اولتیماتوم هستهای ایران: ما بر سر این حق هرگز کوتاه نمیآییم!
برنامه هستهای ایران و خلع سلاح اتمی: چندجانبهگرایی و معاهده عدم اشاعه کلید امنیت بینالمللی از خاورمیانه تا فضا.
ژنو، معاون امور حقوقی و بینالمللی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران روز دوشنبه، چهارم اسفندماه ۱۴۰۴، در سخنرانی خود در نشست عالیرتبه کنفرانس خلع سلاح در ژنو، مواضع اصولی کشور را تشریح کرد. کاظم غریبآبادی در این نشست بر ضرورت بازگشت جامعه بینالمللی به چندجانبهگرایی مؤثر، خلع سلاح واقعی و احترام بیقیدوشرط به حقوق بینالملل تاکید کرد.
چالشهای امنیت بینالمللی و تضعیف چندجانبهگرایی
غریبآبادی با اشاره به شرایط پیچیده و نگرانکننده امنیت بینالمللی، استمرار منازعات مسلحانه، تداوم اشغالگری و ارتکاب جنایات در منطقه غرب آسیا توسط رژیم اسرائیل و نیز تضعیف اصول بنیادین منشور ملل متحد را از چالشهای جدی پیشروی صلح و امنیت جهانی برشمرد. وی تصریح کرد که فرسایش چندجانبهگرایی و گسترش رویکردهای یکجانبهگرایانه، چرخهای خطرناک از رقابتهای تسلیحاتی، بهویژه در حوزه هستهای را احیا کرده است.
تهدید سلاحهای هستهای و ضرورت خلع سلاح کامل
معاون وزیر امور خارجه با تأکید بر اینکه سلاحهای هستهای همچنان بزرگترین تهدید علیه بشریت و تمدن انسانی به شمار میروند، خاطرنشان کرد: «تداوم اتکای برخی دولتها به این سلاحها در دکترینهای امنیتی خود، در تضاد آشکار با تعهدات بینالمللی آنان بوده و بنیانهای اخلاقی و حقوقی رژیم عدم اشاعه را تضعیف میکند.» وی خواستار تعهد فوری، غیرقابل بازگشت و قابل راستیآزمایی تمامی دارندگان این سلاحها به نابودی کامل زرادخانههای هستهای شد.
هشدار درباره نظامیسازی فضا و حفظ مقاصد صلحآمیز
غریبآبادی همچنین نسبت به روند فزاینده نظامیسازی فضای ماورای جو هشدار داد و تلاش برخی کشورها برای تعریف فضا بهعنوان عرصهای برای تقابل نظامی را تهدیدی علیه میراث مشترک بشریت دانست. او بر ضرورت حفظ فضای ماورای جو صرفاً برای مقاصد صلحآمیز و جلوگیری از تسلیحاتیسازی آن تاکید کرد.
تاکید بر حق ایران برای انرژی هستهای صلحآمیز
معاون وزیر امور خارجه کشورمان در ادامه، معاهده عدم اشاعه سلاحهای هستهای (NPT) را سنگبنای نظام جهانی عدم اشاعه و خلع سلاح دانست و تصریح کرد: «جمهوری اسلامی ایران همواره به تعهدات خود ذیل این معاهده پایبند بوده است.» وی تاکید کرد حق ایران برای بهرهمندی از انرژی هستهای صلحآمیز، حقی ذاتی، غیرقابل مذاکره و تضمینشده در چارچوب حقوق بینالملل است و نمیتوان آن را بهعنوان پیششرط مذاکرات، تعلیق یا سلب کرد.
غریبآبادی با رد قاطع هرگونه ادعا درباره اهداف نظامی برنامه هستهای ایران، اظهار داشت: «جمهوری اسلامی ایران نه سلاح هستهای در اختیار دارد، نه در پی دستیابی به آن بوده و نه چنین قصدی دارد. برنامه هستهای ایران کاملاً صلحآمیز بوده و بر مبنای تعهدات حقوقی و اصول اعتقادی و اخلاقی کشور که سلاحهای کشتارجمعی را مردود میشمارد، هدایت میشود.»
انتقاد از رویکردهای دوگانه و فراخوان برای کنوانسیون جامع
معاون وزیر خارجه با انتقاد از رویکردهای دوگانه در اجرای تعهدات خلع سلاح، تاکید کرد: «پیشرفت واقعی در حوزه عدم اشاعه تنها در سایه تعهدات متوازن، متقابل و الزامآور امکانپذیر است و دولتهای دارنده سلاح هستهای باید بدون تأخیر به تعهدات خود ذیل ماده ششم معاهده عدم اشاعه عمل کنند.» او خواستار آغاز مذاکرات برای تدوین یک کنوانسیون جامع سلاحهای هستهای و ارائه تضمینهای امنیتی الزامآور به دولتهای غیرهستهای شد.
فرصتهای دیپلماسی و حق ذاتی دفاع مشروع
کاظم غریبآبادی با اشاره به تحولات اخیر دیپلماتیک در ژنو، از وجود فرصت جدید برای حلوفصل اختلافات از طریق گفتوگو خبر داد و تاکید کرد: «هرگونه مذاکره پایدار باید مبتنی بر احترام متقابل، رفتار برابر و اجرای غیرگزینشی قواعد بینالمللی باشد.» وی در عین حال تصریح کرد: «جمهوری اسلامی ایران در کنار انتخاب مسیر دیپلماسی، آمادگی کامل برای دفاع از حاکمیت، تمامیت ارضی و ملت خود را دارد و در صورت لزوم، از حق ذاتی دفاع مشروع وفق منشور ملل متحد استفاده خواهد کرد.»
ابتکار ایجاد منطقه عاری از سلاح هستهای در خاورمیانه
غریبآبادی همچنین بار دیگر ابتکار دیرینه جمهوری اسلامی ایران برای ایجاد منطقه عاری از سلاحهای هستهای و سایر سلاحهای کشتارجمعی در منطقه خاورمیانه را یادآور شد و تاکید کرد: «تحقق این هدف، مستلزم پایبندی همگانی به معاهده عدم اشاعه و قرار گرفتن تمامی تأسیسات هستهای منطقه تحت پادمانهای جامع است.» وی وجود سلاحهای کشتارجمعی در اختیار رژیم اسرائیل و تهدیدات هستهای مکرر آن را مانعی جدی در مسیر تحقق این هدف دانست.
چشمانداز صلح پایدار و همکاری بینالمللی
در پایان با تأکید بر اینکه صلح پایدار از مسیر فشار و تهدید حاصل نمیشود، بلکه بر گفتوگو، احترام متقابل، حاکمیت قانون و چندجانبهگرایی واقعی استوار است، معاون امور حقوقی و بینالمللی وزارت امور خارجه اعلام کرد: «جمهوری اسلامی ایران آماده همکاری با دولتها برای تقویت معماری بینالمللی خلع سلاح و حرکت به سوی جهانی عاری از سلاحهای هستهای است.»