هشدار جدی: بورس در آستانه فاجعه یا جهش تاریخی؟

تهران – بازار سرمایه ایران پس از گذراندن یکی از سنگین‌ترین دوره‌های اصلاحی ماه‌های اخیر خود، روز گذشته (دوشنبه) با نشانه‌هایی از توقف ریزش و بازگشت نسبی تقاضا همراه شد و رنگ سبز به خود گرفت. شاخص کل بورس تهران با رشدی ۱.۷ درصدی، در سطح سه میلیون و ۶۸۰ هزار واحدی ایستاد و با فاصله گرفتن از کف حمایتی سه میلیون و ۶۰۰ هزار واحدی، اندکی از فشارهای نزولی کاست. با این حال، تحلیلگران معتقدند احتیاط همچنان بر فضای معاملات غلبه دارد و پایداری این چرخش، در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

بازیابی نسبی در بازار سهام؛ نگرانی از تداوم کمبود نقدینگی

اگرچه شاخص کل موفق به رشد شد، اما ارزش معاملات خرد دیروز به ۷ هزار و ۳۵۳ میلیارد تومان رسید که نسبت به روز پیشین ۲۴ درصد کاهش را نشان می‌دهد. این رقم از دیدگاه کارشناسان، برای شکل‌گیری یک موج صعودی قدرتمند و پایدار کافی به نظر نمی‌رسد. همچنین، خالص ورود پول حقیقی روز گذشته ۷۱۳ میلیارد تومان ثبت شد و صندوق‌های اهرمی نیز با استقبال نسبی مواجه گشتند، اما این امر نشانه‌ای از بازگشت پرقدرت و دائمی نقدینگی به بازار سهام نیست.

تاثیر سیگنال‌های سیاسی و ارزندگی کنونی بازار

بررسی روند تاریخی بازار بورس نشان می‌دهد که این بازار در برابر اخبار و سیگنال‌های سیاسی، اغلب رفتاری واکنشی و کوتاه‌مدت دارد. تداوم مسیر صعودی بازار سرمایه بیش از هر چیز به کاهش واقعی ریسک‌های سیستماتیک و بنیادین در اقتصاد کشور وابسته است. در همین حال، کارشناسان اقتصادی بر این باورند که اصلاح سنگین اخیر بازار سهام، نسبت‌های ارزندگی را به سطوح جذاب‌تری رسانده است. نسبت قیمت به درآمد (P/E) گذشته‌نگر بازار از محدوده ۹ واحد به حدود ۶.۷ واحد کاهش یافته و در بسیاری از نمادها حتی به سطوح کمتر از ۴ واحد نیز رسیده است. این افت، از منظر تحلیلی ظرفیت واکنش مثبت و جذب نقدینگی را ایجاد کرده است، اما بدون بازگشت اعتماد عمومی و رشد معنادار حجم معاملات، این مزیت بنیادین به تنهایی نمی‌تواند به روندی پایدار برای بازار سرمایه منجر شود.

چالش‌های کلان اقتصادی و مسیر آتی بورس

طی یک ماه گذشته، افت حدود ۲۰ درصدی ارزش کل بازار سرمایه، یکی از بزرگ‌ترین اصلاح‌های سال‌های اخیر به شمار می‌رود. در این دوره، شاخص کل از سطح چهار میلیون و ۴۰۰ هزار واحد تا محدوده حمایتی سه میلیون و ۶۰۰ هزار واحد عقب‌نشینی کرد که بسیاری از نمادها را با کاهش ۳۰ تا ۴۰ درصدی قیمت مواجه ساخت و همین موضوع، استدلال «ارزندگی بازار سهام» را بیش از پیش تقویت می‌کند. با این وجود، در سوی دیگر معادله، متغیرهای کلان اقتصادی همچنان سایه سنگینی بر بازار سهام دارند. تورم بالا، نرخ بازدهی اوراق بدون ریسک در حوالی ۴۰ درصد و ابهام در سیاست‌های اقتصادی، جذابیت نسبی سهام را محدود کرده و دست و دل سهامداران را برای معامله در این بازار بسته است. علاوه بر این، تداوم خروج پول از برخی صندوق‌های سرمایه‌گذاری و حرکت بخشی از سرمایه‌ها به سمت بازارهایی چون طلا و مسکن، نشانه‌ای از شکنندگی اعتماد سرمایه‌گذاران و نااطمینانی آنها به آینده بازار سهام است.

انتظارات از بازار سهام؛ از تنفس موقت تا رالی پایدار

در مجموع، بورس تهران این روزها در نقطه‌ای حساس قرار دارد. از یک سو، ارزندگی نسبی سهام و قرار گرفتن شاخص کل در محدوده‌های حمایتی، زمینه را برای واکنش مثبت فراهم آورده است. از سوی دیگر، ضعف نقدینگی و تداوم نااطمینانی‌های سیاسی و اقتصادی، مانع از شکل‌گیری یک روند صعودی پایدار شده است. بازگشت سبز بورس در معاملات دیروز را می‌توان «تنفس بازار» پس از یک اصلاح فرسایشی دانست؛ اما برای آنکه این تنفس به یک رالی واقعی صعودی تبدیل شود، بازار سهام بیش از هر چیز به بازگشت اعتماد سرمایه‌گذاران و ورود سرمایه‌ای قدرتمند و مستمر نیاز دارد.