صنعت برق در بحران: راه نجات، خروج دولت از میدان رقابت؟
مقابله با ناترازی برق با سرمایهگذاری در تجدیدپذیرها و مدیریت مصرف
مدیرعامل توانیر، راهکار پایدار برای عبور از چالش ناترازی برق در کشور را در حرکت مرحلهای به سمت اصلاح الگوی مصرف، توسعه بازار برق آزاد و برق سبز، بهکارگیری گواهیهای صرفهجویی و کاهش نقش مستقیم دولت در خرید و فروش انرژی دانست.
ریشه ناترازی؛ از سرکوب قیمت تا رشد غیرمولد مصرف
مصطفی رجبیمشهدی، در همایش دانشافزایی مدیران و ذینفعان بازار برق، با اشاره به سهم بالای یارانه انرژی در اقتصاد کشور، اظهار داشت که یارانههای سنگین و سرکوب قیمتها موجب شده است تا شاخص شدت مصرف انرژی در ایران، برخلاف روند جهانی، رو به افزایش باشد و برای تولید کالا و خدمات، انرژی بیشتری مصرف شود.
وی با بررسی روندهای بلندمدت قیمت برق و اثرگذاری سیاستهایی مانند تثبیت قیمتها، تصریح کرد که عدم اصلاح متناسب قیمت برق با تورم طی سالیان گذشته، هم رشد مصرف را توجیهپذیر کرده و هم امکان سرمایهگذاری برای توسعه تولید و شبکه را از صنعت برق سلب نموده است. مدیرعامل توانیر افزود که رشد پرشتاب مصرف و ورود بارهای جدید، فشار مضاعفی بر شبکه وارد کرده و پاسخگویی صرفاً با احداث واحدهای جدید نیروگاهی، نیازمند سرمایهگذاری سنگین و سوخت فراوان است که با محدودیتهای سوختی کشور در تضاد است.
برنامههای جامع برای مدیریت مصرف و توسعه زیرساخت
رجبیمشهدی از برنامههای عبور از اوج بار و کاهش ناترازی سخن گفت و خاطرنشان کرد که مدیریت مصرف، افزایش تولید و توسعه شبکه باید بهصورت همزمان پیش برود. وی به تداوم برنامههای توسعهای شامل گسترش نیروگاههای تجدیدپذیر، ارتقای واحدهای موجود، توسعه خطوط و پستها و نیز اجرای اقدامات مدیریت مصرف اشاره کرد و هدف را کاهش ناترازی و پایداری شبکه در سال آینده عنوان نمود.
مدیرعامل توانیر تأکید کرد که توسعه تجدیدپذیرها بدون ایجاد تقاضای پایدار با چالش مواجه میشود؛ زیرا برق تولیدی این منابع دارای قیمت تمامشده است و در صورت عدم تعریف تقاضای کافی، مطالبات از دولت افزایش یافته و بازگشت سرمایه سرمایهگذاران با ریسک روبهرو خواهد شد. وی بازارسازی برای تقاضا و استفاده از ظرفیتهای قانونی و سازوکارهای جدید بازار را راهکار این چالش دانست.
بازار رقابتی و ابزارهای نوین مدیریت تقاضا
رجبیمشهدی با اشاره به اینکه بهینهسازی مصرف در شرایط برق ارزان توجیه اقتصادی ندارد، افزود: باید با ابزارهای انگیزشی، سمت تقاضا را به بازیگری فعال تبدیل کرد. وی از گواهی صرفهجویی انرژی، کارور برق (بهعنوان اپراتور انرژی و تجمیعکننده اقدامات کاهش مصرف) و مشارکت مستقیم صنایع، بهعنوان مسیرهای عملیاتی نام برد. او تأکید کرد که صنایع میتوانند از این ابزارها برای جبران نیاز مصرف و کاهش ریسک محدودیتها بهرهمند شوند.
وی به اصلاحات انجامشده در روابط مالی و افزایش سهم معاملات از مسیر بورس و قراردادهای دوجانبه اشاره کرد و تصریح کرد که با وجود ریلگذاریها، هنوز برای کشف قیمت و رقابت سالم به شفافیت کامل نرسیدهایم. رجبیمشهدی افزود: جهتگیری اصلی باید این باشد که نقش دولت در خرید و فروش برق به حداقل برسد و ابزارهای بازار از جمله تابلوی برق آزاد، برق سبز و گواهی صرفهجویی توسعه یابد؛ بهگونهای که بهویژه مصارف نامتعارف و بالاتر از الگو از مسیر بازار و نه از منابع یارانهای تأمین شوند.
چالشهای مالی و ضرورت انضباط اقتصادی
مدیرعامل توانیر با ارائه برآوردهایی از وضعیت اقتصادی صنعت برق، گفت که متوسط قیمت فروش در برابر قیمت تمامشده فاصله معناداری دارد و تداوم این وضعیت به افزایش کسری منابع، رشد بدهیها و کاهش توان سرمایهگذاری منجر میشود که پایداری شبکه را در سالهای آینده تهدید میکند.
وی همچنین بر لزوم تأمین مالی سرمایهگذاریهای پیشبینیشده در چارچوب تکالیف برنامه هفتم توسعه اشاره کرد و گفت: تحقق اهداف توسعهای، بدون اصلاح سازوکار اقتصادی و تقویت جذابیت سرمایهگذاری برای بخش خصوصی، دشوار خواهد بود. رجبیمشهدی با اشاره به مطالبات و بدهیهای انباشته صنعت برق، بر ضرورت سازوکارهای کارآمد برای وصول مطالبات و کاهش فشار مالی تأکید کرد و افزود که استمرار کسری منابع، چرخه بدهی را بازتولید میکند و باید همزمان با توسعه بازار، راهکارهای واقعبینانه برای مدیریت مطالبات و تعهدات اجرا شود.
دعوت به مشارکت برای توسعه پایدار صنعت برق
رجبیمشهدی در پایان با تأکید بر اینکه گذار به بازار کارآمد، شتابزده و جهشی نیست و اصلاحات باید مرحلهای، منطقی و مبتنی بر سازوکارهای روشن باشد، از مدیران و ذینفعان بازار برق خواست با ارائه پیشنهادهای اجرایی برای بهبود فضای کسبوکار، توسعه ابزارهای بازار و اقتصادیکردن مشارکت بخش خصوصی، مسیر اصلاحات را تقویت کنند تا سرمایهگذاری در تولید، شبکه و بهینهسازی مصرف، بهصورت پایدار و قابل اتکا شکل گیرد.
