پشتپرده خروج جنجالی آمریکا از سوریه: واشنگتن چه نقشهای در سر دارد؟
تعدیل تاکتیکی حضور نظامی آمریکا در سوریه؛ از خروج احتمالی از التنف و الشدادی تا مدیریت نیابتی و چالش حکومت جولانی.
در حالی که مباحث پیرامون کاهش حضور نظامی آمریکا در سوریه طی ماههای اخیر در کانون توجه رسانههای منطقهای و بینالمللی قرار داشت، به نظر میرسد واشنگتن گامهایی عملی در این زمینه برداشته است. پس از خروج نیروهای آمریکایی از پایگاه التنف در مثلث مرزی سوریه، عراق و اردن طی سه روز گذشته، وزارت دفاع حکومت ابومحمد جولانی اعلام کرد که پایگاه نظامی «الشدادی» در حومه «الحسکه» را با هماهنگی طرف آمریکایی تحویل گرفته است.
خروج نیروهای آمریکایی از التنف و الشدادی
بر اساس گزارشها، نیروهای آمریکایی تجهیزات خود را از پایگاه الشدادی به سمت اربیل در اقلیم کردستان عراق منتقل کرده و این پایگاه را تخلیه کردهاند. همچنین نهاد موسوم به دیدهبان حقوق بشر سوریه گزارش داد که آمریکاییها پس از عقبنشینی از بخشهایی از پایگاه الشدادی، برخی از مقرهای مستقر و تجهیزات را به آتش کشیدهاند که ستونهای دود از این مناطق مشاهده شده است. این اقدام همزمان با تحرکات و جابهجاییهای نظامی در اطراف پایگاه صورت گرفته است.
این در حالی است که نیروهای ائتلاف آمریکا همچنان در شماری دیگر از مواضع در شمال شرق سوریه، از جمله پایگاه خراب الجیر در منطقه رمیلان و موضعی در قصریک حضور دارند. این امر ابهامات را در مورد آینده حضور نظامی آمریکا و ائتلاف آن در شمال شرق سوریه افزایش میدهد.
ابهامات پیرامون اهداف آمریکا در سوریه
تحلیلگران بر این باورند که خروج نیروهای آمریکایی از این دو پایگاه و تحویل آنها به حکومت جولانی، لزوماً به معنای خروج کامل آمریکا از سوریه یا کمرنگ شدن نقش نظامی آن در این کشور نیست. این اقدام در وهله نخست میتواند در چارچوب تلاشهای واشنگتن برای کاهش هزینههای نظامی صورت گرفته باشد. کارشناسان معتقدند آمریکا در تلاش است تا از طریق نیروهای نیابتی خود، نفوذش را در سوریه حفظ کند؛ به ویژه آنکه حکومت جولانی کاملاً تابع و وابسته به آمریکاست و تحویل پایگاهها به وزارت دفاع آن رژیم به معنای استقلال نیروهای نظامی جولانی در این پایگاهها تلقی نمیشود.
همچنین، سایر نیروهای ائتلاف بینالمللی به رهبری آمریکا همچنان در مناطقی که نیروهای آمریکایی از آن خارج شدهاند، حضور دارند. به نظر میرسد آمریکا در چارچوب بخشی از توافقات اخیر خود، اداره برخی مناطق را به حکومت جولانی سپرده است که تحت نظارت کامل واشنگتن بوده و منافع امنیتی و ژئوپولیتیکی آمریکا را در اولویت قرار میدهد.
تغییر رویکرد: از حضور مستقیم تا مدیریت نیابتی
به عنوان مثال، حضور نیروهای آمریکایی در پایگاه التنف در یک منطقه بیابانی و وسیع، هزینههای لجستیکی بالایی برای واشنگتن به همراه داشت، اما آمریکا به دلیل موقعیت راهبردی این پایگاه، حاضر به تامین این هزینهها بود. این پایگاه که آمریکاییها آن را مرکز اصلی عملیاتهای ائتلاف بینالمللی علیه گروه تروریستی داعش معرفی میکردند، در واقع مرکز برنامهریزی برای بسیاری از عملیاتهای ائتلاف آمریکا علیه ارتش عربی سوریه و متحدان آن در دیرالزور و صحرای سوریه در دوره دولت سابق بود.
با این حال، پس از روی کار آمدن حکومت ابومحمد جولانی که تابع آمریکاست، واشنگتن دیگر نیازی به پرداخت هزینههای گزاف برای نگهداشتن نیروهای خود در پایگاه التنف نمیبیند؛ به ویژه که نفوذ روسیه نیز در مناطق اطراف این پایگاه کاهش یافته و بیشتر بر سواحل سوریه متمرکز شده است.
خروج "مشروط" و ابهامات بیانیه سنتکام
همزمان با این تحولات، حکومت جولانی به آمریکاییها اجازه اشغال پایگاههای نزدیک دمشق را داده و گزارشها در این زمینه را تکذیب نکرده است. بیانیه فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) که ۲۴ ساعت پس از تکمیل عقبنشینی از پایگاه التنف منتشر شد، مبهم است. در این بیانیه کوتاه آمده است که «فرماندهی مرکزی آمریکا در ۱۱ فوریه به عنوان بخشی از یک انتقال آگاهانه و مشروط، خروج منظم نیروها از پایگاه التنف در سوریه را تکمیل کرد.» عبارت «انتقال آگاهانه و مشروط» ابهامات زیادی را درباره نوع خروج آمریکا از این پایگاه مطرح میکند.
همانطور که اشاره شد، نیروهای آمریکایی پس از خروج از پایگاه الشدادی، تجهیزات خود را به اقلیم کردستان عراق منتقل کردهاند که این امر به معنای جابهجایی و تغییر اولویتها در راستای منافع آمریکا است، نه خروج کامل از منطقه.
تحلیل کارشناسان: تعدیل تاکتیکی نه پایان اشغالگری
ناظران امور معتقدند اقدام آمریکا با خروج از پایگاههای التنف و الشدادی، در واقع به معنای کاهش حضور و نفوذ نظامی یا تغییر موقعیت در این کشور نیست؛ بلکه واشنگتن صرفاً در حال جابهجایی و انتقال پایگاهها و نیروهای خود در سوریه است، نه برچیدن آنها. شواهد نشان میدهد که آمریکا به پایگاههای حیاتیتر در سوریه، به ویژه پایگاههای اطراف دمشق توجه دارد و پس از تغییر واقعیتهای میدانی و روی کار آمدن حکومتی مطیع واشنگتن، دیگر نیازی به حضور مستقیم در مناطق پرخطر و پرهزینه سوریه نمیبیند.
الیاس المر، کارشناس امور نظامی منطقه، در این زمینه اعلام کرد که تحویل پایگاههای التنف و الشدادی به حکومت جولانی به معنای پایان حضور نظامی آمریکا در سوریه نیست، بلکه توزیع مجدد نیروهای آمریکایی و سایر نیروهای ائتلاف بینالمللی در چارچوب یک استراتژی اصلاحشده است. وی افزود: «خروج نیروهای آمریکایی از پایگاههای سوریه را نمیتوان به عنوان خروج کامل ایالات متحده از سوریه در نظر گرفت، بلکه این یک جابهجایی برنامهریزیشده است که نشاندهنده تغییر رویکرد در مدیریت حضور آمریکاست، نه پایان آن.»
این کارشناس عربزبان تصریح کرد که حضور واقعی آمریکا همچنان بر شرق و شمال شرقی سوریه، از طریق پایگاههای کوچک و نقاط پشتیبانی و هماهنگی، به ویژه در منطقه حسکه و شرق رود فرات، علاوه بر حضور اطلاعاتی اعلامنشده در مناطق حساس، از جمله شهر قامشلی، متمرکز است. اظهارات آمریکاییها مبنی بر «خروج مشروط» نیز به این معناست که واشنگتن در را برای بازگشت به این پایگاهها در صورت بروز تهدیداتی که منافع آمریکا را تحتتأثیر قرار میدهد، باز گذاشته است و این اقدام را بیشتر یک تعدیل تاکتیکی میدانند تا خروج نهایی.
