نقشه شوم اردوغان برای مصر فاش شد: اهداف "عثمانی جدید" چیست؟
همکاری استراتژیک ترکیه و مصر در شرق مدیترانه، فصل جدیدی در روابط دیپلماتیک، دفاعی و اقتصادی دو کشور میگشاید.
قاهره میزبان رئیس جمهور ترکیه در سفری بود که به عنوان سرآغازی برای دور جدیدی از همکاریهای استراتژیک میان آنکارا و قاهره توصیف شده است. شواهد نشان میدهد که علاوه بر تلاش برای افزایش حجم مبادلات تجاری دوجانبه، همراهی دفاعی – امنیتی نیز برای هر دو طرف از اهمیت ویژهای برخوردار است. این سفر پس از سالها تنش دیپلماتیک، گام مهمی در مسیر عادیسازی و توسعه روابط دو کشور تلقی میشود.
آغاز دورهای نوین از همکاریهای استراتژیک
در جریان سفر رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه به قاهره در تاریخ ۴ فوریه، وزرای دفاع دو کشور یک توافقنامه چارچوب نظامی را امضا کردند. این رویداد در حالی به وقوع پیوست که ترکیه و مصر از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۲ میلادی، دورهای ۹ ساله از روابط پرتنش را پشت سر گذاشته بودند. میانجیگری قطر زمینهساز اولین دیدار اردوغان و عبدالفتاح سیسی در مراسم افتتاحیه جام جهانی فوتبال در قطر شد و از آن زمان، شتاب قابل توجهی در توسعه روابط دوجانبه مشاهده شده است. این روند، با برگزاری ۵۰ دیدار متقابل میان مقامات عالیرتبه دو کشور در ۱۶ ماه گذشته، به اوج خود رسیده است.
توافقنامه دفاعی و تمرکز بر مدیترانه شرقی
توافقنامه همکاری دفاعی در سفر اخیر اردوغان به قاهره، توسط یاشار گولر، وزیر دفاع ترکیه و ژنرال عبدالمجید صقر، وزیر دفاع و فرمانده کل نیروهای مسلح مصر به امضا رسید. وزارت دفاع ترکیه هدف از این توافقنامه را «توسعه همکاریهای دفاعی از طریق تبادل اطلاعات و تخصص در حوزههای تعریف شده همکاری نظامی» اعلام کرده است. اگرچه جزئیات دقیق حوزههای همکاری مشخص نشده، اما به طور معمول، این گونه توافقنامهها شامل آموزش نظامی، تبادل دانشجو، انتقال پرسنل، تجهیزات، اطلاعات و تجربه میشود. پیشبینی میشود که بخش قابل توجهی از این توافق، به همکاری نظامی آنکارا و قاهره در حوزه استراتژیک شرق مدیترانه اختصاص یابد؛ منطقهای که کنشگران مهمی همچون رژیم صهیونیستی، یونان، قبرس، آمریکا و اتحادیه اروپا نسبت به تحولات آن حساس هستند.
از تنش نُه ساله تا رزمایشهای مشترک
در سال ۲۰۲۵ میلادی، نقطه عطفی مهم در روابط دفاعی ترکیه و مصر رقم خورد، چرا که این دو کشور پس از سالها دوری، اولین رزمایش مشترک خود را انجام دادند. رزمایش دریایی «دوستی ترکیه و مصر» از ۲۲ تا ۲۶ سپتامبر در پایگاه دریایی آکساز در موغلا برگزار شد. هدف از این رزمایش، توسعه روابط دوجانبه و افزایش قابلیت همکاری بین دو کشور بود و نخستین تجربه همکاری نظامی پس از یک وقفه ۱۳ ساله به شمار میرفت. علاوه بر این، سرلشکر احمد فتحی خلیفه، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح مصر در ماه اوت سال گذشته از آنکارا بازدید کرد و همکاری در صنعت دفاعی نیز بین دو کشور رو به افزایش است. مصر به جمع مشتریان پهپادهای مسلح ترکیه پیوسته و همچنین به مشارکت در توسعه پروژه ساخت هواپیمای جنگنده بومی «قاآن» (KAAN) ترکیه ابراز علاقه کرده است.
همکاریهای اقتصادی و هدف ۱۵ میلیارد دلاری
رئیس جمهور اردوغان با اشاره به حجم بالای دیدارهای متقابل میان مقامات دو کشور، بر اراده آنکارا و قاهره برای توسعه پروژههای مشترک در بخشهای انرژی و حمل و نقل تاکید کرد. او مصر را همچنان بزرگترین شریک تجاری ترکیه در آفریقا دانست و هدف نهایی را افزایش حجم مبادلات تجاری به ۱۵ میلیارد دلار اعلام کرد. در حال حاضر، مبادلات تجاری دو طرف به ۹ میلیارد دلار رسیده که تراز آن با اختلافی معنیدار به نفع صادرات کالاهای ترکیهای است. میزان سرمایهگذاری شرکتهای ترکیهای در مصر نیز به ۴ میلیارد دلار رسیده که برای یکصد هزار کارگر مصری فرصت شغلی ایجاد کرده است. این شرکتها غالباً در بخشهای نساجی، مواد شیمیایی، شیشه، بهداشت، تولید و گردشگری فعال هستند. در بخش گردشگری نیز، پانصد هزار نفر گردشگر مصری در سال ۲۰۲۵ به ترکیه سفر کردهاند و پیشبینی میشود این آمار تا پایان سال ۲۰۲۸ به یک میلیون نفر برسد. پیمانکاران ترکیهای تاکنون ۲۷ پروژه با ارزش بیش از ۱ میلیارد دلار در مصر انجام دادهاند و آنکارا خواهان مشارکت در ساخت ۱۴ شهر هوشمند در چارچوب سند چشمانداز ۲۰۳۰ مصر است.
چرایی اهمیت مصر برای آنکارا
مصر با ۱۰۹ میلیون نفر جمعیت، یکی از بزرگترین بازارهای کالاهای ترکیهای در آفریقا به شمار میرود. سالانه بیش از ۸ میلیارد دلار کالا از ترکیه به مصر صادر میشود. علاوه بر این، در سال ۲۰۲۵، برخی کارخانههای بزرگ نساجی و پوشاک ترکیه ماشینآلات خود را به منظور استفاده از نیروی کار ارزان و انرژی ارزان به مصر منتقل کردهاند، که نشاندهنده جذابیت مصر به عنوان یک قطب تولیدی با هزینههای پایین برای صنعتگران ترکیه است. اگرچه نفوذ جریان اخوان المسلمین در مصر از میان برداشته شده، اما روابط آنکارا و قاهره همچنان در اوج قرار دارد. این امر نشان میدهد که علاوه بر زمینههای اقتصادی و تاریخی، همکاری نظامی و اطلاعاتی مصر با کشورهایی مانند یونان و امارات و همچنین نقشآفرینی این کشور در دنیای انرژی و فشردهسازی گاز سرزمینهای اشغالی برای صادرات به اروپا، همواره برای مقامات آنکارا از اهمیت ویژهای برخوردار بوده است.
سایر توافقات امضا شده
در جریان سفر رئیس جمهور اردوغان به قاهره، علاوه بر بیانیه مشترک دومین نشست شورای عالی همکاری استراتژیک، چندین توافقنامه و یادداشت تفاهم دیگر نیز به امضا رسید. این توافقات شامل یادداشت تفاهم در زمینه همکاری در تنظیم دارو و تجهیزات پزشکی، قرنطینه گیاهی، خدمات دامپزشکی، بیانیه مشترک وزرا در زمینه سرمایهگذاری و تجارت خارجی، همکاری در زمینه حمایت اجتماعی و همکاری در زمینه جوانان و ورزش میشود. این مجموعه از توافقات نشاندهنده اراده دو کشور برای گسترش همکاریها در ابعاد مختلف است.
