ضربه نهایی به کوبا: آیا فروپاشی آغاز شده؟
تحریم آمریکا و قطع نفت، بحران اقتصادی کوبا را به آستانه سقوط حکومت رساند.
کوبا در سایه تشدید تحریمهای ایالات متحده، بهویژه قطع شریانهای نفتی، در آستانه یکی از وخیمترین بحرانهای اقتصادی و سیاسی خود قرار گرفته است. واشنگتن با هدف اعلام شده پایان دادن به حکومت این کشور تا سال ۲۰۲۶، فشار بیسابقهای را اعمال کرده که به گفته بسیاری از تحلیلگران و تبعیدیان کوبایی، این بار میتواند به فروپاشی نهایی منجر شود.
فشار بیسابقه واشنگتن و رویای دیرینه تبعیدیان
اقتصاد کوبا در حال حاضر با سقوط آزاد، شبکه برق رو به ویرانی و مهاجرت گسترده میلیونها شهروند مواجه است. دولت ترامپ، که کوبا را "ورشکسته" توصیف کرده، دسترسی این کشور به محمولههای نفتی را مسدود کرده و به فلج شدن صنعت حیاتی گردشگری آن کمک شایانی نموده است. این اقدامات، در کنار اظهارات رسمی مبنی بر قریبالوقوع بودن "ضربه فنی شدن" حکومت هاوانا، امیدها را در میان تبعیدیان کوبایی که نزدیک به هفت دهه منتظر سقوط حکومت کمونیستی بودهاند، زنده کرده است.
مارسل فیلیپه، از رهبران برجسته تبعیدیان در میامی و رئیس موزه آمریکایی دیاسپورای کوبا، که با دیپلماتهای آمریکایی دیدار داشته، تصریح کرد: «دولت آمریکا مصمم است که کوبا پیش از پایان سال ۲۰۲۶ آزاد شود. این طرحی است که هماکنون در حال اجراست.» یک مقام ارشد وزارت خارجه آمریکا، که خواست نامش فاش نشود، افزود که علاوه بر نفت، برنامههای ترامپ عمدتاً بر قطع دسترسی کوبا به ارز خارجی حاصل از گردشگری و مأموریتهای پزشکی این کشور در خارج متمرکز بوده است.
نزدیک به ۲۰ سال پیش، زمانی که فیدل کاسترو به دلیل بیماری موقتاً از ریاستجمهوری کنارهگیری کرد، جشن و پایکوبی در میامی برپا شد. این شور و شوق با کنارهگیری دائمی او دو سال بعد و مرگش در سال ۲۰۱۶ تکرار شد، اما اکنون، بسیاری بر این باورند که شرایط برای تغییرات اساسی مهیاتر از هر زمان دیگری است.
قطع شریان حیاتی نفت و فلجشدن کشور
دولت ترامپ با توقف جریان نفت ونزوئلا به کوبا، پس از دستگیری نیکلاس مادورو، رهبر ونزوئلا توسط ارتش آمریکا، عملاً شریان حیاتی کوبا را قطع کرد. ونزوئلا سالها با ارسال روزانه ۳۵ هزار بشکه نفت در ازای خدمات پزشکی، اقتصاد کوبا را سرپا نگه داشته بود. ترامپ همچنین تعرفههایی را علیه هر کشوری که به کوبا نفت ارسال کند، اعلام کرد. این اقدامات، راه ارتباطی دو تأمینکننده اصلی نفت کوبا (ونزوئلا و مکزیک) را مسدود کرده است؛ آن هم در شرایطی که کوبا با قطعیهای سراسری برق دست و پنجه نرم میکند.
کوبا تنها ۴۰ درصد از نیازهای روزانه نفت خود را تولید میکند و فقدان واردات بینالمللی در نهایت کشور را فلج خواهد کرد. کارشناسان میگویند با توجه به نقش حیاتی نفت در حملونقل عمومی، کارخانهها و مزارع، بقای حکومت کوبا این بار به شدت در هالهای از ابهام قرار دارد و برخلاف پیشبینیهای گذشته پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، اکنون هیچ حامی خارجی آماده نجات اقتصاد درهمشکسته کوبا نیست.
واکنش هاوانا و دورنمای مذاکرات
میگل دیاز-کانل، رئیسجمهور کوبا، هفته گذشته در کنفرانس خبری نادری، به وخامت اوضاع کشور اذعان کرد. او برنامههایی را برای سهمیهبندی ذخایر محدود نفت داخلی و توسعه انرژیهای خورشیدی و بادی تشریح کرد، اما هیچ اشارهای به قراردادهای جدید واردات نفت نکرد. دولت کوبا پیامهای متناقضی به دولت ترامپ ارسال کرده است؛ از یک سو پیامهای تند در شبکههای اجتماعی منتشر میکند و از سوی دیگر بیانیههایی ملایمتر صادر مینماید و پیشنهاد ازسرگیری همکاری در موضوعاتی مانند مبارزه با تروریسم، پولشویی و قاچاق مواد مخدر را داده است.
یک مقام آمریکایی که مجاز به صحبت علنی نبود، گفت مقامات کوبایی عصبی هستند زیرا کمکم متوجه شدهاند که انقلابشان به پایان خط رسیده است. او افزود که مشکل این نیست که دو طرف صحبت نمیکنند، بلکه اختلاف بنیادی بر سر این است که چه موضوعی باید روی میز مذاکره باشد. دولت ترامپ در صورت نزدیک شدن مقامات کوبایی با پیشنهادهای قابلتوجهی مانند اجازه فعالیت بیشتر به بخش خصوصی و احزاب سیاسی رقیب، مایل به تعامل فعالتر خواهد بود و به دنبال گفتوگوهایی مشابه مذاکرات جاری در ونزوئلاست. با این حال، ریکاردو زونیگا، مقام سابق دولت اوباما، معتقد است که این رویکرد دشوار خواهد بود؛ زیرا در کوبا مقامی مانند دلسی رودریگز، رهبر موقت ونزوئلا که مایل به آرام کردن دولت ترامپ باشد، وجود ندارد.
چالشهای پیشرو و تحلیل کارشناسان
بسیاری از کارشناسان به چالش کلیدی دیگری اشاره میکنند: در صورت سقوط حکومت کوبا، مشخص نیست چه کسی کشور را رهبری خواهد کرد، زیرا حکومت اکثر رهبران اپوزیسیون را زندانی کرده یا آنها را به تبعید فرستاده است. پیتر کورنبلو، نویسنده و منتقد سیاستهای اقتصادی سختگیرانه آمریکا، معتقد است که مذاکرات پشت پرده در جریان است. او گفت: «گفتوگو، حتی تحت فشار، بهتر از تهاجم آشکار آمریکاست و راه خروجی بالقوهای برای هر دو طرف فراهم میکند.» آیدا فرر، استاد تاریخ دانشگاه پرینستون نیز تأکید کرد که اگرچه پیشبینیهای گذشته درباره سقوط دولت کوبا اشتباه بوده است، اما این بار هیچ حامی مالیای برای نجات اقتصاد درهمشکسته کوبا در انتظار نیست.
