بحران بیسابقه: حمله به ناوچه ایران، هند را در باتلاق دیپلماتیک گرفتار کرد!
ناوچه دنا در اقیانوس هند؛ کانون تنشهای ایران، آمریکا و هند بر سر امنیت دریایی
تنشهای فزاینده در خاورمیانه این بار به اقیانوس هند کشیده شد؛ جایی که یک فروند زیردریایی آمریکایی بامداد چهارشنبه ناوچه جنگی «IRIF دنا» متعلق به نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران را در منطقه انحصاری اقتصادی سریلانکا هدف قرار داده و غرق کرد. این حادثه تلخ به شهادت یا ناپدید شدن دستکم ۱۰۰ نفر از سرنشینان ناوچه انجامید و تنها ۳۲ تن نجات یافتند.
رویدادی با پیامدهای منطقهای عمیق
این رخداد نه تنها یک تنش نظامی مستقیم بین دو کشور را رقم زد، بلکه به دلیل زمان و مکان وقوع آن، به سرعت ابعاد یک بحران ژئوپلیتیک با پیامدهای عمیق برای منطقه، به ویژه هند، به خود گرفت. ناوچه دنا تنها چند روز پیش از این حمله، مهمان رسمی رزمایش بزرگ نیروی دریایی هند بود.
این شناور رزمی ایرانی در بازه ۱۵ تا ۲۵ فوریه (۲۷ بهمن تا ۷ اسفند) در رزمایش بینالمللی «International Fleet Review» در سواحل هند شرکت کرده بود. این مانور که یکی از بزرگترین رزمایشهای دریایی منطقه محسوب میشود، میزبان ناوگانی از ۴۰ کشور، از جمله آمریکا و روسیه بود. حمله به این ناوچه در مسیر بازگشت از یک رویداد دوستانه که دهلی نو میزبان آن بود، دولت نارندرا مودی را در موقعیتی بسیار دشوار قرار داده است.
سکوت سوالبرانگیز و گمانهزنیهای دیپلماتیک
نخستین پرسشی که اکنون محافل دیپلماتیک را مشغول کرده، این است که آیا ایالات متحده آمریکا پیش از انجام این عملیات، هند را در جریان گذاشته بود؟ خبرگزاری بلومبرگ گزارش داده که وزارتخانههای دفاع و امور خارجه هند به درخواستها برای اظهارنظر در این باره پاسخی ندادهاند. سفارت آمریکا در دهلی نو نیز تا لحظه مخابره این خبر سکوت اختیار کرده است. این سکوت دوگانه، گمانهزنیها را درباره غافلگیر شدن دهلی نو یا بیتوجهی واشنگتن به ملاحظات یک شریک مهم منطقهای تقویت کرده است.
تبدیل "حیاط خلوت" هند به منطقه تنش
براهما چلانی، استاد برجسته مطالعات استراتژیک در مرکز پژوهشهای سیاسی دهلی نو، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «با غرق کردن شناوری که از یک رزمایش چندملیتی به میزبانی هند بازمیگشت، واشنگتن عملاً همسایگی دریایی هند را به منطقه جنگی تبدیل کرد و پرسشهای ناراحتکنندهای درباره اقتدار هند در حیاط خلوت خودش مطرح ساخت.» این حمله در آبهای سریلانکا رخ داده است؛ منطقهای که هند به طور سنتی آن را جزئی از حوزه نفوذ طبیعی خود میداند و اغلب با کلمبو مانورهای گشتزنی مشترک برگزار میکند.
معمای راهبردی دهلی نو
هند در سالهای اخیر سیاست ظریفی را در قبال خاورمیانه دنبال کرده است؛ از یک سو روابط نزدیکی با رژیم صهیونیستی دارد و از سوی دیگر با ایران در پروژههای مهمی مانند بندر چابهار همکاری میکند. در عین حال، ارتش هند برای مدرنسازی تجهیزات خود شدیداً به همکاری با آمریکا وابسته است. این حادثه موازنهای را که دهلی نو به دقت حفظ کرده بود، برهم زده است. هند که در جنگ اوکراین نیز مسیر بیطرفی را برگزید و با خرید نفت از روسیه خشم غرب را برانگیخت، اکنون با بحرانی بسیار نزدیکتر به مرزهای خود روبهروست.
پیامدهای امنیتی و چالشهای آتی
این رویداد، علاوه بر فشارهای دیپلماتیک، نگرانیهای امنیتی جدی نیز برای هند ایجاد کرده است. حضور یک زیردریایی تهاجمی آمریکا در یکی از شلوغترین کریدورهای کشتیرانی جهان، پرسشهایی را درباره امنیت خطوط تجاری و حاکمیت دریایی منطقه برمیانگیزد. کارشناسان معتقدند دهلی نو اکنون در بنبستی راهبردی گرفتار شده است: اگر سکوت اختیار کند، اقتدارش در منطقه زیر سوال میرود و اگر اعتراض کند، ممکن است روابطش با واشنگتن، که به ویژه در حوزه دفاعی برایش حیاتی است، تیره شود.
در پی این حادثه، مقامات ایران تاکید کردهاند که آمریکا از غرق کردن ناوچه دنا به شدت پشیمان خواهد شد.
