شوک به اردوغان: اپوزیسیون، آنکارا را از طرح صلح غزه بیرون میکشد
ترکیه با طرح صلح غزه، به دنبال بهبود روابط با اسرائیل و مدیریت بحران منطقه است.
اوزگور اوزل، رهبر حزب جمهوری خلق (ج.ه.پ) و بزرگترین حزب مخالف دولت در ترکیه، به طور رسمی از دولت رجب طیب اردوغان خواست تا از طرح موسوم به "صلح غزه" خارج شود. این فراخوان در یک سخنرانی رسمی توسط اوزل مطرح شد و وی تاکید کرد که حضور ترکیه در این طرح، به اعتبار بینالمللی این کشور لطمه میزند و قابل قبول نیست.
فراخوان حزب جمهوری خلق برای خروج از "طرح صلح غزه"
اوزگور اوزل در سخنرانی خود، خطاب به رئیسجمهور اردوغان گفت: «اردوغان را به ترک آن میز، فرامیخوانم.» وی پیش از این نیز در جریان سفر هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، به واشنگتن برای شرکت در نشست مرتبط با طرح صلح غزه، نسبت به حضور فیدان در کنار وزیر امور خارجه رژیم اسرائیل انتقاد کرده بود و آن را مایه خدشه به آبرو و اعتبار ترکیه دانست.
رهبر حزب جمهوری خلق، با یادآوری وضعیت دشوار مردم غزه، اعلام کرد که باید در هر محفلی از "قتل عام ۷۱۰۰۰ فلسطینی و جنایات و نسلکشی اسرائیل در غزه" سخن گفت. وی تاکید کرد که ترکیه از اوایل دهه ۱۹۷۰ همواره صادقانهترین حمایت دیپلماتیک و بشردوستانه را از مسئله فلسطین و راهحل دو دولت ارائه داده است. اوزل، اسرائیل را "که توسط آمریکا لوس و ننر بارآمده" خواند و اقدامات آن را "نسلکشی بزرگ" توصیف کرد. او از جامعه بینالملل و همچنین ترکیه به دلیل عدم واکنش قاطع در زمان مناسب انتقاد کرد.
اوزل طرح صلح غزه را که توسط ترامپ مطرح شده و جامعه بینالمللی را به هیئتی دعوت کرده، مورد سرزنش قرار داد و گفت که کشورهای منطقی طرفدار فلسطین از این طرح فاصله گرفتهاند. وی متاسفانه، ترکیه را بخشی از این ساختار دانست که "مطلوب منابع ترامپ و اسرائیل است" و بیان کرد که "هاکان فیدان به نمایندگی از اردوغان در کنار وزیر امور خارجه اسرائیل ایستاد و با هم عکس گرفتند." او این ساختار را "نهاد حاکم بر طرح اخراج فلسطینیها از غزه، ساخت هتل در آنجا و دادن منابع هیدروکربن به ترامپ" توصیف کرد و تاکید کرد که "اگر ترکیه در آنجا باشد، اگر بخشی از این ننگ شود، اگر با نتانیاهو سر یک میز بنشیند، به هیچ وجه قابل قبول نیست."
اوزل در پایان افزود: «ما، به عنوان حزب جمهوری خلق، از اردوغان و دولت حزب عدالت و توسعه میخواهیم که فوراً میزی را که نتانیاهوی کودککش و نسلکش و اسرائیل پشت آن نشسته، ترک کنند و از همه در ترکیه به خاطر این اشتباه عذرخواهی کنند.»
بلندپروازیهای اردوغان در بحبوحه مخالفتها
دولت ترکیه همچنان بر اعزام نیروی نظامی به غزه برای مشارکت در تضمین صلح پافشاری میکند. با این حال، رژیم صهیونیستی به شدت با این ایده مخالف است و آمریکا نیز به عنوان مهمترین حامی تلآویو، به شکل قاطعانه از حضور نظامیان ترکیه در غزه حمایت نکرده و معتقد است که این موضوع باید با موافقت نهایی نتانیاهو صورت گیرد.
با وجود مخالفتها، دستگاه دیپلماسی ترکیه امیدوار است از طریق حضور در گروه موسوم به "مشارکت برای صلح غزه"، فرصتی برای بهرهمندی از مزایای تبلیغاتی و ارزش نمادین اعزام سرباز به غزه پیدا کند. از منظر محافظهکاران و ملیگرایان ترکیه، اعزام نیرو به غزه یادآور خاطرات دوران عثمانی است و پیشبینی میشود در صورت نهایی شدن این برنامه، حزب عدالت و توسعه به رهبری رجب طیب اردوغان، موج تبلیغاتی بزرگی را به راه انداخته و حضور سربازان ترک در غزه را به عنوان دستاوردی مهم از مشارکت اردوغان در رهبری جهانی قلمداد کند.
گروههای سینمایی و تلویزیونی نزدیک به حزب عدالت و توسعه و سازمان اطلاعات ترکیه (میت)، تاکنون بارها آثاری تولید کردهاند که در آنها، ماموران برجسته امنیتی ترکیه در فلسطین با نیروهای اسرائیلی درگیر میشوند. این در حالی است که تا پیش از ۷ اکتبر، ترکیه وارد فاز عادیسازی روابط با رژیم صهیونیستی شده بود و کنفرانسهای متعددی برای توسعه همکاریهای تجاری-گردشگری برگزار شده بود.
چالشهای عمیق در روابط آنکارا و تلآویو
پس از نسلکشی و جنایات گسترده رژیم صهیونیستی در غزه، چندین ماه طول کشید تا اردوغان سرانجام تحت فشارهای زیاد، صادرات کالا از ترکیه به سرزمینهای اشغالی را متوقف کند. جالب اینجاست که در هفتهها و ماههای نخست، اردوغان و فیدان بر آمادگی برای میانجیگری بین اسرائیل و حماس پافشاری میکردند، اما رژیم صهیونیستی هیچگاه این درخواستها را نپذیرفت و با هر نوع دخالت ترکیه مخالف است.
بسیاری از مقامات رژیم اسرائیل، هرگونه مشارکت و دخالت ترکیه، به ویژه در نقشهای نظامی یا صلحبانی، را یک تهدید امنیتی میدانند. ترکیه و اسرائیل در رقابت برای نفوذ در عرصههای مختلف از غزه گرفته تا سوریه و استراتژی دریایی گرفتار شدهاند. اسرائیل به طور فزایندهای با شرکای کوچکتر دریای سرخ و بازیگران خلیج فارس، شرایط را برای ترکیه پیچیدهتر کرده است. به دلیل پافشاری رژیم صهیونیستی، ترکیه از حضور در تمام نشستهای اتحادیه گاز مدیترانه کنار گذاشته شد.
چشمانداز آینده روابط ترکیه و اسرائیل از نگاه تحلیلگران
تحلیلگران سیاست خارجی تاکید میکنند که بیاعتمادی متقابل و منافع ملی متفاوت، عادیسازی ساده روابط را دشوار میکند. گزارشهای موسساتی مانند موسسه خاورمیانه نشان میدهد که ترکیه میخواهد اسرائیل قبل از از سرگیری روابط عمیقتر، با تضمینهای امنیتی قابل توجهی در سوریه و غزه موافقت کند، اما این روند کند و حتی ناممکن شده است.
به باور اغلب تحلیلگران سیاسی در ترکیه، بهبود سریع روابط بدون پیشرفت در نتایج آتشبس غزه و ایجاد اعتماد امنیتی دشوار است و در کوتاهمدت امکان توافق وجود ندارد. با این حال، در میانمدت، میتوان انتظار داشت که توافقهای امنیتی حاصل از مذاکره در سوریه، میتواند فضایی را برای عادیسازی نسبی روابط ایجاد کند. در فاز بلندمدت نیز، در حوزههای انرژی، تجارت و ثبات منطقهای، ممکن است زمینه برای یک بازتنظیم استراتژیک وجود داشته باشد که مستلزم تغییرات سیاسی و دیپلماتیک از هر دو طرف است.
در حال حاضر، دیدگاههای اسرائیل عمدتاً امنیتی و نسبت به نقش ترکیه بدبین هستند و اندیشکدههای خارجی بر رقابت و بیاعتمادی به عنوان موانع ساختاری برای تعامل مجدد تاکید میکنند. اندیشکده مطالعات خاورمیانه در آمریکا بر این باور است که مشارکت مداوم ترکیه میتواند به شکلدهی دستور کار بازسازی غزه به گونهای که با اهداف گستردهتر صلح و ثبات همسو باشد، کمک کند. انستیتوی واشنگتن نیز اشاره کرده که در یک تلاش صلح مرحلهای، ترکیه میتواند با توجه به روابطی که با حماس و قطر دارد، نقشی در عملیات بشردوستانه ایفا کند. اما هیچیک از این دو موسسه فکری آمریکایی به احتمال حضور نظامیان ترکیه در غزه اشاره نکردهاند. بنیاد دفاع از دموکراسیها (FDD) نیز مداخله ترکیه را به دلیل مخالفت اسرائیل و بیاعتمادی به موضع سیاسی آنکارا محدود میداند و اعلام کرده که بدون برچیدن شبکههای حمایتی مرتبط با حماس، نقش ترکیه باید به تدارکات بشردوستانه محدود شود، نه عملیات نظارت نظامی و امنیتی.
