»، رئیسجمهور قزاقستان، در اظهاراتی صریح و کمسابقه، به ستایش سیاستهای داخلی و خارجی «دونالد ترامپ»، رئیسجمهور پیشین آمریکا، پرداخت. این سخنان که در جریان سفر رسمی وی به اسلامآباد و در مصاحبهای اختصاصی با روزنامه «دی نیوز اینترنشنال» بیان شد، نشاندهنده تغییر جهت آشکار در قطبنمای سیاسی آسیای مرکزی و ارزیابیهای جدید دیپلماتیک آستانه است.
ستایش از رهبری و دیدگاههای ترامپ
توکایف رهبری ترامپ را «آیندهنگر» خواند و به عملکرد اقتصادی قوی و اصلاحات تحولآفرین اجتماعی در آمریکا در دوران ریاستجمهوری وی اشاره کرد. او تأکید کرد که پرزیدنت ترامپ رهبری قوی و آیندهنگر است که منافع ملی کشورش را در اولویت قرار میدهد.
رئیسجمهور قزاقستان افزود که تأکید ترامپ بر «نظم و قانون» با فلسفه حکمرانی قزاقستان که اولویت را به رعایت قانون و احترام به نهادهای دولتی میدهد، همخوانی کامل دارد. وی تصریح کرد که در محیط جهانی امروز، دولتها باید ثبات داخلی را از طریق اجرای حاکمیت قانون تضمین کنند و افزود: «همه شهروندان باید از قانون تبعیت کنند و ضمن اجتناب از هرگونه کارشکنی، به نهادهای مجری قانون احترام بگذارند.»
پیوستن به «پیمان ابراهیم»؛ گامی استراتژیک
شاید مهمترین بخش این مصاحبه، دفاع رئیسجمهور قزاقستان از تصمیم کشورش برای پیوستن به «پیمان ابراهیم» باشد؛ ابتکاری که در دوره ریاستجمهوری ترامپ برای عادیسازی روابط میان رژیم صهیونیستی و چندین کشور با اکثریت مسلمان راهاندازی شد. توکایف این توافقنامه را «ابتکاری واقعاً آیندهنگر» توصیف کرد و مدعی شد که مشارکت قزاقستان بازتابی از تعهد دیرینه این کشور به صلح، ثبات و گفتگوی بینالمللی است.
اگرچه توکایف تلاش کرد با تأکید بر اینکه «دیپلماسی مؤثرترین ابزار برای حل مناقشات است»، چهرهای صلحطلب از این اقدام ترسیم کند، اما ناظران سیاسی این حرکت را چرخشی استراتژیک به سوی غرب و رژیم اسرائیل ارزیابی میکنند. او ضمن تأیید روابط قوی قزاقستان با رژیم اسرائیل، خاطرنشان کرد که آستانه همچنان از مردم فلسطین حمایت میکند و طرفدار راه حل دو دولتی است.
با این حال، وی تصریح کرد که پیوستن به پیمان ابراهیم فرصتهایی را برای جذب سرمایهگذاری خارجی، فناوریهای پیشرفته و منافع اقتصادی ملموس ایجاد میکند. توکایف ابراز امیدواری کرد که الحاق قزاقستان به این پیمان، به گسترش نزدیکی اعراب و رژیم اسرائیل کمک کند.
«شورای صلح»؛ ابتکاری برای تکمیل ساختارهای جهانی
بخش دیگری از این گفتگو به تأسیس نهاد جدیدی موسوم به «شورای صلح» (Board of Peace) اختصاص داشت که توکایف به همراه نخستوزیر پاکستان و دیگران آن را پایهگذاری کرده است. رئیسجمهور قزاقستان ادعاها مبنی بر اینکه این ابتکار به دنبال تضعیف سازمان ملل است را رد کرد.
وی فاش کرد که دونالد ترامپ شخصاً تأکید کرده شورای صلح برای «تکمیل» و نه جایگزینی سازمان ملل طراحی شده است؛ هرچند توکایف اذعان کرد که سازمان ملل در حال حاضر با فشارهای نهادی و ناکارآمدی روبهروست. او مدعی شد که این ابتکار در راستای اجرای «قطعنامه ۲۸۰۳ شورای امنیت سازمان ملل» است و هدف آن ارائه نتایج سریع و عملی از طریق مکانیسمهای انعطافپذیر برای حل مناقشات و عمل به عنوان یک افزودنی عملگرایانه به معماری صلح جهانی موجود است.
چشمانداز صلح در غزه و راه حل دو دولتی
در خصوص چشمانداز صلح در غزه، توکایف دیدگاهی محتاطانه ارائه داد. او طرحهای پیشنهادی توسط «استیو ویتکاف»، نماینده ویژه آمریکا و «جرد کوشنر»، مشاور ارشد ترامپ را جاهطلبانه، ساختارمند و مبتنی بر تفکر توسعهگرا توصیف کرد. با این حال، وی هشدار داد که هیچ طرحی بدون اراده سیاسی واقعی نمیتواند موفق شود.
توکایف با تکرار موضع رسمی دیپلماتیک گفت: «بدون حرکت به سوی راه حل دو دولتی، هیچ طرحی نمیتواند واقعاً پایدار باشد.» او این راه حل را تنها چارچوب قابل دوام برای پایان دادن به چرخههای تکرارشونده خشونت و بیثباتی در منطقه دانست.
سخنان رئیسجمهور قزاقستان در اسلامآباد، به ویژه در مورد ستایش از ترامپ و پیوستن به پیمان ابراهیم، نشاندهنده شکلگیری یک محور جدید در اوراسیاست؛ محوری که در آن کشورهای آسیای مرکزی و جنوبی، به دنبال بازتعریف روابط خود با رژیم اسرائیل و ایجاد ساختارهای موازی بینالمللی هستند، حتی اگر این امر به قیمت فاصله گرفتن از سنتهای دیپلماتیک پیشین و نادیده گرفتن برخی حساسیتهای جهان اسلام تمام شود.
