پردهبرداری از نقشه پنهان آمریکا: «بازار واحد» در آسیای مرکزی، گام اول برای بلعیدن منطقه؟!
همکاریهای اقتصادی B5+1 بین آمریکا و آسیای مرکزی، با محوریت تجارت و سرمایهگذاری، در مسیر دیپلماسی ترامپ پیش میرود.
بیشکک، قرقیزستان – دور دوم مجمع تجاری «B5+1» با حضور مقامات دولتی و رهبران تجاری از پنج کشور آسیای مرکزی و آمریکا در تاریخ چهارم فوریه ۲۰۲۵ در بیشکک، پایتخت قرقیزستان، آغاز به کار کرد. این رویداد نشاندهنده تغییر استراتژی واشنگتن از تعاملات صرفاً دیپلماتیک به سمت استفاده از ابزارهای بخش خصوصی برای تقویت نفوذ اقتصادی خود در این منطقه استراتژیک است.
این نشست که با سازماندهی مشترک دولت قرقیزستان و «مرکز بینالمللی شرکتهای خصوصی» (CIPE) برگزار شد، با هدف گردهم آوردن شرکتهای خصوصی، انجمنهای تجاری، مقامات رسمی و کارشناسان علاقهمند به گسترش روابط تجاری میان آمریکا و آسیای مرکزی طراحی شده است. حضور بیش از ۵۰ شرکت آمریکایی در این مجمع، که بزرگترین هیئت تجاری اعزامی آمریکا به منطقه محسوب میشود، سیگنالی روشن از جدیت واشنگتن برای رقابت در بازارهای منطقه به شمار میرود.
گذار از دیپلماسی سیاسی به سازوکارهای بازار
فرمت B5+1 در واقع بازوی تجاری و همتای فرمت دیپلماتیک C5+1 است که آمریکا را به پنج کشور قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان متصل میکند. هدف اصلی این سازوکار، گرد هم آوردن شرکتها و سیاستگذاران برای شناسایی موانع سرمایهگذاری و پیشنهاد تغییرات نظارتی و قانونی فرامرزی است.
نشست بیشکک در امتداد نخستین مجمع B5+1 برگزار میشود که در روزهای ۱۴ و ۱۵ مارس ۲۰۲۴ در آلماتی قزاقستان برپا شده بود. آن نشست با حضور بیش از ۲۵۰ ذینفع از سراسر آسیای مرکزی و آمریکا، منجر به تدوین ۲۱ توصیه از سوی بخش خصوصی با هدف تسهیل تجارت، بهبود مقررات و ایجاد همگرایی اقتصادی منطقهای شد. دستور کار نشست بیشکک نیز حول محور بررسی پیشرفتهای حاصل شده در آن توصیهها و تعیین اولویتها برای مرحله بعدی همکاریها تنظیم شده است.
آسیای مرکزی؛ تلاشی برای تعریف یک «بازار واحد»
مقامات آسیای مرکزی از این رویداد برای نشان دادن تمایل خود به هماهنگیهای منطقهای به جای توافقات دوجانبه کشور به کشور استفاده کردند. ارساین ناگاسپایف، وزیر صنعت و ساختمان قزاقستان، در اظهاراتی در بیشکک تأکید کرد که سرمایهگذاران خارجی به طور فزایندهای آسیای مرکزی را به عنوان یک «بازار واحد» ارزیابی میکنند. این دیدگاه منعکسکننده تلاشی برای همسوسازی مقررات و شرایط سرمایهگذاری در سراسر مرزهای این پنج کشور است.
ناگاسپایف همچنین خاطرنشان کرد که در حال حاضر بیش از ۶۰۰ شرکت آمریکایی در قزاقستان فعالیت دارند که نشاندهنده حجم نفوذ اقتصادی واشنگتن در آستانه است. از سوی دیگر، دولت میزبان نیز از این تریبون برای برجسته کردن عملکرد اقتصادی داخلی خود در بستر منطقهای بهره برد. دانیار امانگلدیف، معاون اول رئیس کابینه وزرای قرقیزستان، در سخنرانی خود اعلام کرد که اقتصاد قرقیزستان در سال ۲۰۲۵ رشد ۱۱.۱ درصدی را تجربه کرده است؛ رقمی که وی آن را یکی از بالاترین نرخهای رشد در منطقه توصیف کرد.
برای مقامات قرقیز، میزبانی این مجمع بخشی از یک تلاش گستردهتر برای تثبیت این کشور به عنوان یک مرکز گردهمایی منطقهای است. پیشتر، وزارت اقتصاد و بازرگانی قرقیزستان در اطلاعیهای در ماه دسامبر، B5+1 را نه یک ابتکار مختص قرقیزستان، بلکه یک مکانیسم تجاری منطقهای در چارچوب C5+1 توصیف کرده بود.
کریدور "مسیر ترامپ" و گسترش همکاریهای اقتصادی آمریکا
سرجیو گور، فرستاده ویژه آمریکا در امور آسیای جنوبی و مرکزی، در سخنرانی خود در این مجمع، از قصد واشنگتن برای گسترش تعاملات اقتصادی با آسیای مرکزی خبر داد. وی با بیان اینکه «آمریکا برای تجارت باز است»، اظهار داشت: «بخش خصوصی، و نه توافقنامههای بیندولتها، به ابزار کلیدی تعامل تبدیل خواهد شد.» این دیپلمات آمریکایی، تجارت الکترونیک، هوش مصنوعی، مواد معدنی حیاتی، کشاورزی و زیرساختهای حملونقل را به عنوان حوزههای اولویتدار معرفی کرد.
سرجیو گور با اشاره به اینکه شرکتهای آمریکایی حاضر در این مجمع، بزرگترین و جامعترین هیئت تجاری آمریکا هستند که تاکنون به آسیای مرکزی سفر کردهاند، بر اهمیت این منطقه در تجارت و اتصالات جهانی تأکید کرد. وی همچنین مباحثات بیشکک را به تعهدات اقتصادی اجلاس سران C5+1 در واشنگتن (نوامبر ۲۰۲۵) مرتبط دانست و گفت: «به همین دلیل مناسب است که اولین رویداد C5 در سال ۲۰۲۶، همین مجمع B5+1 باشد.»
نکته قابل تأمل در سخنان گور، تأکید بر کریدورهای جدید بود. وی تصریح کرد: «"مسیر ترامپ"، اتصالات قابلاعتمادی را از آسیای مرکزی و از طریق قفقاز جنوبی به بازارهای جهانی فراهم خواهد کرد. این یک فرصت تاریخی برای تقویت همگرایی اقتصادی و رفاه بلندمدت در سراسر منطقه است.» این اظهارات نشاندهنده تمرکز ویژه آمریکا بر مسیرهایی است که احتمالاً روسیه را دور میزنند.
B5+1؛ سازوکاری دائمی فراتر از نشستهای مقطعی
سرجیو گور در جریان سفر خود به بیشکک، با سادیر جباروف، رئیسجمهور قرقیزستان نیز دیدار کرد. این دیدار بر همکاریهای اقتصادی و مشارکت تجاری آمریکا در قرقیزستان، از جمله حضور شرکتهای آمریکایی در B5+1 متمرکز بود. دفتر ریاستجمهوری قرقیزستان اعلام کرد که دو طرف همچنین در مورد چشمانداز گسترش تجارت، جذب سرمایهگذاری و توسعه همکاری در بخشهای اقتصادی اولویتدار گفتگو کردند.
برنامههای گور در سفر منطقهای خود، که شامل ازبکستان نیز میشود، برخلاف روال معمول دیپلماتیک، بیشتر بر تعاملات تجاری و ارتقای سرمایهگذاری متمرکز بوده تا رایزنیهای سیاسی یا امنیتی. این امر نشاندهنده تلاش واشنگتن برای پیوند دادن مستقیم B5+1 به رویکرد اقتصادی کلان خود در قبال آسیای مرکزی است.
با این حال، عدم امضای توافقنامهها یا صدور بیانیههای مشترک در روز افتتاحیه، توجهات را به این مسئله معطوف کرده که آیا این مجمع خروجیهای قابلسنجشی خواهد داشت یا خیر. مباحثات در بیشکک نشان داد که B5+1 به عنوان یک مکانیسم دائمی و نه یک نشست یکباره طراحی شده است. مرکز بینالمللی شرکتهای خصوصی (CIPE) این مجمع را بخشی از یک چرخه مداوم توصیف کرده که در آن پیشنهادات بخش خصوصی از طریق کارگروهها تدوین و بین جلسات سالانه پیگیری میشوند. توصیههای قبلی B5+1 بر هماهنگی نظارتی، تسهیل تجارت و شرایط سرمایهگذاری متمرکز بود، اما هنوز جدول زمانی عمومی برای انتشار توصیههای بهروزرسانی شده از نشست بیشکک اعلام نشده است. انتظار میرود هرگونه تعهدات خاص یا توصیههای جدید، نه در طول رویداد، بلکه پس از رایزنیهای تکمیلی با دولتها و گروههای تجاری در هفتههای آینده منتشر شود.
