فاجعه بیآبی: 300 میلیارد مترمکعب باران، سالانه دود میشود!
آبخیزداری، راهکار حیاتی مدیریت بحران آب، فرسایش خاک و حفظ سفرههای زیرزمینی.
معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به حجم سالیانه بارشها در کشور، از تبخیر و تعرق ۳۰۰ میلیارد مترمکعب از ۴۰۰ میلیارد مترمکعب بارندگی خبر داد و تاکید کرد که تنها سهم ۸۰ میلیارد مترمکعب آب برای برنامهریزی باقی میماند. این مقام مسئول کاهش توان سرزمینی، فرسایش خاک و افت شدید سفرههای آب زیرزمینی را از مهمترین بحرانهای زیستمحیطی کشور برشمرد.
معضلات زیستمحیطی؛ از فرسایش خاک تا کسری سفرههای زیرزمینی
حسن وحید، معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، اظهار داشت که با وجود وسعت ۱۲۵ میلیون هکتاری حوزههای آبخیز و پتانسیلهای موجود، کشور با بحرانهایی نظیر تغییر اقلیم و خشکسالی مواجه است. وی فرسایش خاک را یکی از اصلیترین بحرانهای زیستمحیطی دانست و گفت: متأسفانه نرخ فرسایش خاک در ایران با ۱۵.۴ تن در هکتار در سال، بالاتر از میانگین جهانی است. این میزان معادل ۱.۵ تا ۲ میلیارد مترمکعب فرسایش خاک غنی کشاورزی در سطح کشور است که هر سانتیمتر آن صدها سال طول میکشد تا تشکیل شود.
وحید به معضل جدی افت شدید سفرههای آب زیرزمینی نیز اشاره کرد و افزود: طبق آخرین آمارهای وزارت نیرو، حدود ۱۶۰ میلیارد مترمکعب کسری در سفرههای آب زیرزمینی کشور وجود دارد. وی این دو مسئله را عامل اصلی کاهش توان سرزمینی کشور دانست که منجر به پدیدههایی نظیر فرونشست، گردوغبار و ریزگردها شده است.
تبخیر ۷۵ درصدی بارشها و راهکارهای مقابله
معاون سازمان منابع طبیعی خاطرنشان کرد که بر اساس آخرین آمار، سالیانه حدود ۴۰۰ میلیارد مترمکعب بارش در سطح کشور رخ میدهد که از این میزان، حدود ۳۰۰ میلیارد مترمکعب آن از طریق تبخیر و تعرق از دست میرود. این بدان معناست که عملاً ۷۵ درصد از حجم بارش کشور تبخیر میشود و تنها ۲۵ درصد، معادل ۸۰ میلیارد مترمکعب، سهم آب قابل برنامهریزی و در دسترس ماست.
وی افزایش پوشش گیاهی و اجرای طرحهای آبخیزداری و آبخوانداری را از راهکارهای اصلی برای گذر از این بحرانها دانست. به گفته وحید، این طرحها میتوانند به صورت قابل توجهی در کاهش تبخیر و تعرق و افزایش آب قابل دسترس موثر باشند.
نقش آبخیزداری در کاهش تبخیر و حفظ منابع
وحید تاکید کرد که یکی از مهمترین اثرات طرحهای آبخیزداری و آبخوانداری کاهش سطح تبخیر است. او توضیح داد که با ایجاد پوشش گیاهی مناسب، سطح تبخیر کاهش یافته و به نسبت آن میزان آب قابل دسترس افزایش مییابد. همچنین، این اقدامات در کنترل فرسایش خاک نیز نقش بسزایی دارند.
وی افزود: از همه مهمتر، این طرحها امکان کنترل روانآبها و سیلابهایی را فراهم میکنند که علاوه بر ایجاد تخریب، از دسترس خارج شده و وارد دریاهای آزاد میشوند. آخرین تحقیقات نشان میدهد که متوسط تبخیر ۷۵ درصدی فعلی، با افزایش سطح پوشش گیاهی میتواند به ۵۸ درصد کاهش یابد که این میزان کاهش ۱۰ تا ۱۲ درصدی، عدد قابل توجهی است.
معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی در پایان اظهار داشت که توجه به مباحث مرتبط با حفظ آب و خاک و افزایش پوشش گیاهی در سطح کشور از طریق طرحهای آبخیزداری، میتواند اثرات بسیار مثبتی در حفاظت از خاک و مدیریت منابع آبی کشور داشته باشد.
