شوک درآمدی برای قطع یارانه نقدی: آیا شما هم با ۳۰ تا ۵۴ میلیون تومان حذف میشوید؟!
سیاست رفاهی جدید؛ حذف یارانه، دهکبندی درآمدی و تاثیر آن بر مالیات بر ارزش افزوده.
دولت با تغییر رویکرد در شناسایی خانوارهای مشمول دریافت یارانه، مبنای حذف یارانه را از نظام دهکبندی به شاخصهای درآمدی و دارایی مشخص تغییر داده است. این تصمیم بر اساس مصوبه هیئت وزیران در آذرماه سال جاری اتخاذ شده و هدف آن حمایت موثرتر از خانوارهای نیازمند در شرایط تورمی است.
تغییر مبنای حذف یارانه؛ پایان دهکبندی
یعقوب اندایش، معاون رفاه و امور اقتصادی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در پی حاشیههای اخیر و تأکید رئیس مجلس بر لزوم تغییر نظام دهکبندی، اعلام کرد که دیگر دهکبندی ملاک عمل برای پرداخت یا حذف یارانه نیست. وی افزود: "مبنای حذف، مصوبه ۲۵ آذر هیئت وزیران است و دیگر دهکبندی ملاک عمل نیست." این رویکرد جدید بر اساس تعیین آستانههای مشخص درآمدی و دارایی خانوارها استوار است.
جزئیات شاخصهای درآمدی و دارایی برای حذف یارانه
بر اساس آییننامه مصوب هیئت دولت، خانوارهای تکنفره با درآمد ماهانه بیش از ۳۰ میلیون تومان و خانوارهای دونفره با درآمد بیش از ۳۶ میلیون تومان، از دایره دریافتکنندگان یارانه حذف خواهند شد. این آستانههای درآمدی متناسب با تعداد اعضای خانوار، تا سقف ۵۴ میلیون تومان برای خانوارهای پنج نفره تعیین شده است.
علاوه بر شاخصهای درآمدی، مجموع ارزش املاک یک خانوار بیش از ۵۰ میلیارد تومان و یا مجموع ارزش خودروهای خانوار بیش از ۵ میلیارد تومان نیز به عنوان معیاری برای حذف سرپرست خانوار از دریافت یارانه تعیین شده است. جدول آستانه درآمد خانوارها بر اساس تعداد اعضا به شرح مصوبه دولت تنظیم شده است و تا کنون یارانه بخش قابل توجهی از خانوارهایی که در این آستانهها قرار داشتهاند، حذف شده است.
رویکرد قبلی و تأکید بر شفافیت
پیش از این نیز احمد میدری، وزیر سابق کار، تعاون و رفاه اجتماعی، بر لزوم تغییر مبنای پرداخت یارانه از دهکبندی به یک سطح درآمد مشخص تأکید کرده بود. وی با اشاره به مصوبه دیماه که بر اساس نکات مجلس و دولت تصویب شد، تصریح کرده بود که "بحث دهکهای درآمدی ارتباطی به کالابرگ ندارد و دیگر به فردی بر اساس این دهکبندیها، یارانه اختصاص نمیگیرد. دهکبندی که دیروز در مجلس به آن اعتراض شد، برداشته شده است."
مالیات بر ارزش افزوده، ابزاری نوین برای پایش معیشت
در کنار این تغییرات، بحث ناکارآمدی ابزارهای فعلی برای مدیریت و رصد وضعیت خانوارها نیز مطرح شده است. کارشناسان معتقدند جمعآوری دادهها در بازههای زمانی چند ماهه، صحت اطلاعات را زیر سوال میبرد و حاکمیت نیازمند دسترسی به ابزاری برای ارائه اطلاعات برخط و در لحظه است.
مالیات بر ارزش افزوده (VAT) به عنوان ابزاری کارآمد و پیشرفته که سالها در کشورهای دیگر مورد استفاده قرار میگیرد، مطرح شده است. VAT تقریباً بر همه کالاها و خدمات مشمول جریان مییابد و به جای یک سنجه ایستا از درآمد، رفتار واقعی مصرف خانوار را در زمان نزدیک به واقعی رصد میکند. این روش در اقتصادهای پرتورم، نمایندهای قابلاتکاتر از درآمد اسمی برای سنجش رفاه است.
مزایای مالیات بر ارزش افزوده در سیاستگذاری رفاهی
فاکتورهای الکترونیک، پایانههای فروشگاهی، سامانه مودیان و گزارشهای دورهای، دادههایی با فرکانس بالا تولید میکنند که امکان رهگیری سریعتر شوکهای معیشتی (مانند جهش قیمت انرژی یا نان) را فراهم میآورد. علاوه بر این، داده مالیات بر ارزش افزوده، ذاتاً برچسب صنف/رسته، منطقه مکانی و نوع کالا/خدمت دارد که امکان استخراج الگوی مصرف خانوارها را به تفکیک شهر/روستا، دهکهای مصرفی محلی و حتی بافتهای خاص فراهم میکند.
امکان پیوند داده مالیات بر ارزش افزوده با دادههای قبوض آب/برق/گاز، تراکنشهای بانکی خرد و دادههای کوپن/یارانه کالایی میتواند خطای شناسایی را کاهش داده و تصویری چندبعدی از رفاه خانوار شکل دهد. تا زمانی که قانون ارزش افزوده به طور کامل اجرا نشود، اقدامات حمایتی دولت با هدررفت مواجه خواهند شد، چرا که ابزار نظارت و سنجش تأثیر در سطح ملی وجود ندارد. این مسئله نشاندهنده ضرورت توجه به مالیات بر ارزش افزوده به عنوان یک ابزار حکمرانی و نه صرفاً یک ابزار مالیاتی و درآمدی است.
