فوری/جنجالی: دولت اختیارات ویژه برای حذف یارانه نان، انرژی و ارز ترجیحی خواست!
بودجه ۱۴۰۵ محور اصلاحات یارانهای: شفافیت در پرداخت مستقیم نان و انرژی
لایحه بودجه سال 1405 رویکردی نوین را برای انعکاس منابع و مصارف هدفمندی یارانهها پیشبینی کرده است. این شیوه طراحی شده تا امکان تصمیمگیری مستقل و منعطف درباره اصلاحات یارانهای را فراهم آورد و به سمت شفافسازی بیشتر و تخصیص مستقیم یارانه به ذینفعان نهایی حرکت کند. هدف اصلی این طرح، ایجاد ظرفیت قانونی برای بهبود سیاستهای حمایتی دولت بدون حذف کامل یارانهها است.
شفافسازی و اصلاح تدریجی یارانهها
بررسی جدول اعتبارات جمعیـخرجی هدفمندی یارانهها در لایحه بودجه 1405 نشان میدهد که ارقام درجشده در این بخش لزوماً به معنای حذف کامل یارانههای قیمتی نیست. در عوض، دولت با این سازوکار تلاش کرده است تا یارانههای ضمنی را شفافسازی کرده و با ایجاد ظرفیت قانونی، امکان پرداخت مستقیم یارانه به مصرفکننده نهایی را فراهم آورد. این رویکرد، بستر لازم را برای اصلاح تدریجی و مرحلهای سیاستهای یارانهای، بدون الزام به اجرای قطعی و فوری آنها، مهیا میکند.
انتقال یارانه نان به مصرفکننده نهایی
در بخش یارانه نان، جدول جمعیـخرجی این اختیار را به دولت داده است که در صورت اتخاذ تصمیم، یارانه نان را از ابتدای زنجیره (گندم و آرد نانوایان) به انتهای زنجیره و مستقیماً به مصرفکننده نهایی منتقل کند. این گام میتواند به هدفمندتر شدن حمایتها و کاهش چشمگیر اتلاف منابع در کل زنجیره تأمین نان منجر شود و کارایی یارانهها را افزایش دهد.
مدیریت یارانه انرژی و ارز ترجیحی
در حوزه یارانه انرژی، دولت مجاز شده است بنزین وارداتی مازاد بر سهمیههای فعلی را به قیمت واردات به فروش برساند. منابع حاصل از این فروش نیز بهصورت مستقیم به ذینفع نهایی اختصاص خواهد یافت. این سیاست، بدون ایجاد تغییر در سهمیههای موجود، امکان مدیریت بهینه منابع و تفکیک یارانه پنهان از قیمت واقعی را فراهم میآورد. به همین ترتیب، در بخش ارز ترجیحی نیز جدول جمعیـخرجی این امکان را میدهد که یارانه ارز ترجیحی، بهجای تخصیص در ابتدای زنجیره، به انتهای زنجیره و مستقیماً به ذینفع نهایی منتقل شود که این اقدام میتواند مانع از انحراف منابع و توزیع ناعادلانه یارانهها گردد.
تضمین شفافیت و مسئولیتپذیری منابع
نکته حائز اهمیت این است که شیوه انعکاس منابع و مصارف این سیاستها در بودجه 1405 بهگونهای طراحی شده که هرگونه منابع حاصل از اصلاحات در این بخش، بهطور کامل در همان حوزه هدفمندی یارانهها هزینه خواهد شد و به سایر بخشهای بودجه تسری نخواهد یافت. این سازوکار، شفافیت و پاسخگویی در سیاستهای حمایتی دولت را تقویت میکند و تضمین مینماید که منابع حاصل از اصلاحات به منظور حمایت مستقیم از ذینفعان نهایی مورد استفاده قرار گیرد. این مدل جدید، با درج شفاف و جداگانه منابع و مصارف مرتبط با اصلاح یارانهها، امکان اجرای این سیاستها را بدون ایجاد اختلال در سایر بخشهای بودجه عمومی فراهم میسازد و به نوعی، تصمیمگیری نهایی درباره این تغییرات را به مجلس شورای اسلامی واگذار میکند.
