هشدار جدی: سیاست خارجی حزب حاکم، ترکیه را به پرتگاه می‌برد؟

تازه‌ترین تحقیقات میدانی در ترکیه نشان می‌دهد که اولویت‌های سیاست خارجی این کشور در حال تغییر است و گرایش به سمت جهان ترک‌زبان افزایش یافته است. این تغییرات در پی شراکت سیاسی حزب حاکم عدالت و توسعه (آکپارتی) با یک حزب راست افراطی، نمود بارزتری پیدا کرده و از ویژگی‌های پیشین آکپارتی در مقابله با اندیشه‌های افراطی فاصله گرفته است.

تغییر در اولویت‌های سیاست خارجی ترکیه

بر اساس یک مطالعه میدانی که توسط شرکت نظرسنجی «پانوراما پی.آر» (PanoramaTR) در ژانویه ۲۰۲۶ با جامعه آماری ۲۱۰۹ نفر انجام شد، ۲۶ درصد از شهروندان ترکیه معتقدند که دولت باید بیشترین رابطه را با کشورهای ترک‌زبان که در ادبیات سیاسی حزب حاکم از آن به عنوان «جهان ترک» یاد می‌شود، برقرار کند. این در حالی است که اولویت توسعه روابط با اتحادیه اروپا با ۲۱ درصد و جهان اسلام با ۲۰ درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند. حمایت از توسعه روابط با اتحادیه اروپا در عرض یک سال ۸ درصد کاهش یافته است.

این نظرسنجی همچنین نشان می‌دهد که ترجیحات در سیاست خارجی نه تنها تحت تاثیر محورهای دیپلماتیک، بلکه توسط امنیت، درک تهدید و منابع هویتی شکل می‌گیرند. به عنوان مثال، ۵۴ درصد از رای‌دهندگان حزب حرکت ملی‌گرا به رهبری دولت باغچلی و ۷۲ درصد از رای‌دهندگان حزب راست افراطی ایی‌پارتی به رهبری مساوات درویش‌اوغلو، توسعه روابط با «جهان ترک» را در اولویت می‌دانند. در مقابل، ۴۰ درصد از رای‌دهندگان حزب عدالت و توسعه بر ضرورت توسعه روابط با کشورهای جهان اسلام تاکید دارند و ۴۴ درصد از رای‌دهندگان حزب جمهوری خلق نیز طرفدار گسترش روابط با اتحادیه اروپا هستند. همچنین، ۲۱ درصد از رای‌دهندگان حزب دمپارتی، خواهان توسعه روابط ترکیه و آمریکا هستند.

نگرانی‌ها از درگیری نظامی احتمالی

یکی دیگر از یافته‌های این نظرسنجی، اعتقاد بخش قابل توجهی از شهروندان ترکیه به وقوع یک درگیری نظامی است. در پاسخ به پرسشی درباره احتمال درگیر شدن این کشور در یک جنگ نظامی (در مقیاس ۱ تا ۵)، میانگین ۲.۷۳ به دست آمده که نشان‌دهنده نگرانی عمومی است. این نرخ در میان جوانان ۱۸ تا ۳۴ ساله به ۳.۱ می‌رسد. ۱۳ درصد از پاسخ‌دهندگان معتقدند که ترکیه با رژیم صهیونیستی وارد جنگ خواهد شد و ۶ درصد نیز آمریکا را طرف درگیری احتمالی می‌دانند.

عناصر قدرت ملی در مواجهه با تهدیدات

در خصوص مهم‌ترین عناصر قدرت ترکیه برای مقابله با تهدیدات خارجی، پاسخ‌دهندگان به ترتیب زیر اولویت‌بندی کرده‌اند: افزایش قدرت نظامی نیروهای مسلح ترکیه (۳۳ درصد)، ارتقای دموکراسی و توسعه سیاسی (۲۱ درصد)، بالا بردن ظرفیت اقتصادی (۱۹ درصد) و بهادادن به انسجام ملی و صلح اجتماعی (۱۶ درصد). کارشناسان معتقدند که مانور تبلیغاتی – رسانه‌ای گسترده دولت در مورد رشد صنایع دفاعی ترکیه در این نظرسنجی، اثرگذاری خود را نشان داده است.

جایگاه ناتو و درک تهدیدات خارجی

شهروندان ترکیه، با وجود مخالفت با آمریکا، اعتماد عمل‌گرایانه‌ای به پیمان نظامی ناتو دارند. میانگین موافقت با تداوم عضویت ترکیه در ناتو (در مقیاس ۱ تا ۵) به ۳.۵ رسیده که امتیاز بالایی محسوب می‌شود. در زمینه درک تهدیدات خارجی، رژیم صهیونیستی (۴.۱ از ۵) و آمریکا (۴ از ۵) به ترتیب به عنوان بزرگترین تهدیدگران علیه ترکیه شناخته شده‌اند. روسیه (۲.۹ از ۵) و اروپا (۲.۸ از ۵) در رده‌های بعدی قرار دارند. همچنین، ۵۵ درصد از پاسخ‌دهندگان بر این باورند که تهدیدات امنیتی خارجی در پنج سال گذشته افزایش یافته است؛ در این میان، آمریکا با ۵۶ درصد و رژیم اسرائیل با ۲۴ درصد، به عنوان مهمترین تهدیدات علیه صلح جهان شناخته شده‌اند.

در ارزیابی عملکرد دولت اردوغان در مدیریت تهدیدات امنیتی، ۵۲ درصد از افراد آن را موفق و ۴۳ درصد ناموفق دانسته‌اند. این برداشت به شدت تحت تاثیر قطب‌بندی‌های سیاسی است؛ به طوری که ۹۰ درصد از هواداران ائتلاف جمهور (اردوغان - باغچلی)، عملکرد دولت را موفق ارزیابی می‌کنند. این در حالی است که تنها ۳۵ درصد از کل پاسخ‌دهندگان معتقدند در صورت به قدرت رسیدن حزب جمهوری خلق، مواجهه با تهدیدات امنیتی بهتر و موفق‌تر خواهد بود، که نشان‌دهنده برتری روانی بلوک حاکم در بخش امنیتی است.