افشاگری: ابزار تعرفهای ترامپ در مقابل نفت ایران چگونه فرو ریخت؟
تحریمهای ترامپ علیه صادرات نفت ایران و تعرفههای تجاری، اقتصاد ایران و بازار جهانی نفت را تحت فشار حداکثری قرار داده است.
تهران، رئیسجمهور آمریکا، فرمان اجرایی تعرفه ۲۵ درصدی بر واردات کالاها و خدمات از کشورهایی را که با ایران مراوده تجاری خواهند داشت، امضا کرد. این اقدام جدید در راستای تمرکز فشار حداکثری بر اقتصاد ایران، به ویژه در بخش فروش نفت و محصولات پتروشیمی، صورت گرفته است. با این حال، کارشناسان معتقدند که به دلیل بزرگی و پیچیدگیهای ذاتی بازار جهانی نفت، این ابزار تعرفهای نیز نمیتواند به توقف کامل صادرات نفت ایران منجر شود.
سابقه تلاشهای آمریکا برای مهار صادرات نفت ایران
در دور قبلی ریاستجمهوری خود، ترامپ برنامه توقف صادرات نفت ایران را با هدف «صفر شدن» فروش نفت این کشور در دستور کار قرار داد. او از طریق تحریمهای تجاری گسترده تلاش کرد تا جلوی صادرات نفت ایران را بگیرد؛ اما در عمل در تحقق رویای «صفر شدن» صادرات نفت ایران ناکام ماند. ایران همواره راههای جایگزین برای تداوم تجارت نفتی خود یافته و حتی در اوج تحریمهای ظالمانه نیز رکوردشکنیهایی در زمینه صادرات نفت داشته است.
رشد چشمگیر تولید و صادرات نفت ایران در دوران تحریم
آمارهای اخیر نشاندهنده افزایش قابل توجه تولید و صادرات نفت ایران در شرایط تحریمی است. در فروردین ۱۴۰۴، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران از افزایش ۷ درصدی تولید نفت خبر داد. بر اساس دادههای مؤسسه ورتکسا، در ژوئن ۲۰۲۵ (مرداد ۱۴۰۴)، میانگین صادرات نفت خام ایران به ۱.۸ میلیون بشکه در روز رسید که بالاترین سطح ثبتشده در صادرات نفت کشور در دهه اخیر محسوب میشود. همچنین در شهریور ۱۴۰۴، رکورد تازهای در تولید نفت خام به ثبت رسید و تولید کشور به بالاترین سطح خود در هفتونیم سال اخیر رسید. این دستاوردها در شرایطی محقق شد که ترامپ در دور دوم ریاستجمهوری خود، تمامی ابزارهای تحریمی و سنگاندازی ممکن را علیه صادرات نفت ایران به کار گرفته و حتی به شناسایی و تحریم اشخاص نیز مبادرت ورزید.
تحلیل ابزار تعرفهای جدید و چشمانداز بازار
ابزار تعرفهای جدید، به عنوان مسیری تازه در تحریمهای علیه ایران، اگرچه ممکن است برخی دولتها را به اتخاذ تصمیمات مشابه هند در سال ۲۰۱۹ (که از زمره خریداران بزرگ نفتی ایران خارج شد) سوق دهد، اما فعالیت بخش غیردولتی در کشورهای خریدار، تقاضای رو به رشد جهانی و تمایل کشورها برای چانهزنی در بازار نفت، همواره مسیرهایی را برای نفت باکیفیت ایران باز خواهد کرد. وزارت نفت ایران نیز با ابزارهای تحریمی مختلف آشنا شده و به صادرات نفت ایران به انحای گوناگون ادامه داده است. تجارب ارزنده به دست آمده در سالهای تحریم، بازیگران صنعت نفت ایران را در مواجهه با چالشهای جدید توانمند ساخته است.
پیامدهای احتمالی بر فرآوردههای نفتی و پتروشیمی
در حالی که صادرات نفت خام ایران به دلیل پیچیدگیهای بازار جهانی کمتر تحت تأثیر این ابزار قرار میگیرد، موضوع تعرفهگذاری ترامپ ممکن است در زمینه تجارت محصولات پتروشیمی و فرآوردههای نفتی ایران، به گسترش بازارهای غیررسمی خرید و فروش در بخش انرژی منجر شود. میزان همراهی کشورها با این اقدام آمریکا و تصمیماتی که کشورهای واردکننده محصولات انرژی اتخاذ خواهند کرد نیز در تعیین اثرات نهایی این فرمان اجرایی ترامپ، بسیار مهم و مؤثر خواهد بود.
