بزرگترین میدان نفتی ایران: توسعه در کما! چه کسی پاسخگوست؟
ایران توسعه میدان آزادگان و میادین مشترک نفتی را با تامین مالی و قراردادهای نفتی سرعت میبخشد.
در حالی که برخی از مقامات از برطرف شدن موانع توسعه میدان نفتی آزادگان، بزرگترین میدان مشترک ایران خبر میدهند، سرنوشت این پروژه استراتژیک همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد. این میدان، که از نظر ذخایر نفتی یکی از عظیمترین میادین جهان محسوب میشود، پس از سالها تأخیر در توسعه، با چالشها و ابهامات جدیدی مواجه است.
میدان نفتی آزادگان: بزرگترین میدان مشترک ایران
میدان نفتی آزادگان در غرب ایران و در مجاورت مرز ایران و عراق، قرار گرفته است. این مخزن نفتی در خاک ایران با نام "آزادگان" و در خاک عراق با نام "مجنون" شناخته میشود و از نظر حجم ذخایر درجا، یکی از بزرگترین میادین نفتی جهان به شمار میرود. میدان آزادگان (شمالی و جنوبی) دهمین میدان نفتی بزرگ جهان و چهارمین میدان بزرگ نفتی ایران پس از میادین اهواز، گچساران و مارون است. این میدان با بیش از ۳۳ میلیارد بشکه نفت درجا و چهار مخزن سروک، کژدمی، گدوان و فهلیان، بزرگترین میدان مشترک نفتی کشور در منطقه دشت آبادان، در حدود ۸۰ کیلومتری غرب و جنوب غرب اهواز، امتداد مرز ایران و عراق را شامل میشود.
قرارداد توسعه یکپارچه: امید و چالشها
پس از دو دهه تأخیر در فرآیند توسعه، در اسفند ماه ۱۴۰۲، قرارداد توسعه یکپارچه میدان مشترک نفتی آزادگان به ارزش ۱۱ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار، میان شرکت ملی نفت ایران و شرکت دشت آزادگان اروند امضا شد. این شرکت متشکل از کنسرسیومی از ۹ نهاد از جمله صندوق توسعه ملی (با حضور بانکهای ملی، سپه، ملت، پارسیان، تجارت، شهر) و شرکتهای اکتشاف و تولید داخلی (شامل ستاد اجرایی فرمان امام، بنیاد مستضعفان، قرارگاه خاتم، مپنا و پتروپارس) بود. اگرچه این قرارداد روی کاغذ پروژهای عظیم به نظر میرسید، اما در عمل به مانعی بزرگ برای ادامه توسعه میدان تبدیل شد. ابعاد مختلف فنی، اجرایی و حتی مالی آن به درستی دیده نشده بود و روند پیچیده و مبهم آن، عملاً مسیر توسعه میدان را برای بیش از دو سال مسدود کرد.
ورود رئیس جمهور و ضربالاجلهای مکرر
در پنجم آذرماه ۱۴۰۴، رئیس جمهور در جلسهای ویژه، روند اجرای طرح توسعه میدان نفتی آزادگان را مورد بررسی قرار داد و برای تسریع پیشبرد آن، خواستار حضور وزیران و مسئولان دولتی مرتبط و نیز مدیران تعدادی از بانکهای سهامدار در این طرح شد. در این جلسه، موانع موجود بررسی و تصمیمات مقتضی برای رفع آنها اتخاذ گردید و مقرر شد ظرف دو هفته آینده اجرا و گزارش آن ارائه شود. با این حال، با سپری شدن روزهای پایانی آذرماه، خبری از تعیین تکلیف توسعه این میدان نبود. اطلاعات دریافتی حاکی از آن است که بانکهای سهامدار در شرکت دشت آزادگان اروند، بارها برای ارائه منابع مالی اولیه توسعه این میدان مهلت گرفتهاند و ضربالاجل دوهفتهای رئیس جمهور چندین بار تمدید شده است.
در نهایت، در میانه دیماه، تنفیذ مشروط قرارداد به شرکت دشت آزادگان اروند ابلاغ شد. این تنفیذ منوط به تأمین مالی اولیه (حدود ۸۰۰ میلیون دلار معادل ۵۴ همت) از سوی شرکت مربوطه طی دو هفته آینده بود. بر اساس این ابلاغ، بانکها موظف شدند این مبلغ را به عنوان آورده اولیه تأمین کنند و در صورت عدم موفقیت در این امر، وزیر نفت قرارداد با شرکت دشت آزادگان اروند را ملغی اعلام میکرد.
ابهامات پابرجا و نیاز به شفافسازی
با گذشت بیش از یک ماه و نیم از آن زمان، هنوز مشخص نیست که آیا تأمین مالی اولیه این پروژه مهم صورت گرفته است یا خیر. این سوال مطرح است که آیا شرکت دشت آزادگان اروند، که در دو سال گذشته عملاً پیشرفت ملموسی در این میدان نداشته است، همچنان توسعه میدان بزرگ آزادگان را بر عهده خواهد داشت؟ مبلغ قرارداد و بهینهبودن آن، توان فنی این شرکت و توان مالی هلدینگ بانکی مربوطه، همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
در حالی که در فرآیندهای منطقی جهانی، ابتدا تمام جزئیات و ابهامات یک مسیر توسعهای بررسی و سپس قرارداد منعقد میشود، در مورد قرارداد توسعه یکپارچه آزادگان، دو سال پس از امضا و تنفیذ دیرهنگام آن، ضرورت بررسیها و شفافسازیها، حتی با ورود مسئولان ارشد اجرایی کشور از جمله رئیس جمهور، برای جلوگیری از تعلل ۲۲ ساله و زیان بیشتر ملی در این میدان مشترک نفتی بیش از پیش احساس میشود.
ادعای برطرف شدن موانع از سوی وزارت نفت
در همین راستا، احمد زراعتکار، معاون برنامهریزی وزیر نفت، اخیراً در گفتوگویی درباره آخرین وضعیت اجرای طرح افزایش تولید در میدان نفتی آزادگان اظهار داشته است: "موانع اجرای طرح افزایش تولید در میدان مشترک نفتی آزادگان به ۵۰۰ هزار بشکه در روز با ورود رئیس جمهور و همراهی همه دستگاهها برطرف شده و اجرای آن با سرعت و هماهنگی بیسابقه ادامه دارد."
درخواست شفافیت در مسیر توسعه میدان
با توجه به اظهارات معاون وزیر نفت، انتظار میرود وزارت نفت این موضوع را به صورت شفاف روشن کند که کدام یک از موانع این پروژه و به چه صورتی برطرف شده است. همچنین، تعیین تکلیف توسعه میدان آزادگان به عنوان بزرگترین میدان مشترک نفتی ایران، در شرایطی که در سمت عراقی میدان (مجنون) فعالیتهای توسعهای با همکاری شرکتهای برتر صنعت نفت جهان روزبهروز در حال گسترش است، از اهمیت ویژهای برخوردار است و نیازمند پاسخگویی و شفافیت فوری است.
