نگریرا و رئال تیوی: خوره فساد در جان فوتبال اسپانیا از زمین خاکی تا برنابئو
عدم شفافیت دستمزد و فشار بر داوران لالیگا، آینده حرفهای آنها را با چالش جدی مواجه کرده است.
داوران فوتبال در اسپانیا، بهویژه آنهایی که به سطح بالای لالیگا میرسند، از درآمدهای قابل توجهی برخوردارند که با فوتبالیستهای حرفهای قابل قیاس است. با این حال، پشت هر تصمیم آنها، سیستمی پیچیده و گاهی غیرشفاف نهفته است که با فشارهای باورنکردنی و ابهامات فراوان همراه است. این مسیر حرفهای، از زمینهای خاکی آماتور آغاز شده و به استادیومهای مجلل ختم میشود، در حالی که مسیر پرفراز و نشیبی از ارزیابیها، ترفیعها و سقوطها را در بر میگیرد.
سفری طاقتفرسا از زمینهای خاکی تا لالیگا
مسیر داوران در اسپانیا ماراتنی طاقتفرساست که از لیگهای استانی و محلات حاشیهای آغاز میشود؛ جایی که هیچ دوربین خبری یا نورافکن خیرهکنندهای وجود ندارد. برای رسیدن به سطح نخبگان، داوران باید از سد تستهای بدنی بیرحمانه و ارزیابیهای متوالی عبور کنند. در گام نخست، حدود ۷۰ درصد متقاضیان به دلیل قوانین سختگیرانه و تستهای فیزیکی دشوار از گردونه رقابت خارج میشوند. این تستها شامل دویدن ۱۰۰ متر در کمتر از ۱۴ ثانیه و طی کردن یک کیلومتر زیر ۵ دقیقه، در کنار ثبت رکوردهای پرش عمودی و عرضی چشمگیر است. علاوه بر این، تسلط ۸۰ درصدی بر ۱۷ قانون فوتبال در بخش تئوری نیز الزامی است.
دستمزدها در مراحل ابتدایی ناچیز است؛ چیزی بین ۵۰ تا ۱۵۰ یورو برای هر بازی استانی که در مجموع سالانه به ۲ تا ۵ هزار یورو میرسد. ارتقاء از سطح استانی به سطح سوم کشوری بین ۲ تا ۴ سال زمان میبرد و تنها ۲۰ تا ۳۰ درصد داوران موفق به صعود میشوند.
دستمزدهای نجومی در سطح حرفهای و سایه ابهامات
با رسیدن به سطح سوم ملی، که به نوعی نیمهحرفهای تلقی میشود، دستمزد هر بازی به ۲۰۰ تا ۴۰۰ یورو افزایش مییابد، اما فشارها نیز به مراتب بیشتر میشود. تمرینات اجباری هفتگی، تستهای آمادگی جسمانی شش ماه یکبار و الزامی شدن مدرک یوفا، بخشی از این مرحله است. با این حال، ۷۰ درصد داوران در این مرحله نیز به دلیل نمرات پایین یا سیستم ارزیابی غیرشفاف از دنیای داوری کنار میروند.
ورود به دسته دوم، نقطه عطفی در مسیر داوری است که آن را به یک شغل تمامحرفهای با درآمدهای وسوسهانگیز تبدیل میکند. حقوق پایه سالانه بین ۱۲۰ تا ۱۴۰ هزار یورو است که با پاداشهای هر بازی (تا ۳۲۰۰ یورو) و پاداش داوران ویدئویی، درآمد یک داور در فصل اول حضورش در دسته دوم میتواند به ۱۸۸ تا ۲۴۲ هزار یورو برسد.
قله این هرم اما لالیگا است؛ جایی که تنها ۱۰ تا ۱۵ داور برگزیده سالانه در آن حضور دارند. حقوق ثابت ۱۶۷ هزار یورویی به همراه پاداش ۴۸۰۰ یورویی برای هر قضاوت، درآمدهای جانبی مانند حق تصویر و پاداشهای ویژه الکلاسیکو (تا ۱۰ هزار یورو)، مجموع درآمد یک داور لالیگایی را به ۳۰۰ هزار یورو در سال میرساند که بالاترین دستمزد داوری در بین لیگهای معتبر اروپایی است. رفاه این داوران دستکمی از ستارههای درجه دو باشگاههای بزرگ ندارد؛ خودروهای لوکس آئودی یا بیامو، اقامت در هتلهای ۵ ستاره، بیمه حوادث ۵۰۰ هزار یورویی، ساعتهای GPS گرانقیمت و ابزارهای آنالیز ویدئویی ۸ هزار یورویی، تنها بخشی از پکیج لاکچری آنهاست. داوران بینالمللی نیز برای هر قضاوت در سطح جهانی، ۶ تا ۱۰ هزار دلار دیگر کسب میکنند.
مدیریت نهچندان شفاف و اتمسفر مسموم
با وجود درآمدهای بالا، سایه سنگین ارزیابیهای محرمانه همچنان بر سر داوران وجود دارد. نمراتی که ناظران از ۱ تا ۱۰ به داوران میدهند، کاملاً سری باقی میماند و همین موضوع راه را برای گمانهزنیها و لابیها جهت صعود به لالیگا باز میگذارد. کمیته فنی داوران اسپانیا (CTA) که قدرت مطلق داوری را در دست دارد، همه چیز را کنترل میکند؛ از چیدمان داوری تا معرفی لیست الیت به فیفا. اما مشکل اصلی پابرجاست: نمرات داوران فقط در پایان فصل و برای تعیین صعود و سقوط اعلام میشود و هیچکس نمیداند جزئیات این نمرات بر چه اساسی بوده است. این عدم شفافیت، پاشنه آشیل داوری اسپانیاست.
ایتورالده گونزالس، داور سرشناس سابق لالیگا، فضای فعلی را «بسیار مسموم» توصیف میکند و معتقد است اعتماد به داوری به پایینترین سطح خود رسیده است. سایه سنگین پرونده نگریرا و پرداخت ۷.۳ میلیون یورو توسط باشگاه بارسلونا به نایبرئیس سابق کمیته داوران، شوک بزرگی بود که هنوز از حافظه فوتبالدوستان پاک نشده است. از سوی دیگر، حملات مداوم شبکه تلویزیونی رئال مادرید و پخش ویدئوهای جهتدار علیه داوران، باعث شده تا داوران همیشه تحت فشاری خردکننده باشند و حس کنند تمام دنیا علیه آنهاست.
نظارتهای مخفیانه و مقایسهای نگرانکننده
گزارشهای اخیر از وجود ۱۳ ناظر مخفی حکایت دارد که بازیها را از تلویزیون تماشا کرده و به داوران نمره میدهند؛ بدون اینکه هویت یا سوابق آنها فاش شود. این در حالی است که در لیگ برتر انگلیس، مسیر شفافیت کاملاً متفاوت است و حتی بحث بر سر پخش زنده مکالمات اتاق VAR است. اما در اسپانیا، سوال اینجاست که اصلاً چه کسی بر مسند قضاوت درباره داوران نشسته است؟ در لالیگا، کسی که داور را منصوب میکند، همان کسی است که به او نمره میدهد و همان کسی است که حکم سقوطش را امضا میکند؛ یک چرخه بسته و نگرانکننده که اعتماد عمومی را خدشهدار کرده است.
در نهایت، داوری در اسپانیا مجموعهای از تناقضهاست؛ از فقر و خاکِ زمینهای روستایی تا ثروت و شکوهِ لالیگا. تکنولوژی و هوش مصنوعی سعی در بهبود اوضاع دارند، اما زخمهای قدیمی و فشارهای رسانهای اجازه نمیدهد اعتماد به این منظومه بازگردد. تا زمانی که درهای اتاقهای بسته باز نشود و شفافیت به این سیستم تزریق نشود، هر سوت و هر پرچم، سوژهای برای جنجالهای بیپایان خواهد بود.